॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 19-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാവണദർശനത്താൽ സീതയ്ക്കുണ്ടായ ഭയവും വിഷാദവും

രാവണൻ വരുന്നതു കണ്ട് സീത വിറയ്ക്കുന്നത്, നിലത്തിരിക്കുന്ന അവളുടെ ദീനാവസ്ഥ, ഉപമകളിലൂടെ അവളുടെ വർണന, രാമധ്യാനം, രാവണന്റെ പ്രലോഭനത്തിന്റെ ആരംഭം

ആ സമയത്തുതന്നെ, രൂപവും യൗവനവും തികഞ്ഞ, ഉത്തമാഭരണങ്ങളാൽ അലംകൃതനായ രാക്ഷസാധിപൻ രാവണൻ വരുന്നതു കണ്ട്, അനിന്ദ്യയായ രാജപുത്രി വൈദേഹി കൊടുങ്കാറ്റിൽ വാഴയെന്നപോലെ വിറച്ചു. മുൻസർഗത്തിൽ മരത്തിൽ ഒളിച്ചിരുന്ന ഹനുമാൻ രാവണന്റെ വരവ് കണ്ടു; ഈ സർഗത്തിൽ കവി ദൃഷ്ടി സീതയിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു. ഭയംകൊണ്ട് ആ വിശാലാക്ഷിയായ വരവർണിനി തുടകളാൽ ഉദരവും കൈകളാൽ സ്തനങ്ങളും മറച്ച് ഇരുന്നു കരഞ്ഞു — പരപുരുഷനിൽനിന്നു സ്വയം രക്ഷിക്കാനുള്ള സ്വാഭാവികമായ ചേഷ്ടയാണിത്. രാക്ഷസിക്കൂട്ടങ്ങൾ കാവൽ നിൽക്കുന്ന, ദീനയും ദുഃഖാർത്തയുമായ ആ സീതയെ ദശഗ്രീവൻ കണ്ടു — കടലിൽ താണുപോകുന്ന തോണിപോലെ അവൾ ദുഃഖസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നു. കഠിനവ്രതയായ അവൾ ഒന്നും വിരിക്കാത്ത നിലത്ത് ഇരിക്കുകയായിരുന്നു — ആസനമില്ല, വിരിപ്പുമില്ല. മുറിഞ്ഞ് നിലത്തുവീണ ഒരു വൃക്ഷശാഖപോലെ അവൾ കാണപ്പെട്ടു. ‘ഛിന്നാം ശാഖാം’ (മുറിഞ്ഞ ശാഖ) എന്ന ഉപമ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് — മൂലമായ രാമനിൽനിന്ന് അവൾ വേർപെട്ടിരിക്കുന്നു, എങ്കിലും ജീവരസം അവളിൽ നശിച്ചിട്ടില്ല. ആദ്യശ്ലോകങ്ങളിൽത്തന്നെ ഭയത്തിന്റെയും ലജ്ജയുടെയും ദൈന്യത്തിന്റെയും മൂന്നു ചിത്രങ്ങൾ കവി ഒരുമിച്ചു കാണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ തുടർന്നുവരുന്ന സംവാദത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം ഒരുങ്ങുന്നു. രാവണൻ അലംകൃതൻ, സീതയാകട്ടെ മലിന — ഈ വിരോധം കവി ബോധപൂർവംതന്നെ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു ഭാഗത്ത് ഐശ്വര്യത്തിന്റെ ഗർവം, മറുഭാഗത്ത് പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ തപസ്സ്. രാവണന്റെ രൂപവും യൗവനവും ആഭരണങ്ങളും സീതയുടെ മനസ്സിൽ ആകർഷണമല്ല, ഭയംമാത്രമാണ് ഉളവാക്കുന്നത് എന്നും ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മരത്തിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ഹനുമാനും ഇതെല്ലാം കാണുന്നുണ്ടെന്നു വായനക്കാരൻ ഓർക്കണം.

അഴുക്കുതന്നെ അലങ്കാരമായി പുരണ്ട അവയവങ്ങളോടുകൂടിയവളായിരുന്നു അവൾ — അഴുക്കുമാത്രമായിരുന്നു അവളുടെ അംഗങ്ങളിലെ അലങ്കാരം; അലങ്കാരം അർഹിക്കുന്നവളെങ്കിലും അലങ്കാരമില്ലാത്തവൾ. ചെളിപുരണ്ട താമരവളയംപോലെ അവൾ ശോഭിക്കുന്നുമുണ്ട്, ശോഭിക്കുന്നുമില്ല — സഹജസൗന്ദര്യത്താൽ ശോഭിക്കുന്നു, മാലിന്യത്താൽ ശോഭിക്കുന്നില്ല എന്നു ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും വിശദീകരിക്കുന്നു. സങ്കല്പങ്ങളാകുന്ന കുതിരകളെ പൂട്ടിയ മനോരഥങ്ങളിൽ കയറി, രാജസിംഹനും ആത്മജ്ഞനുമായ രാമന്റെ അടുത്തേക്കു പോകുന്നവളെപ്പോലെയായിരുന്നു അവൾ — ശരീരം ലങ്കയിൽ, മനസ്സ് രാമനിൽ. ഉണങ്ങിവരണ്ട്, ഏകാകിനിയായി കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, ധ്യാനത്തിലും ശോകത്തിലും മുഴുകി, ദുഃഖത്തിന്റെ അറുതി കാണാതെ, ആ സുന്ദരി രാമനെമാത്രം അനുഗമിക്കുന്നവളായിരുന്നു. മന്ത്രങ്ങളാലും ഔഷധികളാലും ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു പിടയുന്ന നാഗരാജവധുവിനെപ്പോലെയും, ധൂമകേതു എന്ന ഗ്രഹം പുകയ്ക്കുന്ന രോഹിണിയെപ്പോലെയും അവൾ തപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. സദാചാരവും ശീലവുമുള്ള, ധാർമികവും ആചാരനിഷ്ഠവുമായ കുലത്തിൽ ജനിച്ച്, വീണ്ടും വിവാഹസംസ്കാരത്താൽ അതുപോലെയുള്ള കുലത്തിൽത്തന്നെ എത്തിയവളെങ്കിലും, ദുഷ്കുലത്തിൽ ജനിച്ചവളെപ്പോലെ മലിനയായി അവൾ കാണപ്പെട്ടു. പിന്നെ ഉപമാമാല ആരംഭിക്കുന്നു — താണുപോയ മഹാകീർത്തിപോലെ, അവമാനിക്കപ്പെട്ട ശ്രദ്ധപോലെ, ക്ഷയിച്ച പ്രജ്ഞപോലെ, തകർന്ന ആശപോലെ, നശിച്ച ഭാവിപോലെ, ലംഘിക്കപ്പെട്ട ആജ്ഞപോലെ, ഉത്പാതകാലത്ത് ജ്വലിക്കുന്ന ദിക്കുപോലെ, തടസ്സപ്പെട്ട പൂജപോലെ ആയിരുന്നു അവൾ. ഓരോ ഉപമാനവും അവമാനിക്കപ്പെട്ടതോ നശിച്ചതോ ആയ ശ്രേഷ്ഠമായ ഏതെങ്കിലും വസ്തുവിനെ കാണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ സീതയുടെ ഉത്തമസ്വഭാവവും ഇപ്പോഴത്തെ ദുഃസ്ഥിതിയും ഒരേസമയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കീർത്തി, ശ്രദ്ധ, പ്രജ്ഞ, ആശ, ആജ്ഞ, പൂജ — ഇവയെല്ലാം അമൂർത്തവസ്തുക്കളാണ്; അവയോടുള്ള തുലനത്താൽ, സീത വെറുമൊരു സ്ത്രീയല്ല, ധർമത്തിന്റെയും സത്യത്തിന്റെയും മൂർത്തിയാണ് എന്നു ധ്വനിക്കുന്നു. ‘രാമാം രാമമനുവ്രതാം’ (രാമനെ അനുഗമിക്കുന്ന സുന്ദരിയെ) എന്ന യമകത്തിലൂടെ അവളുടെ ഏകനിഷ്ഠ രമണീയമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കുലത്തിന്റെയും ശീലത്തിന്റെയും വർണനയിലൂടെ, അവളുടെ മാലിന്യം സ്വന്തം ദോഷത്താലല്ല, സാഹചര്യത്താൽമാത്രമാണ് എന്നു കാണിക്കുന്നു. മനോരഥത്തിന്റെ രഥരൂപകം വിശേഷിച്ചും മനോഹരമാണ് — ശരീരം ബന്ധിതമാണ്, എന്നാൽ സങ്കല്പങ്ങൾ കുതിരകളെപ്പോലെ മനസ്സിനെ വേഗത്തിൽ രാമന്റെ അടുത്തേക്കു വഹിക്കുന്നു. വിരഹിണിയുടെ ചിത്തത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ പരിചയമാണിത്.

ഉപമാനങ്ങൾ തുടരുന്നു — ഇരുൾ ചന്ദ്രബിംബത്തെ ഗ്രസിച്ച പൗർണമിരാത്രിപോലെ, നശിച്ച താമരപ്പൊയ്കപോലെ, ശൂരന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ട സേനപോലെ, ഇരുൾ നശിപ്പിച്ച പ്രഭപോലെ, വറ്റിപ്പോയ നദിപോലെ, അശുദ്ധസ്പർശത്താൽ തീണ്ടപ്പെട്ട യാഗവേദിപോലെ, അണഞ്ഞ അഗ്നിജ്വാലപോലെ ആയിരുന്നു അവൾ. ആനയുടെ തുമ്പിക്കൈ ഉലച്ച്, ഇലകളും താമരകളും പിഴുതെറിയപ്പെട്ട്, പക്ഷികൾ ഭയന്നോടിയ താമരപ്പൊയ്കപോലെ അവൾ ആകുലയായിരുന്നു. ഭർത്തൃശോകത്താൽ ആതുരയായ അവൾ വെള്ളം വാർന്നൊഴിഞ്ഞ് ഉണങ്ങിയ നദിപോലെയും, ഉത്തമമായ ശുചീകരണമില്ലാത്തതിനാൽ കൃഷ്ണപക്ഷരാത്രിപോലെയും കാണപ്പെട്ടു. രത്നഗർഭഗൃഹങ്ങളിൽ വസിക്കാൻ യോഗ്യയായ, സുകുമാരിയും സുഘടിതാംഗിയുമായ അവൾ, ചൂടേറ്റു തപിക്കുന്ന, ഇപ്പോൾ പിഴുതെടുത്ത താമരവളയംപോലെ വാടിയിരുന്നു. കൂട്ടത്തലവനിൽനിന്നു വേർപെടുത്തപ്പെട്ട്, തൂണിൽ കെട്ടിയിടപ്പെട്ട്, ദീർഘമായി നിശ്വസിക്കുന്ന ഗജരാജവധുവിനെപ്പോലെ അവൾ അതിദുഃഖാർത്തയായിരുന്നു. യത്നമൊന്നുമില്ലാതെതന്നെ, ഒറ്റ നീണ്ട പിന്നലാൽ അവൾ ശോഭിച്ചു — ശരത്കാലത്ത് നീലവനനിരയാൽ ഭൂമി ശോഭിക്കുന്നതുപോലെ. ഒറ്റപ്പിന്നൽ ഭർത്താവ് അകലെയുള്ള സ്ത്രീയുടെ ചിഹ്നമാണ്; അതിനെയും കവി സൗന്ദര്യത്തിന്റെ ഉപമാനമാക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഉപമാനങ്ങളുടെ സാമാന്യധർമം ഒന്നാണ് — സ്വഭാവത്താൽ ശോഭനമായ വസ്തു ബാഹ്യമായ ആഘാതത്താൽ മലിനമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ സീതയുടെ ശോഭ നശിച്ചിട്ടില്ല, മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നുമാത്രം എന്നാണു ഭാവം. മൂലത്തിൽ ‘തമോഗ്രസ്തേന്ദു’ (ഇരുൾ ഗ്രസിച്ച ചന്ദ്രൻ), ‘തമോധ്വസ്താം’ (ഇരുളാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട) എന്നീ പാഠങ്ങൾ; സമീക്ഷിതപതിപ്പിലാകട്ടെ ‘രാഹുഗ്രസ്തേന്ദു’ (രാഹു ഗ്രസിച്ച ചന്ദ്രൻ), ‘തപോധ്വസ്താം’ (തപസ്സിനാൽ ക്ഷയിച്ച) എന്നീ ഭിന്നപാഠങ്ങൾ. ഗജവധുവിന്റെ ഉപമ വിശേഷിച്ചും ഹൃദയസ്പർശിയാണ് — കൂട്ടത്തലവനിൽനിന്നു വേർപെടുത്തപ്പെട്ട പിടിയാന തൂണിൽ കെട്ടപ്പെട്ട് ദീർഘമായി നിശ്വസിക്കുന്നതുപോലെ, രാമനിൽനിന്നു വേർപെടുത്തപ്പെട്ട സീത രാക്ഷസിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ലങ്കയിൽ തടവിലാണ്. നദി, രാത്രി, താമരവളയം എന്നീ ഉപമാനങ്ങൾ പ്രകൃതിയുടെ ലോകത്തുനിന്ന് എടുത്തവയാണ്; അതിലൂടെ വനവാസിനിയായ സീതയ്ക്കു പ്രകൃതിയുമായുള്ള ബന്ധവും ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നലിനെക്കുറിച്ചുള്ള ശ്ലോകത്തിലും കവി ശോഭ മറക്കുന്നില്ല — ദുഃഖത്തിലും സീതയുടെ സഹജസൗന്ദര്യം ശരത്കാലവനനിരപോലെ നീലവും സ്നിഗ്ധവുമായി കാണപ്പെടുന്നു.

ഉപവാസം, ശോകം, ധ്യാനം, ഭയം എന്നിവയാൽ അവൾ ക്ഷയിച്ച്, മെലിഞ്ഞ്, ദീനയായി, അല്പാഹാരിണിയായി — തപസ്സുമാത്രം ധനമായുള്ള തപോധനയായിരുന്നു. ദുഃഖാർത്തയായ അവൾ, ദേവതയോടെന്നപോലെ, മനസ്സുകൊണ്ട് കൈകൂപ്പി, രഘുശ്രേഷ്ഠനായ രാമന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ദശഗ്രീവന്റെ പരാജയം യാചിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു — അവളുടെ പ്രാർഥനയും രാവണന്റെ പരാജയത്തിനുവേണ്ടിയാണ്, തന്റെ മോചനത്തിനുവേണ്ടിമാത്രമല്ല. അങ്ങനെ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന, അനിന്ദ്യയായ, ഭംഗിയുള്ള ഇമപ്പീലികളും ചുവന്ന കോണുകളുമുള്ള നീണ്ട വെളുത്ത കണ്ണുകളുള്ള, രാമനെ അത്യധികം അനുഗമിക്കുന്ന മൈഥിലിയെ രാവണൻ തന്റെതന്നെ വധത്തിനായി പ്രലോഭിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ‘വധായ’ (വധത്തിനായി) എന്ന പദത്താൽ കവി ഫലം മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു — ഈ പ്രലോഭനമാണ് രാവണന്റെ വിനാശത്തിന്റെ ബീജം. അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ്; അടുത്ത സർഗത്തിൽ രാവണന്റെ വാക്കുകൾ തുടരും. സീതയുടെ ദൈന്യം ദൗർബല്യമല്ല, തപസ്സാണ് എന്ന് ‘തപോധനാം’ എന്ന പദത്താൽ വ്യക്തമാണ്. ഉപവാസം, ധ്യാനം, കൈകൂപ്പിയുള്ള പ്രാർഥന — ഇവ തപസ്വിനിയുടെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. അതിനാൽ രാവണന്റെ പ്രലോഭനം ഒരു തപസ്വിനിയുടെ തപോഭംഗത്തിനുള്ള ശ്രമംപോലെയാണ്; അതു പ്രയോഗിക്കുന്നവനെത്തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ‘അനിന്ദിതാം’ (അനിന്ദ്യയെ) എന്നു വീണ്ടും പറയുന്നു; സർഗാരംഭത്തിലും ‘അനിന്ദിതാ’ എന്നുണ്ടായിരുന്നു — ഒരേ വിശേഷണത്തോടെയാണ് സർഗം ആരംഭിക്കുന്നതും അവസാനിക്കുന്നതും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनविंशः सर्गः॥ १९॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക