സർഗ്ഗം
രാക്ഷസിമാർ സീതയെ ഉപദേശിക്കുന്നു
രാവണന്റെ നിർഗമനം, രാക്ഷസിമാരുടെ ആക്രമണം, ഏകജടയുടെ പുലസ്ത്യവംശവർണന, ഹരിജടയുടെയും വികടയുടെയും ദുർമുഖിയുടെയും വാക്കുകൾ, രാവണന്റെ ഭാര്യയാകാനുള്ള നിർബന്ധം
ഇങ്ങനെ മൈഥിലിയോടു പറഞ്ഞ്, എല്ലാ രാക്ഷസിമാർക്കും ആജ്ഞ നൽകി, ശത്രുക്കളെ കരയിക്കുന്ന രാവണരാജാവ് പുറത്തേക്കുപോയി. മുൻസർഗത്തിലെ അവസാനസന്ദർഭംതന്നെ ഇവിടെ ചുരുക്കി വീണ്ടും പറയുന്നു — സർഗാരംഭത്തിൽ മുൻകഥയുടെ ഇഴ പിടിക്കുന്നതു വാല്മീകിയുടെ ശൈലിയാണ്. രാക്ഷസേന്ദ്രൻ പുറത്തുപോയി വീണ്ടും അന്തഃപുരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, ഭീകരരൂപിണികളായ ആ രാക്ഷസിമാർ സീതയുടെ നേർക്കു പാഞ്ഞടുത്തു — എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും ഓടിവന്ന് അവളെ വളഞ്ഞു. ക്രോധത്താൽ മതിമറന്ന അവർ സീതയുടെ അടുത്തുചെന്ന് പരുഷമായ വാക്കിൽ വൈദേഹിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘സീതേ, പുലസ്ത്യവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനും മഹാത്മാവുമായ ദശഗ്രീവനായ രാവണന്റെ ഭാര്യയാകുന്നതു നീ വലിയ കാര്യമായി കരുതുന്നില്ലേ?’ രാക്ഷസിമാരുടെ ആദ്യത്തെ തർക്കം കുലഗൗരവമാണ് — രാവണൻ പുലസ്ത്യവംശജനാണ്, അതിനാൽ അവന്റെ ഭാര്യയാകുന്നതു ബഹുമതിയുടെ വിഷയമാണ്. രാവണന്റെ ആജ്ഞ ‘സാമദാനഭേദദണ്ഡങ്ങളാൽ’ എന്നായിരുന്നു; അവർ ആദ്യം സാമംതന്നെ പ്രയോഗിക്കുന്നു, അവരുടെ സ്വരം പരുഷമാണെങ്കിലും. രാജാവ് അടുത്തുള്ളപ്പോൾ അവർ മൗനികളായിരുന്നു, അവൻ പോയപ്പോൾമാത്രമാണ് അവർ ധൃഷ്ടരാകുന്നത് — സേവകരുടെ സ്വഭാവം. സീത മുമ്പത്തെപ്പോലെ ഏകാകിനിയാണ്, നാലു ഭാഗത്തും വികൃതരൂപിണികളായ രാക്ഷസിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൾ. ഹനുമാനും മരത്തിൽനിന്ന് ഇതെല്ലാം കാണുകയും കേൾക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘മഹാത്മനഃ’ (മഹാത്മാവിന്റെ) എന്ന വിശേഷണം രാക്ഷസിമാരുടെ വായിലെ രാവണപ്രശംസയാണ്; കവി അതു വ്യംഗ്യമായി പ്രയോഗിക്കുന്നു.
പിന്നെ ഏകജട എന്ന രാക്ഷസി, ക്രോധത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, ഉള്ളംകൈപോലെ പരന്ന ഉദരമുള്ള സീതയെ വിളിച്ച് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു — ‘ആറു പ്രജാപതിമാരിൽ നാലാമനായ ഈ പ്രജാപതി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രൻ, പുലസ്ത്യൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനാണ്.’ അച്ചടിയിൽ അടിക്കുറിപ്പ് — മരീചി, അത്രി, അംഗിരസ്സ്, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു എന്നിവരാണ് ആറു പ്രജാപതിമാർ. ‘പുലസ്ത്യന്റെ മാനസപുത്രനാണ് തേജസ്വിയും പ്രജാപതിക്കു തുല്യമായ പ്രഭയുള്ളവനുമായ വിശ്രവസ്സ് എന്ന മഹർഷി.’ ‘വിശാലാക്ഷീ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനാണ് ശത്രുക്കളെ കരയിക്കുന്ന രാവണൻ; ആ രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയാകാൻ നീ അർഹയാണ്.’ ‘എല്ലാ അവയവങ്ങളും മനോഹരമായവളേ, ഞാൻ പറഞ്ഞ വാക്ക് നീ എന്തുകൊണ്ട് അംഗീകരിക്കുന്നില്ല?’ ഏകജട വംശപരമ്പര ബ്രഹ്മാവിൽനിന്നു തുടങ്ങി വർണിക്കുന്നു — രാവണൻ ബ്രാഹ്മണവംശജനാണ്, ഋഷിമാരുടെ പൗത്രനാണ് എന്ന്. എന്നാൽ ഈ തർക്കംതന്നെ രാവണന്റെ ദോഷം വർധിപ്പിക്കുന്നു — മഹർഷിമാരുടെ കുലത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ് അധർമം ചെയ്യുന്നത്. മുൻസർഗങ്ങളിൽ സീത തന്റെ ജന്മകുലവും ഭർത്തൃകുലവും ഓർമിപ്പിച്ചു; ഇവിടെ രാക്ഷസി മത്സരബുദ്ധിയോടെ രാവണന്റെ കുലം വർണിക്കുന്നു. ‘കരതലോദരീ’ (ഉള്ളംകൈപോലെ ഉദരമുള്ളവൾ) എന്ന വിശേഷണം സീതയുടെ കൃശതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഉപവാസത്താൽ ഉദരം ഉള്ളംകൈപോലെ പരന്നിരിക്കുന്നു. ഒമ്പതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധത്തിൽ അടുത്ത വക്താവായ ഹരിജട രംഗപ്രവേശം ചെയ്യുന്നു. ഏകജടയുടെ വാക്കിൽ ആജ്ഞയെക്കാൾ അനുനയമാണ് കൂടുതൽ — ‘വിശാലാക്ഷീ’, ‘ചാരുസർവാംഗീ’ എന്നീ മധുരമായ സംബോധനകൾ. സീത സ്വയം കുലീനയായതിനാൽ, വംശഗൗരവംകൊണ്ട് അവളുടെ മനസ്സു മാറ്റാൻ അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ സീതയ്ക്കു ഭർത്താവുതന്നെയാണ് പരമമായ ഗൗരവം, ഭർത്താവ് ഏതു വംശത്തിൽ ജനിച്ചു എന്നതല്ല.
പിന്നെ ഹരിജട എന്ന രാക്ഷസി, കോപത്താൽ പൂച്ചയുടേതുപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ മിഴിച്ച്, ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു — ‘മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാരെയും ദേവരാജനെയും ജയിച്ച ആ രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയാകാൻ നീ അർഹയാണ്.’ അച്ചടിയിൽ രണ്ടാമത്തെ അടിക്കുറിപ്പ് — പന്ത്രണ്ട് ആദിത്യന്മാർ, പതിനൊന്നു രുദ്രന്മാർ, എട്ടു വസുക്കൾ, രണ്ട് അശ്വിനീകുമാരന്മാർ — ഇവരാണ് മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാർ. ‘വീര്യത്താൽ ഗർവിതനും ശൂരനും യുദ്ധങ്ങളിൽ പിന്തിരിയാത്തവനും ബലവാനും വീര്യവാനുമായ അവന്റെ ഭാര്യയാകാൻ നീ എന്തുകൊണ്ട് ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല?’ ഇവിടെ അച്ചടിയിൽ പതിനൊന്നാം ശ്ലോകം ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ്. ‘മഹാബലനായ രാവണരാജാവ് എല്ലാവരിലുംവച്ച് പ്രിയപ്പെട്ടവളും ഏറെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവളും മഹാഭാഗയുമായ ഭാര്യയെ (മണ്ഡോദരിയെ) ഉപേക്ഷിച്ച് നിന്റെ അടുത്തേക്കു വരും.’ ‘ആയിരം സ്ത്രീകളാൽ സമൃദ്ധവും പലതരം രത്നങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നതുമായ അന്തഃപുരം ഉപേക്ഷിച്ച് രാവണൻ നിന്റെ അടുത്തേക്കു വരും.’ ഹരിജടയുടെ തർക്കം പരാക്രമവും സൗഭാഗ്യവുമാണ് — ദേവന്മാരെ ജയിച്ചവൻ, എല്ലാ പത്നിമാരെയും ഉപേക്ഷിച്ച് നിന്നെമാത്രം വരിക്കും എന്ന്. ഇതു സീതയ്ക്കു സൗഭാഗ്യമാണെന്ന് അവർ കരുതുന്നു; സീതയാകട്ടെ അതിനെ പാതകമായിമാത്രം കാണുന്നു. പൂച്ചക്കണ്ണിയുടെ വർണന അവളുടെ ഹിംസ്രസ്വഭാവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രാക്ഷസിമാരുടെ ക്രമമായ പ്രവേശം നാടകത്തിലെ രംഗങ്ങൾപോലെയാണ് കവി രചിച്ചിരിക്കുന്നത്.
മറ്റൊരുവളായ വികട എന്ന രാക്ഷസി പറഞ്ഞു — ‘ഭീമപരാക്രമിയായ ഏതൊരുവൻ നാഗന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും യുദ്ധത്തിൽ പലവട്ടം ജയിച്ചുവോ, അവനാണ് നിന്റെ അരികിൽ വന്നത്.’ ‘അധമേ, സർവസമൃദ്ധനും മഹാത്മാവുമായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ രാവണന്റെ ഭാര്യയാകാൻ നീ എന്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല?’ ‘അധമേ’ എന്ന സംബോധനയോടെ സാമം പരുഷതയിലേക്കു മാറുന്നു. പിന്നെ ദുർമുഖി എന്ന രാക്ഷസി പറഞ്ഞു — ‘ആരെ ഭയന്ന് സൂര്യൻ തപിക്കുന്നില്ലയോ, കാറ്റു വീശുന്നില്ലയോ, നീണ്ട കടക്കണ്ണുള്ളവളേ, അവന്റെ അരികിൽ നീ എന്തുകൊണ്ടു നിൽക്കുന്നില്ല?’ ‘ആരെ ഭയന്ന് മരങ്ങൾ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞുവോ, അവൻ ഇച്ഛിക്കുമ്പോൾ പർവതങ്ങളും മേഘങ്ങളും ജലം പൊഴിച്ചുവോ’ — ‘ഭാമിനീ, ആ നൈരൃതരാജനും രാജരാജനുമായ രാവണന്റെ ഭാര്യയാകാൻ നീ എന്തുകൊണ്ടു മനസ്സുവയ്ക്കുന്നില്ല?’ ‘ദേവീ, യഥാർഥമായതുതന്നെ നിന്നോടു നന്നായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സുസ്മിതേ, ഈ വാക്കു സ്വീകരിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ നീ ഉണ്ടായിരിക്കുകയില്ല.’ അവസാനവാക്യത്തിലെ ‘ന ഭവിഷ്യസി’ (നീ ഉണ്ടായിരിക്കുകയില്ല) എന്നതിൽ മരണഭീഷണി വ്യക്തമാണ് — സാമത്തിൽനിന്നു ദണ്ഡത്തിലേക്കുള്ള ക്രമം സർഗാന്ത്യത്തിൽ പൂർത്തിയാകുന്നു. വികടയുടെയും ദുർമുഖിയുടെയും വാക്കുകളുടെ ആരംഭങ്ങൾ (‘അന്യാ തു വികടാ…’ — മറ്റൊരുവളായ വികട…, ‘തതസ്താം ദുർമുഖീ…’ — പിന്നെ ദുർമുഖി അവളോട്…) വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്, സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല. പതിനാലും പതിനാറും ശ്ലോകങ്ങൾ അച്ചടിയിൽ ആറു പാദങ്ങളുള്ളവയാണ്. ദുർമുഖിയുടെ വർണന പ്രകൃതിശക്തികളുടെമേലുള്ള രാവണന്റെ ആധിപത്യം കാണിക്കുന്നു — സൂര്യനും വായുവും പോലും അവനെ ഭയന്ന് നിയന്ത്രിതരാണ്. സീതയാകട്ടെ എല്ലാം കേട്ടിട്ടും മൗനംതന്നെ പാലിക്കുന്നു; അവളുടെ മറുപടി അടുത്ത സർഗത്തിൽ. രാക്ഷസിമാരുടെ വാക്കുകൾ ക്രമമായി കുലം, പരാക്രമം, ഐശ്വര്യം, ഭയം എന്നീ നാലു വിഷയങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः॥ २३॥