സർഗ്ഗം
സീതയുടെ വിതർക്കം
ശാഖകൾക്കിടയിൽ വാനരനെ കാണുന്നു, ഭയവും മൂർച്ഛയും, വിലാപം, സ്വപ്നമാണോ എന്ന ശങ്ക, മനോരഥമാണോ എന്ന വിതർക്കം, ദേവതകളോടുള്ള പ്രാർഥന
പിന്നെ ശാഖകൾക്കിടയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന, വെളുത്ത വസ്ത്രം ചുറ്റിയ — അതായത് ശ്വേതവസ്ത്രംകൊണ്ടു മൂടിയ — മിന്നൽക്കൂട്ടംപോലെ പിംഗലവർണനായ കപിയെ കണ്ട് സീതയുടെ മനസ്സ് ഇളകി. വിനയമുള്ളവനും പ്രിയം പറയുന്നവനും വിടർന്ന അശോകപ്പൂക്കളുടെ കൂമ്പാരംപോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും ഉരുക്കിയ സ്വർണംപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവനുമായ കപിയെ അവൾ അവിടെ കണ്ടു. വിനീതനായി നിൽക്കുന്ന ആ വാനരശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ട് മൈഥിലി അത്യധികം വിസ്മയിച്ചു ചിന്തിച്ചു. ‘അയ്യോ, ഈ വാനരജീവി ഭയങ്കരനും സമീപിക്കാനാവാത്തവനും നോക്കാൻപോലും പ്രയാസമുള്ളവനുമാണ്’ എന്നു കരുതി അവൾ വീണ്ടും മോഹാലസ്യപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ഒരു വൈരുധ്യം ശ്രദ്ധിക്കണം — കപി പ്രിയം പറയുന്നവനും വിനീതനുമാണ്, എങ്കിലും സീതയുടെ കണ്ണിൽ അവൻ ഭയങ്കരനാണ്. ഏറെക്കാലം രാക്ഷസിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന അവൾ, അപരിചിതമായ ഏതു രൂപവും ഭയജനകമാണെന്നു കരുതുന്നു. മധുരമായ വാക്കു കേട്ടിട്ടും രൂപം കണ്ടു ഭയപ്പെടുക — ഇതൊരു സൂക്ഷ്മമായ മനശ്ശാസ്ത്രഭാവമാണ്. കവി വാനരനെ നിറങ്ങളിലൂടെ വർണിക്കുന്നു — വെളുത്ത വസ്ത്രം, പിംഗലനിറമുള്ള ദേഹം, ചുവപ്പാർന്ന കാന്തി, സ്വർണനിറമുള്ള കണ്ണുകൾ — അതുവഴി അവനെ കാണുന്നത് തേജസ്സുറ്റതും വിസ്മയകരവുമാകുന്നു. ‘സാഥ ദൃഷ്ട്വാ’ എന്ന പദത്തിൽ ‘സാ അഥ’ (അവൾ പിന്നെ) എന്നാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.
ഭയത്താൽ മോഹിതയും ദുഃഖാർത്തയുമായ ഭാമിനിയായ സീത ‘രാമാ, രാമാ’, ‘ലക്ഷ്മണാ’ എന്നു കരുണമായി ഏറെ വിലപിച്ചു. ആ സാധ്വി പതിഞ്ഞ സ്വരത്തിൽ പെട്ടെന്നു കരഞ്ഞു. അപ്പോൾ വിനീതനായി അടുത്തുവന്ന ആ വാനരശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ട് മൈഥിലി ‘ഇതു സ്വപ്നമാണ്’ എന്നു ചിന്തിച്ചു. പിന്നെ, വീതിയേറിയതും വളഞ്ഞതുമായ മുഖമുള്ളവനും, വാനരേന്ദ്രനായ സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞ അതേപടി നിറവേറ്റുന്നവനും, പിംഗലവർണരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും, മഹാമാന്യനും, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ വായുപുത്രനെ അവൾ സൂക്ഷിച്ചുനോക്കി. അവനെ കണ്ടമാത്രയിൽ അവൾ ഏറെ തളർന്ന് ജീവൻ പോയതുപോലെ — അതായത് മൃതപ്രായയായി — ആയി. ഏറെനേരത്തിനുശേഷം ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ആ വിശാലാക്ഷി ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു. ഇവിടെ സീതയുടെ മനസ്സ് രണ്ടുവഴിക്ക് ആടിയുലയുന്നു — ചിലപ്പോൾ ഭയം, ചിലപ്പോൾ സ്വപ്നശങ്ക, ചിലപ്പോൾ മൂർച്ഛ. ഏഴും എട്ടും ശ്ലോകങ്ങൾ ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്; വൃത്തമാറ്റത്തിലൂടെ കവി ഭാവത്തിന്റെ തീവ്രത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ബുദ്ധിമതാം വരിഷ്ഠം’ (ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനെ) എന്നതു കവിയുടെ വാക്കാണ്, സീതയുടേതല്ല; അവൾ അപ്പോൾ ഭയന്നിരിക്കുകയാണ്; കവിയോ വായനക്കാരനെ വാനരന്റെ യഥാർഥസ്വരൂപം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. രാമന്റെ നാമം അവളുടെ വായിൽ സ്വയം വരുന്നു — ഭയത്തിലും അവൾ രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും മാത്രമേ ഓർക്കുന്നുള്ളൂ, മറ്റാരെയുമല്ല.
അവൾ ചിന്തിക്കുന്നു — ഇന്നു ഞാൻ ഒരു വികൃതസ്വപ്നം കണ്ടിരിക്കുന്നു; കാരണം, സ്വപ്നത്തിൽ വാനരനെ കാണുന്നത് ശാസ്ത്രങ്ങൾ നിഷിദ്ധമായി പറയുന്നു. അതിനാൽ ലക്ഷ്മണസമേതനായ രാമനും എന്റെ പിതാവായ ജനകരാജാവിനും സ്വസ്തി ഭവിക്കട്ടെ. എന്നാൽ ഇതു സ്വപ്നമാകാൻ വഴിയില്ല; കാരണം, ശോകവും ദുഃഖവുംകൊണ്ടു പീഡിതയായ എനിക്ക് ഉറക്കമേയില്ല. പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള മുഖമുള്ള അവനില്ലാത്ത എനിക്കു സുഖമില്ല; സുഖമില്ലാതെ ഉറക്കവുമില്ല. എപ്പോഴും മനസ്സിൽ ‘രാമാ, രാമാ’ എന്നു ചിന്തിച്ചും വാക്കിൽ അവനെക്കുറിച്ചുതന്നെ പറഞ്ഞും കഴിയുന്ന ഞാൻ, അതിനു ചേർന്നതും അവനെക്കുറിച്ചുള്ളതുമായ കഥ കാണുകയും കേൾക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കാമദേവനാൽ പീഡിതയായി, എന്റെ ഭാവങ്ങളെല്ലാം അവനിൽ ലയിച്ച്, എപ്പോഴും അവനെത്തന്നെ ചിന്തിക്കുന്ന ഞാൻ അങ്ങനെതന്നെ കാണുകയും കേൾക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘ഇതൊരു മനോരഥം (മനസ്സിന്റെ സങ്കൽപ്പം) ആയിരിക്കാം’ എന്നു ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു; എങ്കിലും ബുദ്ധികൊണ്ടു വിതർക്കിക്കുന്നു — മനോരഥത്തിനു രൂപമില്ല, ഇവനോ വ്യക്തമായ രൂപത്തോടെ എന്നോടു സംസാരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു തീരുമാനത്തിലെത്താതെതന്നെ അവൾ പ്രാർഥിക്കുന്നു — വാചസ്പതിയായ ബൃഹസ്പതിക്കും വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രനും സ്വയംഭൂവായ ബ്രഹ്മാവിനും ഹുതാശനനായ അഗ്നിക്കും നമസ്കാരം; ഈ വനവാസി എന്റെ മുന്നിൽ പറഞ്ഞത് അങ്ങനെതന്നെ ആയിരിക്കട്ടെ, മറിച്ചാകാതിരിക്കട്ടെ. ഇവിടെ സീതയുടെ തർക്കം ക്രമബദ്ധമാണ് — സ്വപ്നമാണോ എന്ന ശങ്ക, ഉറക്കമില്ലാത്തതിനാൽ അതിന്റെ നിരാസം; മനോരഥമാണോ എന്ന രണ്ടാമത്തെ ശങ്ക, രൂപമുള്ളതിനാൽ അതിന്റെയും നിരാസം. തർക്കംകൊണ്ടു തീരുമാനം ലഭിക്കില്ലെന്നറിഞ്ഞ് അവൾ ശ്രദ്ധയിൽ (വിശ്വാസത്തിൽ) അഭയം തേടുന്നു. വാചസ്പതി വാക്കിന്റെ അധിപനാണ്; അതിനാൽ വാക്കിന്റെ സത്യത്തിനായി അവനെ സ്മരിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്. ഇങ്ങനെ സർഗാന്ത്യത്തിൽ സന്ദേഹം നീങ്ങിയിട്ടില്ല, എന്നാൽ പ്രത്യാശ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः॥ ३२॥