॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 22-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാവണന്റെ രണ്ടുമാസത്തെ അവധിയും സീതയുടെ ഭർത്സനവും

കാമത്താൽ നിയന്ത്രിതമായ ക്രോധം, രണ്ടു മാസത്തെ അവധി, ദേവഗന്ധർവകന്യകമാരുടെ ആശ്വസിപ്പിക്കൽ, സീതയുടെ നിർഭയമായ മറുപടി, രാവണന്റെ ഭീഷണരൂപം, രാക്ഷസിമാർക്കുള്ള ആജ്ഞ, ധാന്യമാലിനിയുടെ ആലിംഗനം, രാവണന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്കുള്ള മടക്കം

സീതയുടെ പരുഷവാക്കുകൾ കേട്ട് രാക്ഷസേശ്വരൻ പ്രിയദർശനയായ സീതയോട് അപ്രിയമായി മറുപടി പറഞ്ഞു. അവൻ തന്റെ അനുഭവം ഒരു സാമാന്യനിയമമായി പറയുന്നു — ‘പുരുഷൻ സ്ത്രീയെ എത്രയെത്ര സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്നുവോ, അത്രയത്ര അവൻ അവൾക്കു വശംവദനാകുന്നു; എത്രയെത്ര പ്രിയം പറയുന്നുവോ, അത്രയത്ര അവൻ അപമാനിതനാകുന്നു.’ ഇവിടെ രാവണന്റെ അഹങ്കാരത്തിനു മുറിവേറ്റിരിക്കുന്നു — അപേക്ഷയെ അവൻ സ്വന്തം അപമാനമായി കരുതുന്നു. ‘നിന്നിൽ ഉദിച്ച കാമം, നല്ലൊരു സാരഥി വഴിയിൽവച്ച് കുതിക്കുന്ന കുതിരകളെ എന്നപോലെ, എന്റെ ക്രോധത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.’ ‘മനുഷ്യരുടെ കാമം വക്രമാണ് — ഏതൊരുവനിൽ അതു ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവനിൽ അനുകമ്പയും സ്നേഹവും ഉണ്ടാകുന്നു.’ ‘ഈ കാരണത്താലാണ്, വരാനനേ, വധവും അപമാനവും അർഹിക്കുന്ന, മിഥ്യാവൈരാഗ്യത്തിൽ ആസക്തയായ നിന്നെ ഞാൻ കൊല്ലാത്തത്.’ രാവണന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ സീതയുടെ പാതിവ്രത്യം ‘മിഥ്യാപ്രവ്രജനം’ — വ്യർഥമായ വൈരാഗ്യം — ആണ്. ‘മൈഥിലീ, നീ എന്നോടു പറയുന്ന ഓരോ പരുഷവാക്കിനും നിനക്കു ദാരുണമായ വധംതന്നെയാണ് യുക്തം.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ക്രോധാവേശം നിറഞ്ഞ രാക്ഷസാധിപൻ സീതയോടു മറുപടിയായി പറഞ്ഞു — ‘ഞാൻ നിനക്കു നിശ്ചയിച്ച അവധി — ആ രണ്ടു മാസം — ഞാൻ പാലിക്കും; അതുകഴിഞ്ഞാൽ, വരവർണിനീ, എന്റെ ശയ്യയിൽ കയറണം.’ ‘രണ്ടു മാസം കഴിഞ്ഞിട്ടും നീ എന്നെ ഭർത്താവായി ഇച്ഛിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, എന്റെ പാചകക്കാർ എന്റെ പ്രാതലിനായി നിന്നെ കഷണങ്ങളായി മുറിക്കും.’ രണ്ടു മാസത്തെ അവധി ഇവിടെയാണ് ആദ്യമായി വ്യക്തമായി കേൾക്കുന്നത്; അതുതന്നെയാണ് തുടർന്നു കഥയുടെ കാലപരിധി — ഹനുമാൻ ഇതെല്ലാം കേൾക്കുന്നുണ്ട്, രാമനെ അറിയിക്കുകയും ചെയ്യും. കാമത്തിന്റെയും ക്രോധത്തിന്റെയും ദ്വന്ദ്വം ഈ ഭാഗത്ത് രാവണന്റെ ചിത്തത്തിൽ വ്യക്തമാണ് — ഒന്ന് അവനെ സീതയിലേക്ക് ആകർഷിക്കുന്നു, മറ്റേത് അവളെ നശിപ്പിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. സാരഥിയും കുതിരകളും എന്ന ഉപമ അവന്റെ ആത്മനിരീക്ഷണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവൻ സംയമം പാലിക്കുന്നതു ധർമത്താലല്ല, കാമത്താൽമാത്രമാണ്; അതിനാൽ അവന്റെ സംയമവും അധർമമൂലമാണ്. ‘പ്രാതരാശാർഥേ’ (പ്രാതലിനായി) എന്ന ക്രൂരവാക്ക് രാക്ഷസജാതിയുടെ നരമാംസഭക്ഷണത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ഭയം പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു. ‘എന്റെ സാന്ത്വനം എന്റെതന്നെ അപമാനം’ എന്ന രാവണന്റെ തർക്കം അഭിമാനിയുടെ സ്വഭാവം കാണിക്കുന്നു — പ്രേമം യാചനയായല്ല, അധികാരമായിമാത്രമാണ് അവൻ സങ്കല്പിക്കുന്നത്. സീതയുടെ പരുഷവാക്കുകൾ യഥാർഥത്തിൽ സത്യങ്ങളാണ്; എന്നാൽ അവന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ അവ വധാർഹമായ അപരാധത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. അവധി നൽകുന്നതു ദയയുടെ അഭിനയമാണ്; യഥാർഥത്തിൽ അതു കൂടുതൽ ഭീകരമായ ശിക്ഷയാണ് — ദിവസവും മരണത്തിനായുള്ള കാത്തിരിപ്പ്.

രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ ഭർത്സിക്കുന്ന ജാനകിയെ കണ്ട്, രാവണൻ കൊണ്ടുവന്ന ദേവഗന്ധർവകന്യകമാർ വികൃതമായ കണ്ണുകളോടെ വിഷാദിച്ചു — അവരുടെ കണ്ണുകളും ദുഃഖത്താൽ വികൃതമായി. ചിലർ ചുണ്ടുകളുടെ ചലനത്താലും, മറ്റുചിലർ കണ്ണുകളാലും, വേറെ ചിലർ മുഖഭാവങ്ങളാലും ആംഗ്യം കാട്ടി, ആ രാക്ഷസൻ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയ സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. അവർ സ്വയം തടവുകാരികളാണ്; എങ്കിലും സീതയുടെ ദുഃഖത്തിൽ സഹാനുഭൂതി കാണിക്കുന്നു — രാവണനെ ഭയന്ന് വാക്കുകളാലല്ല, ആംഗ്യങ്ങളാൽമാത്രം. ഈ ചെറിയ സന്ദർഭം രാവണന്റെ അന്തഃപുരത്തിന്റെ യഥാർഥ സ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു — അവിടെ ഏറെ സ്ത്രീകളും ഇഷ്ടമില്ലാതെയാണ് വസിക്കുന്നത്. അവരാൽ ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ട സീത, തനിക്കു ഹിതകരവും സദാചാരത്തിന്റെയും ശൗര്യത്തിന്റെയും ഗർവം നിറഞ്ഞതുമായ വാക്ക് രാക്ഷസാധിപനായ രാവണനോടു പറഞ്ഞു — സ്വന്തം സദാചാരത്തിന്റെ (പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ) ഭർത്താവിന്റെ ശൗര്യത്തിന്റെയും അഭിമാനം നിറഞ്ഞ വാക്ക്. മൗനമായ ആംഗ്യങ്ങളാൽത്തന്നെ സീതയുടെ ധൈര്യം വീണ്ടും ജ്വലിക്കുന്നു — ഇതു കവിയുടെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ സൂക്ഷ്മതയാണ്. അവരുടെ കരുണ സീതയുടെ ഏകാന്തതയെ അല്പം അകറ്റുന്നു. ‘ശൗടീര്യ’ എന്ന വാക്ക് അച്ചടിയിൽ, സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ശൗണ്ഡീര്യ’; രണ്ടിന്റെയും അർഥം വീരതതന്നെ.

സീത പറയുന്നു — ‘നിന്റെ നന്മയിൽ താല്പര്യമുള്ള, ഈ നിന്ദ്യകർമത്തിൽനിന്നു നിന്നെ തടയുന്ന ഒരാളും ഈ നഗരത്തിൽ ഇല്ലെന്നുറപ്പ്.’ മുൻസർഗത്തിൽ ‘സജ്ജനങ്ങളില്ലേ’ എന്നു പറഞ്ഞതുതന്നെ ഇവിടെ വീണ്ടും കൂടുതൽ ദൃഢമായി. ‘ശചീപതിയായ ഇന്ദ്രന്റെ ശചിയെപ്പോലെ, ധർമാത്മാവായ രാമന്റെ പത്നിയായ എന്നെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നീയല്ലാതെ ആരാണ് മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും പ്രാർഥിക്കുക?’ ‘രാക്ഷസാധമാ, അമിതതേജസ്വിയായ രാമന്റെ ഭാര്യയോടു നീ പറഞ്ഞ പാപത്തിൽനിന്ന് എവിടെപ്പോയി നീ രക്ഷപ്പെടും?’ ‘വനത്തിൽ മദിച്ച ആനയും മുയലും ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്; ആനയായി രാമനും, നീചാ, മുയലായി നീയും കരുതപ്പെടുന്നു.’ ‘ഇക്ഷ്വാകുനാഥനെ ആക്ഷേപിച്ചിട്ടും നീ ലജ്ജിക്കുന്നില്ല — അവന്റെ കണ്ണിന്റെ പരിധിയിൽ എത്തുന്നതുവരെമാത്രം.’ ‘അനാര്യാ, എന്നെ നോക്കുന്ന നിന്റെ ഈ ക്രൂരവും വികൃതവും കറുപ്പും ചെമ്പിച്ചതുമായ കണ്ണുകൾ എന്തുകൊണ്ട് നിലത്തു വീണില്ല?’ ‘ആ ധർമാത്മാവിന്റെ പത്നിയും ദശരഥന്റെ മരുമകളുമായ എന്നോട് ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്ന നിന്റെ നാവ് എന്തുകൊണ്ട് അഴുകിവീഴുന്നില്ല?’ പിന്നെ സീതയുടെ തേജസ്സിന്റെ പ്രഖ്യാപനം — ‘ദശഗ്രീവാ, ഭസ്മമാകാൻ അർഹനായ നിന്നെ എന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭസ്മമാക്കാത്തത്, രാമന്റെ ആജ്ഞയില്ലാത്തതിനാലും തപസ്സു കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതിനാലുമാണ്.’ പതിവ്രതയുടെ തേജസ്സ് ശാപരൂപത്തിൽ പ്രയോഗിക്കാൻ കഴിയും; എന്നാൽ രാമന്റെ കീർത്തിയും തന്റെ തപസ്സും കാക്കാനായി അവൾ അതു ചെയ്യുന്നില്ല. ‘ധീമാനായ രാമന്റെ ഭാര്യയായ എന്നെ അപഹരിക്കാൻ നിനക്കു കഴിയുമായിരുന്നില്ല; നിന്റെ വധത്തിനായിത്തന്നെയാണ് വിധി ഇതു വിധിച്ചത്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.’ ‘ധനദന്റെ (കുബേരന്റെ) സഹോദരനും ശൂരനും ബലസമ്പന്നനുമായിട്ടും, രാമനെ അകറ്റിനിർത്തി നീ എന്തിനാണ് ഭാര്യാമോഷണം നടത്തിയത്?’ ചോദ്യംതന്നെയാണ് ഉത്തരം — ശൂരനാണെങ്കിൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം ചെയ്യുമായിരുന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് സീതയുടെ വാക്ക് മുൻസർഗത്തിലേതിനെക്കാൾ തീക്ഷ്ണമാണ്; അവിടെ അവൾ ഹിതം ഉപദേശിക്കുകയായിരുന്നു, ഇവിടെ രാവണന്റെ നീചത്വം നേരിട്ടു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ആനയുടെയും മുയലിന്റെയും ഉപമ ബലത്തിന്റെ അതുല്യത കാണിക്കുന്നു; കണ്ണുകൾ വീഴാത്തതിനെയും നാവ് അഴുകാത്തതിനെയും കുറിച്ചുള്ള ശാപസമാനമായ ചോദ്യങ്ങൾ പാതകത്തിന്റെ ഗൗരവം കാണിക്കുന്നു. ‘ഭസ്മമാക്കാത്തത്’ എന്ന വാക്ക് സീതയുടെ സംയമത്തിന്റെ തെളിവാണ് — ശക്തിയുണ്ട്, എന്നാൽ ധർമത്താൽ നിയന്ത്രിതമാണ്. അവളുടെ അവസ്ഥയുടെ ദൈന്യം അവളുടെ വാക്കിന്റെ ധൈര്യത്തിനു തീർത്തും വിപരീതമാണ്. ശചിയുടെയും പുരന്ദരന്റെയും ഉപമയിലൂടെ അവൾ തന്നെ ദേവരാജപത്നിക്കു തുല്യയായി കാണിക്കുന്നു; രാവണനെ അവളെ അപഹരിക്കാൻ ശ്രമിച്ച അസുരന്റെ സ്ഥാനത്തും നിർത്തുന്നു. ‘ദശരഥന്റെ മരുമകൾ’ എന്ന കുലഗൗരവസ്മരണയും രാവണന്റെ ‘രാമൻ അർഥഹീനൻ’ എന്ന നിന്ദയ്ക്കുള്ള മറുപടിയാണ്. ‘വിധിനാ വിഹിതം’ (വിധി വിധിച്ചത്) എന്ന വാക്കിലൂടെ തന്റെ അപഹരണംപോലും രാവണവധത്തിന്റെ നിമിത്തമാണെന്ന് അവൾ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു — ദുഃഖത്തിലും അവൾ ദൈവത്തിന്റെ ന്യായം കാണുന്നു.

സീതയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ ക്രൂരമായ കണ്ണുകൾ മിഴിച്ച് ജാനകിയെ നോക്കി. കവി ഇപ്പോൾ അവന്റെ രൂപം വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കുന്നു — അവൻ കാർമേഘംപോലെ കറുത്തവനും, മഹാഭുജനും, വലിയ കഴുത്തുള്ളവനും, സിംഹത്തിന്റെ ശക്തിയും നടത്തയുമുള്ളവനും, ശ്രീമാനും, ജ്വലിക്കുന്ന നാവുള്ളവനും, ഉഗ്രനേത്രനുമായിരുന്നു. ഇളകുന്ന മുനയുള്ള കിരീടത്താൽ ഉയരമേറിയവനും, വിചിത്രമായ മാലകളും കുറിക്കൂട്ടും അണിഞ്ഞവനും, ചുവന്ന മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ചവനും, ഉരുക്കിയ സ്വർണംകൊണ്ടുള്ള തോൾവളകളാൽ അലംകൃതനുമായിരുന്നു. കറുത്ത നിറമുള്ള വലിയ അരഞ്ഞാണത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവൻ, അമൃതമഥനത്തിൽ സർപ്പത്താൽ (വാസുകിയാൽ) ചുറ്റപ്പെട്ട മന്ദരപർവതംപോലെയായിരുന്നു. നിറഞ്ഞുരുണ്ട കൈകളോടെ, പർവതംപോലെയുള്ള അവൻ രണ്ടു ശിഖരങ്ങളുള്ള മന്ദരംപോലെ ശോഭിച്ചു. ഉദിച്ചുയരുന്ന സൂര്യന്റെ നിറമുള്ള കുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലംകൃതനായ അവൻ ചുവന്ന തളിരുകളും പൂക്കളുമുള്ള രണ്ട് അശോകങ്ങളോടുകൂടിയ പർവതംപോലെ ആയിരുന്നു. അവൻ കല്പവൃക്ഷംപോലെ, മൂർത്തിമത്തായ വസന്തംപോലെ ആയിരുന്നു; എങ്കിലും അലംകൃതനായിരുന്നിട്ടും ശ്മശാനത്തിലെ ചൈത്യംപോലെ ഭയങ്കരനായിരുന്നു — ശ്മശാനത്തിലെ ദേവാലയം അലംകൃതമായിരുന്നാലും മരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ. ഇവിടെ അച്ചടിയിൽ ഒരു അടിക്കുറിപ്പുണ്ട് — പ്രാചീനകാലത്ത് ശ്മശാനത്തിനടുത്ത് വധസ്ഥലം ദേവാലയരൂപത്തിലായിരുന്നു, വധത്തിനു മുമ്പ് അത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അതിനാൽ അലംകൃതമായിരുന്നിട്ടും ഭയാവഹം. 27, 29 എന്നീ ശ്ലോകങ്ങൾ വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്. കോപത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ വൈദേഹിയെ നോക്കി, സർപ്പത്തെപ്പോലെ ചീറ്റിക്കൊണ്ട് അവൻ പറഞ്ഞു — ‘അനീതിയിൽ മുഴുകിയ, അർഥഹീനനായ രാമനെ അനുഗമിക്കുന്നവളേ, സൂര്യൻ തന്റെ ഓജസ്സുകൊണ്ട് സന്ധ്യയെ എന്നപോലെ, ഇന്നു ഞാൻ നിന്നെ നശിപ്പിക്കും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ശത്രുക്കളെ കരയിക്കുന്ന രാവണരാജാവ് ഘോരരൂപിണികളായ എല്ലാ രാക്ഷസിമാരോടും ആജ്ഞാപിച്ചു. രൂപവർണനയിൽ സൗന്ദര്യവും ഭയവും ഇടകലർന്നിരിക്കുന്നു — മന്ദരം, കല്പവൃക്ഷം, വസന്തം എന്നിവ ശോഭനമായ ഉപമാനങ്ങൾ; സർപ്പം, ശ്മശാനചൈത്യം എന്നിവ ഭയാനകമായവ. ഇങ്ങനെ രാവണന്റെ ഐശ്വര്യം അവന്റെ ക്രൂരതയെ മറയ്ക്കുന്നില്ല എന്നു കവി കാണിക്കുന്നു. സന്ധ്യയുടെ ഉപമയും അർഥവത്താണ് — സൂര്യോദയത്തിൽ പ്രഭാതസന്ധ്യ സ്വയം ലയിക്കുന്നു; അതുപോലെ സീതയുടെ നാശം രാവണന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ സ്വാഭാവികം. മന്ദരത്തിന്റെ ഉപമ മൂന്നുവിധം പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — അരഞ്ഞാണത്താൽ വാസുകി ചുറ്റിയ മന്ദരം, കൈകളാൽ രണ്ടു ശിഖരങ്ങളുള്ള മന്ദരം, കുണ്ഡലങ്ങളാൽ രണ്ട് അശോകങ്ങളുള്ള പർവതം. ഇതിലൂടെ രാവണന്റെ ശരീരത്തിന്റെ വിശാലതയും സ്ഥൈര്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അമൃതമഥനത്തിൽ മന്ദരം ദേവാസുരന്മാരുടെ ഒരു ഉപകരണംമാത്രമായിരുന്നു, സ്വതന്ത്രമല്ല — അതുപോലെ രാവണനും ദൈവത്തിന്റെ കൈയിലെ ഉപകരണമാണ് എന്ന സൂക്ഷ്മമായ വ്യഞ്ജന. കാർമേഘത്തിന്റെ ഉപമ രാമന്റെ നിറത്തിനും പ്രയോഗിക്കാറുണ്ട്; എന്നാൽ അവിടെ സൗമ്യത, ഇവിടെ ഭയാനകത. ‘അനയേനാഭിസമ്പന്നം അർഥഹീനം’ (അനീതിയിൽ മുഴുകിയ, അർഥഹീനനായ) എന്ന രാമനിന്ദ ‘രാമൻ ദരിദ്രൻ’ എന്ന രാവണന്റെ മുൻതർക്കത്തിന്റെ ആവർത്തനമാണ്. ഇത്ര വിസ്തരിച്ച രൂപവർണന കവി ഇവിടെ എന്തിനു ചെയ്യുന്നു എന്നു ചോദിച്ചാൽ — സീതയുടെ നിർഭയമായ വാക്കുകളുടെ ഗൗരവം കാണിക്കാൻ; ഇത്ര ഭീഷണനായവന്റെ മുന്നിലും അവൾ ഇളകിയില്ല.

രാവണൻ രാക്ഷസിമാരുടെ പേരുകളും രൂപങ്ങളും എണ്ണിപ്പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു — ഒറ്റക്കണ്ണി, ഒറ്റച്ചെവിച്ചി, ചെവികൊണ്ടു ദേഹം മൂടുന്നവൾ, പശുച്ചെവിച്ചി, ആനച്ചെവിച്ചി, തൂങ്ങിയ ചെവിയുള്ളവൾ, ചെവിയില്ലാത്തവൾ, ആനക്കാലി, കുതിരക്കാലി, പശുക്കാലി, കാലിൽ മുടിക്കെട്ടുള്ളവൾ, ഒറ്റക്കാലി, പരന്ന കാലുള്ളവൾ, കാലില്ലാത്തവൾ, അതിഭീമമായ തലയും കഴുത്തുമുള്ളവൾ, അതിഭീമമായ സ്തനങ്ങളും വയറുമുള്ളവൾ, അതിഭീമമായ വായും കണ്ണുകളുമുള്ളവൾ, നീണ്ട നാക്കും നഖങ്ങളുമുള്ളവൾ, മൂക്കില്ലാത്തവൾ, സിംഹമുഖി, ഗോമുഖി, പന്നിമുഖി. ഈ വികൃതരൂപിണികളുടെ പട്ടിക സീതയ്ക്കു ചുറ്റും ഭയത്തിന്റെ ഒരു വലയം രചിക്കുന്നു. ‘രാക്ഷസിമാരേ, ജാനകിയായ സീത വേഗം എനിക്കു വശംവദയാകുന്നവിധം, എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചോ വെവ്വേറെയോ വേഗം പ്രവർത്തിക്കൂ — പ്രതികൂലമായും അനുകൂലമായും, സാമം ദാനം മുതലായവകൊണ്ടും ഭേദംകൊണ്ടും, ദണ്ഡം ഓങ്ങിക്കൊണ്ടും വൈദേഹിയെ വശത്താക്കൂ.’ നാല് ഉപായങ്ങൾ — സാമം, ദാനം, ഭേദം, ദണ്ഡം — രാജനീതിയുടെ എല്ലാ ഉപായങ്ങളും ഒരു അബലയ്ക്കെതിരെ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതുതന്നെയാണ് രാവണന്റെ പരാജയത്തിന്റെ തെളിവ്. ഇങ്ങനെ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആജ്ഞാപിച്ച്, കാമക്രോധങ്ങളാൽ വ്യാകുലനായി ജാനകിയുടെ നേർക്കു ഗർജിച്ചു. ഇവിടെ അച്ചടിയിൽ ശ്ലോകവിഭാഗം ഒരു അർധം മാറിയിരിക്കുന്നു — ‘ആവർജയത…’ (വശത്താക്കൂ) എന്നത് മുപ്പത്തിയെട്ടാം ശ്ലോകത്തിന്റെ പൂർവാർധം, അതിന്റെ ഉത്തരാർധം ‘ഇതി പ്രതിസമാദിശ്യ…’ (ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിച്ച്); ഇതുപോലെതന്നെ 39 മുതൽ 43 വരെ ഓരോ ശ്ലോകവും മുൻവാക്യത്തിന്റെ അവസാനത്തെ അർധവും പുതിയ വാക്യത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ അർധവും വഹിക്കുന്നു. ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനത്തിലെ ‘38½’, ‘39½’ മുതലായ ഭിന്നസംഖ്യകളും ഇതുതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അംഗവൈകൃത്യങ്ങളുടെ പട്ടിക ഭയാനകരസത്തിനുവേണ്ടിമാത്രമല്ല, രാവണന്റെ സേവകരുടെ അസംസ്കൃതസ്വരൂപം കാണിക്കാനുംകൂടിയാണ്. ഈ രാക്ഷസിമാർതന്നെയാണ് തുടർന്നുള്ള രണ്ടു സർഗങ്ങളിൽ സീതയെ ഭർത്സിക്കുന്നത്; അവരിൽ ചിലരെ (ഏകജട, ഹരിജട, വികട, ദുർമുഖി മുതലായവരെ) പേരെടുത്തു പറയുകയും ചെയ്യും. ‘വീണ്ടും വീണ്ടും’ എന്ന പദത്താൽ ആജ്ഞയുടെ നിർബന്ധവും ‘ഗർജിച്ചു’ എന്ന പദത്താൽ അവന്റെ കോപത്തിന്റെ ഉഗ്രതയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

അപ്പോൾ ധാന്യമാലിനി എന്ന രാക്ഷസി വേഗം അടുത്തുചെന്ന് ദശഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു — ‘മഹാരാജാ, എന്നോടൊപ്പം ക്രീഡിക്കൂ; നിറം മങ്ങിയ, ദയനീയയായ ഈ മനുഷ്യസ്ത്രീയായ സീതയെക്കൊണ്ട് അങ്ങേക്ക് എന്തു കാര്യം?’ ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനത്തിൽ രാക്ഷസിമാരുടെ സ്വാമിനിയായ മണ്ഡോദരി, ധാന്യമാലിനി എന്നിങ്ങനെ രണ്ടുപേരെ പറയുന്നു. ‘മഹാരാജാ, അങ്ങയുടെ കൈക്കരുത്തുകൊണ്ടു നേടിയ ഉത്തമഭോഗങ്ങൾ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഇവൾക്കു വിധിച്ചിട്ടില്ലെന്നുറപ്പ് — ഇവളുടെ ഭാഗ്യത്തിൽ അവ എഴുതിയിട്ടില്ല.’ പിന്നെ അവൾ ഒരു നീതിവാക്യം പറയുന്നു — ‘ഇഷ്ടമില്ലാത്ത സ്ത്രീയെ കാമിക്കുന്നവന്റെ ശരീരം തപിക്കുന്നു; ഇഷ്ടമുള്ളവളെ കാമിക്കുന്നവന്റെ പ്രീതി ശോഭനമാകുന്നു.’ അവൾ രാവണനെ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ പെരുമാറുന്നു; എന്നാൽ അവളുടെ വാക്കിലും സത്യം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു — ബലാത്കാരത്താൽ പ്രീതിയുണ്ടാകുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാക്ഷസി ദൂരേക്കു കൊണ്ടുപോയ, മേഘംപോലെ കറുത്ത ബലവാനായ ആ രാക്ഷസൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പിന്തിരിഞ്ഞു. ആ ദശഗ്രീവൻ ഭൂമിയെ വിറപ്പിക്കുന്നതുപോലെ പുറപ്പെട്ട്, ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്ന തന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ദേവഗന്ധർവകന്യകമാരും നാഗകന്യകമാരും ദശഗ്രീവനെ ചുറ്റി അവനോടൊപ്പം ഉത്തമഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ് — ‘ധർമനിഷ്ഠയോടെ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന, വിറയ്ക്കുന്ന മൈഥിലിയെ ഭർത്സിച്ചശേഷം, സീതയെ വിട്ട്, മദനനാൽ മോഹിതനായ രാവണൻ സ്വന്തം ഭവനത്തിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു.’ ‘മദനേന മോഹിതഃ’ (മദനനാൽ മോഹിതൻ) എന്ന സർഗാന്ത്യവാക്ക് രാവണന്റെ എല്ലാ പെരുമാറ്റത്തെയും വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു — അവൻ കാമത്തിന്റെ ദാസനാണ്, സ്വാമിയല്ല. സീത ‘ധർമപരാ’ (ധർമനിഷ്ഠ), ‘അവസ്ഥിതാ’ (ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവൾ) — ഭയത്താൽ വിറയ്ക്കുമ്പോഴും ഇളകാത്ത ധർമത്തിൽ ഉറച്ചവൾ. ഈ ഭാഗത്ത് 41, 42, 44 എന്നീ ശ്ലോകങ്ങളുടെ ചില അർധങ്ങൾ വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്; നാല്പത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകം അച്ചടിയിൽ ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ്. ധാന്യമാലിനിയുടെ ആലിംഗനത്താൽ രാവണന്റെ ക്രോധം ശമിക്കുന്നു, സീതയുടെ തൽക്കാലത്തെ ആപത്തും അകലുന്നു — എന്നാൽ രാക്ഷസിമാരുടെ ഭർത്സനം തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ ആരംഭിക്കുന്നു. രാവണൻ ‘പ്രഹസൻ’ (ചിരിച്ചുകൊണ്ട്) മടങ്ങുന്നു — അപമാനത്തിന്റെ ക്രോധം ഹാസ്യമായി മാറി; ഇത് അവന്റെ ചഞ്ചലമനസ്സിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. അവന്റെ പുറപ്പാടിലെ ഭൂകമ്പവർണനയും ഭവനത്തിന്റെ സൂര്യസമാനമായ ശോഭയും കന്യകമാരുടെ പരിവാരവും അവന്റെ ഐശ്വര്യം വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതിനു വിപരീതമായി സീത രാക്ഷസിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഏകാകിനിയായി ശിംശപയുടെ ചുവട്ടിൽ ഇരിക്കുന്നു. ധാന്യമാലിനിയുടെ നീതിവാക്യം, രാവണന്റെ അന്തഃപുരത്തിലും വിവേകത്തിന്റെ ഒരംശമുണ്ട് എന്നു കാണിക്കുന്നു — അവളുടെ ഉദ്ദേശ്യം സ്വാർഥംതന്നെയാണെങ്കിലും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वाविंशः सर्गः॥ २२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക