॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 17-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാക്ഷസിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട സീതയുടെ ദർശനം

ചന്ദ്രോദയം, വികൃതരൂപിണികളായ രാക്ഷസിമാരുടെ വർണന, അവരുടെ നടുവിൽ ശിംശപയുടെ ചുവട്ടിലിരിക്കുന്ന സീതയുടെ അവസ്ഥ, ഹനുമാന്റെ ആനന്ദാശ്രുക്കളും രാമനമസ്കാരവും

പിന്നെ ആമ്പൽക്കൂട്ടംപോലെ വെളുത്ത, നിർമലമായി ഉദിച്ച ചന്ദ്രൻ, നീലജലത്തിൽ അരയന്നമെന്നപോലെ, നിർമലമായ ആകാശത്തിലേക്കു കയറി. നിർമലപ്രഭനായ ചന്ദ്രൻ തന്റെ പ്രഭകൊണ്ട് സഹായം ചെയ്യുന്നതുപോലെ, തണുത്ത കിരണങ്ങളാൽ വായുപുത്രനെ ശുശ്രൂഷിച്ചു. അപ്പോൾ അവൻ പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെ മുഖമുള്ള, ശോകഭാരത്താൽ അമർന്ന — ഭാരത്താൽ വെള്ളത്തിൽ താണുപോയ തോണിപോലെയുള്ള — സീതയെ കണ്ടു. വൈദേഹിയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മാരുതാത്മജനായ ഹനുമാൻ അവളുടെ അധികം അകലെയല്ലാതെ ഇരിക്കുന്ന ഘോരരൂപിണികളായ രാക്ഷസിമാരെയും കണ്ടു. ചന്ദ്രോദയം ഹനുമാന്റെ സഹായിയെപ്പോലെയാണ് — ‘സാചിവ്യമിവ കുർവൻ’ (സഹായം ചെയ്യുന്നതുപോലെ); അതിന്റെ പ്രകാശത്താലാണ് സീതയും രാക്ഷസിമാരും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നത്. ഒന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ഉപമയുടെ സൗന്ദര്യം — നീലാകാശം ജലം, വെളുത്ത ചന്ദ്രൻ അരയന്നം. മൂന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ സീതയുടെ അവസ്ഥയെ ഭാരത്താൽ മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന തോണിയോട് ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു — അവളുടെ ശോകംതന്നെയാണ് ഭാരം; അവൾ ദുഃഖസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയവളെപ്പോലെ. കവിയുടെ ദൃഷ്ടി രണ്ടു ചന്ദ്രന്മാരിലാണ് — മുകളിൽ ആകാശത്തിൽ നിർമലനായ ചന്ദ്രൻ, താഴെ ശോകത്താൽ മലിനമായ സീതയുടെ പൂർണചന്ദ്രസമാനമായ മുഖം. ‘നിർമലോദയഃ’ (നിർമലമായി ഉദിച്ചവൻ) എന്നത് അച്ചടിയിലെ പാഠം; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘നിർമലഃ സ്വയം’ (സ്വയം നിർമലൻ). മുൻസർഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഹനുമാൻ മരത്തിൽ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ രാത്രി ഗാഢമായി, ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ചു, ദൃശ്യം തെളിഞ്ഞു. നാലാം ശ്ലോകത്തിൽ രാക്ഷസിമാരുടെ ആദ്യ പരാമർശം ‘ഘോരദർശനാഃ’ (കാഴ്ചയിൽ ഭീകരരായവർ) എന്നാണ് — തുടർന്നുവരുന്ന ദീർഘവർണനയുടെ സൂചന.

ആ രാക്ഷസിമാർ പലതരം രൂപങ്ങളുള്ളവരായിരുന്നു — ഒറ്റക്കണ്ണുള്ളവൾ, ഒറ്റച്ചെവിയുള്ളവൾ, ചെവികൊണ്ടു ദേഹം മൂടുന്നവൾ, ചെവിയില്ലാത്തവൾ, ആണിപോലെ കൂർത്ത ചെവിയുള്ളവൾ, മൂർധാവിൽ ശ്വസിക്കുന്ന മൂക്കുള്ളവൾ; അതിഭീമമായ ശരീരവും തലയുമുള്ളവൾ, മെലിഞ്ഞുനീണ്ട കഴുത്തുള്ളവൾ, മുടി കൊഴിഞ്ഞവൾ, മുടിയില്ലാത്തവൾ, മുടി കമ്പിളിപോലെ പുതയ്ക്കുന്നവൾ; തൂങ്ങിയ ചെവികളും നെറ്റിയുമുള്ളവൾ, തൂങ്ങിയ വയറും സ്തനങ്ങളുമുള്ളവൾ, തൂങ്ങിയ ചുണ്ടുള്ളവൾ, താടിയോടു ചേർന്ന ചുണ്ടുള്ളവൾ, നീണ്ട മുഖമുള്ളവൾ, നീണ്ട കാൽമുട്ടുള്ളവൾ; കുറിയവൾ, നെടിയവൾ, കൂനിയവൾ, വികടരൂപിണി, വാമന, കരാള, വളഞ്ഞ മുഖമുള്ളവൾ, പിംഗലനേത്ര, വികൃതമുഖി. വികൃതരും പിംഗലവർണരും കറുത്തവരും കോപിഷ്ഠരും കലഹപ്രിയരുമായ അവർ കരിരുമ്പുകൊണ്ടുള്ള വലിയ ശൂലങ്ങളും കൂടങ്ങളും മുദ്ഗരങ്ങളും ധരിച്ചിരുന്നു. ചിലർക്കു പന്നി, മാൻ, പുലി, പോത്ത്, ആട്, കുറുക്കി എന്നിവയുടെ മുഖങ്ങൾ; ചിലർക്ക് ആന, ഒട്ടകം, കുതിര എന്നിവയുടെ കാലുകൾ; ചിലർക്കു തല ഉടലിൽ താണിരിക്കുന്നു. ചിലർ ഒറ്റക്കൈയുള്ളവർ, ഒറ്റക്കാലുള്ളവർ, കഴുതയുടെയും കുതിരയുടെയും പശുവിന്റെയും ആനയുടെയും സിംഹത്തിന്റെയും ചെവികളുള്ളവർ. ചിലർക്ക് അതിനീണ്ട മൂക്ക്, ചിലർക്കു വളഞ്ഞ മൂക്ക്, ചിലർക്കു മൂക്കില്ല, ചിലർക്ക് ആനയുടേതുപോലെ മൂക്ക്, ചിലർക്കു നെറ്റിയിൽ ശ്വസിക്കുന്ന മൂക്ക്. ആനക്കാലുള്ളവർ, വലിയ കാലുള്ളവർ, പശുക്കാലുള്ളവർ, കാലിൽ മുടിക്കെട്ടുള്ളവർ, അതിഭീമമായ തലയും കഴുത്തുമുള്ളവർ, അതിഭീമമായ സ്തനങ്ങളും വയറുമുള്ളവർ, അതിഭീമമായ വായും കണ്ണുകളുമുള്ളവർ, നീണ്ട നാക്കും മുഖവുമുള്ളവർ, ആടിന്റെയും ആനയുടെയും പശുവിന്റെയും പന്നിയുടെയും മുഖമുള്ളവർ, കുതിരയുടെയും ഒട്ടകത്തിന്റെയും കഴുതയുടെയും മുഖമുള്ളവർ — ഇങ്ങനെയുള്ള ആ ഘോരരൂപിണികളായ രാക്ഷസിമാർ കൈകളിൽ ശൂലവും മുദ്ഗരവുമേന്തി, കോപിഷ്ഠരും കലഹപ്രിയരുമായിരുന്നു. കരാളരും പുകനിറമുള്ള മുടിയുള്ളവരും വികൃതമുഖികളുമായ അവർ എപ്പോഴും മദ്യം കുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; സുരയും മാംസവും അവർക്ക് എന്നും പ്രിയപ്പെട്ടവയായിരുന്നു. മാംസവും രക്തവും പുരണ്ട ശരീരമുള്ള, മാംസവും രക്തവും ഭക്ഷിക്കുന്ന, കണ്ടാൽ രോമാഞ്ചം ഉണ്ടാക്കുന്ന അവരെ കപിശ്രേഷ്ഠൻ കണ്ടു. ഇവിടെ കവി വിരൂപതയുടെ ഒരു പട്ടികതന്നെ രചിക്കുന്നു — ചെവികൾ, മൂക്കുകൾ, മുഖങ്ങൾ, കാലുകൾ, വയറുകൾ എല്ലാം വികൃതം. ഈ ദീർഘവർണനയുടെ പ്രയോജനം രണ്ടാണ് — സീതയുടെ ചുറ്റുപാടിന്റെ ഭീകരത കാണിക്കുക, അവളുടെ സൗന്ദര്യവുമായുള്ള വൈരുധ്യം കാണിക്കുക. ‘നിഖാതശിരസഃ’ എന്നതിനു ഹിന്ദിഭാഷ്യം രണ്ടു വിധത്തിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു — കബന്ധനെപ്പോലെ നെഞ്ചിൽ തലയുള്ളവർ, അല്ലെങ്കിൽ കുഴിഞ്ഞ തലയുള്ളവർ. പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിയിൽ ‘അതിനാസാശ്ച കാശ്ചിച്ച്വ തിര്യങ്നാസാ അനാസികാഃ’ (ചിലർ നീണ്ട മൂക്കുള്ളവർ, വളഞ്ഞ മൂക്കുള്ളവർ, മൂക്കില്ലാത്തവർ) എന്നും, സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘അനാസാ അതിനാസാശ് ച തിര്യൻ നാസാ വിനാസികാഃ’ എന്നും; ‘കാശ്ചിച്ച്വ’ എന്ന രൂപം ഒരുപക്ഷേ ‘കാശ്ചിച്ച’ എന്നതിന്റെ അച്ചടിപ്പിശകാകാം. പതിനാറാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘സുരാമാംസസദാപ്രിയാഃ’ (സുരയും മാംസവും എന്നും പ്രിയപ്പെട്ടവർ) എന്നത് അച്ചടിയിലെ സമസ്തപദമാണ്. അഞ്ചുമുതൽ ഏഴുവരെ ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഓരോ രാക്ഷസിയുടെയും വികൃതമായ ഓരോ അവയവം വർണിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ വിശേഷണങ്ങൾ ദ്വിതീയാവിഭക്തിയിലുള്ള സ്ത്രീലിംഗരൂപങ്ങളാണ് — ‘ദദർശ’ (കണ്ടു) എന്ന ക്രിയയുടെ കർമങ്ങൾ. ഒമ്പതാം ശ്ലോകംമുതൽ പ്രഥമാബഹുവചനം — സാമൂഹികമായ വർണന. ഒമ്പതാം ശ്ലോകത്തിൽ അവരുടെ സ്വഭാവം — കോപിഷ്ഠർ, കലഹപ്രിയർ; ആയുധങ്ങൾ — ശൂലങ്ങൾ, കൂടങ്ങൾ, മുദ്ഗരങ്ങൾ. പത്താം ശ്ലോകത്തിൽ മൃഗമുഖങ്ങൾ — പന്നി, മാൻ, പുലി, പോത്ത്, ആട്, ശിവാ (കുറുക്കി); മൃഗപാദങ്ങൾ — ആന, ഒട്ടകം, കുതിര. പതിനൊന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ ചെവികളുടെ വൈവിധ്യം — കഴുത, കുതിര, പശു, ആന, ഹരി (സിംഹം). പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ മൂക്കുകളുടെ വൈവിധ്യം. പതിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ കാലുകളുടെയും തലകളുടെയും സ്തനങ്ങളുടെയും വയറുകളുടെയും. പതിനാലിലും പതിനഞ്ചിലും മുഖങ്ങളുടെ. പതിനാറാം ശ്ലോകത്തിൽ അവരുടെ ആഹാരം — സുരയും മാംസവും; പതിനേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ മാംസവും രക്തവും പുരണ്ട അവയവങ്ങൾ. ഇങ്ങനെ തലമുതൽ കാൽവരെ, രൂപംമുതൽ ആഹാരംവരെ കവി എല്ലാം വർണിക്കുന്നു. ഈ വിരൂപത സീതയുടെ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലമാണ് — കറുത്ത തുണിയിലെ വെളുത്ത ചിത്രംപോലെ. പതിനഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘ക്രോധനാഃ കലഹപ്രിയാഃ’ (കോപിഷ്ഠർ, കലഹപ്രിയർ) എന്ന ഒമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ രണ്ടു പദങ്ങൾ വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു — അവരുടെ സ്വഭാവത്തിന്റെ ഉറപ്പിക്കൽ. പതിനേഴാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ദദർശ കപിശ്രേഷ്ഠഃ’ (കപിശ്രേഷ്ഠൻ കണ്ടു) എന്നതോടെ വാക്യം പൂർത്തിയാകുന്നു — അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ ആരംഭിച്ച പട്ടിക ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു. ഹിന്ദിഭാഷ്യവും ഈ പട്ടിക വിസ്തരിച്ചു പിന്തുടരുന്നു — ‘ഒരുവൾക്ക് ഒറ്റക്കണ്ണ്, മറ്റൊരുവൾക്ക് ഒറ്റച്ചെവി’ എന്നിങ്ങനെ. ഇത്തരക്കാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട സീത എങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യം വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ ഉയരുന്നു.

വലിയ ശാഖകളുള്ള ആ വൃക്ഷത്തെ ചുറ്റി ഇരിക്കുന്ന ആ രാക്ഷസിമാരെയും, അതിന്റെ ചുവട്ടിൽ അനിന്ദ്യയും രാജപുത്രിയുമായ ജനകാത്മജയായ ദേവിയെയും ശോഭാവാനായ ഹനുമാൻ സൂക്ഷിച്ചുനോക്കി — പ്രഭയറ്റവളും ശോകതപ്തയും അഴുക്കുപുരണ്ട മുടിയുള്ളവളും; പുണ്യം ക്ഷയിച്ച് ആകാശത്തുനിന്നു ഭൂമിയിലേക്കു വീണ നക്ഷത്രംപോലെയുള്ളവൾ; ചാരിത്ര്യത്തിന്റെ കീർത്തിയാൽ സമ്പന്നയെങ്കിലും ഭർത്താവിനെ കാണാനാവാതെ ദുർഗതിയിലായവൾ; ഉത്തമാഭരണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവളെങ്കിലും ഭർത്തൃവാത്സല്യത്താൽ അലംകൃതയായവൾ; രാക്ഷസരാജനാൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ടവൾ, ബന്ധുക്കളിൽനിന്ന് അകറ്റപ്പെട്ടവൾ; കൂട്ടത്തിൽനിന്നു വേർപെട്ട്, സിംഹത്താൽ തടയപ്പെട്ട്, ബന്ധിക്കപ്പെട്ട പിടിയാനയെപ്പോലെയുള്ളവൾ; വർഷകാലാവസാനത്തിൽ ശരത്കാലമേഘങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട ചന്ദ്രക്കലപോലെയുള്ളവൾ; വിരൽസ്പർശമില്ലാത്തതിനാൽ ശ്രുതിചേരാതെ കിടക്കുന്ന വീണപോലെ ക്ലിഷ്ടരൂപിണി; ഭർത്താവിന്റെ ഹിതത്തിൽ മുഴുകിയവളെങ്കിലും രാക്ഷസരുടെ വശത്ത് ഇരിക്കാൻ അർഹയല്ലാത്തവൾ; അശോകവനികയുടെ നടുവിൽ ശോകസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയവൾ; അവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഗ്രഹബാധയുള്ള രോഹിണിയെപ്പോലെയുള്ളവൾ; പൂക്കളില്ലാത്ത വള്ളിപോലെയുള്ളവൾ. അഴുക്കുപുരണ്ട അവയവങ്ങളുള്ളവളെങ്കിലും ശരീരസൗന്ദര്യത്താൽ അലംകൃതയായ അവൾ, ചെളിപുരണ്ട താമരവളയംപോലെ, ശോഭിക്കുന്നുമുണ്ട്, ശോഭിക്കുന്നുമില്ല. മുഷിഞ്ഞു ജീർണിച്ച വസ്ത്രം ധരിച്ച, മാൻകുട്ടിയുടേതുപോലെ കണ്ണുകളുള്ള ആ ഭാമിനിയെ കപിയായ ഹനുമാൻ കണ്ടു. ദീനമുഖിയെങ്കിലും ഭർത്താവിന്റെ തേജസ്സിനാൽ ദീനയല്ലാത്ത, സ്വന്തം ശീലത്താൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള സീതയെ അവൻ കണ്ടു. ഇവിടെ വിരോധങ്ങൾ അനേകമാണ് — ‘ഭൂഷണഹീന’ എങ്കിലും ‘ഭർത്തൃവാത്സല്യഭൂഷിത’; ‘ഭർത്തൃഹിതത്തിൽ യുക്ത’ എങ്കിലും ‘രാക്ഷസവശത്തിന് അയുക്ത’; ‘ദീനവദന’ എങ്കിലും ‘അദീന’; ‘വിഭാതി ച ന ഭാതി ച’ (ശോഭിക്കുന്നുമുണ്ട്, ശോഭിക്കുന്നുമില്ല). ഈ വിരോധങ്ങൾ സീതയുടെ ബാഹ്യമായ ദൈന്യത്തെയും ആന്തരികമായ തേജസ്സിനെയും ഒരേസമയം കാണിക്കുന്നു. ഇരുപത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ വീണയുടെ ഉപമ — വാദകന്റെ വിരൽസ്പർശമില്ലാതെ വീണ മൂകമാണ്; അതുപോലെ രാമസ്പർശമില്ലാതെ സീത. ഇരുപത്തഞ്ചാം ശ്ലോകം ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ് — ‘ദദർശ ഹനുമാംസ്തത്ര ലതാമകുസുമാമിവ’ (പൂക്കളില്ലാത്ത വള്ളിപോലെയുള്ളവളെ ഹനുമാൻ അവിടെ കണ്ടു) എന്ന അർധം ഇരുപത്തിനാലാം ശ്ലോകത്തിലെ വാക്യം പൂർത്തിയാക്കുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ദദർശ ഹനുമാൻ ദേവീം ലതാം അകുസുമാം ഇവ’ (പൂക്കളില്ലാത്ത വള്ളിപോലെയുള്ള ദേവിയെ ഹനുമാൻ കണ്ടു). പതിനെട്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘പരിവാര്യ’ (ചുറ്റി) — രാക്ഷസിമാർ വൃക്ഷത്തിനു ചുറ്റും ഇരിക്കുന്നു, സീത നടുവിൽ; അതിനാൽ രക്ഷപ്പെടാൻ വഴിയില്ല. പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘ലക്ഷ്മീവാൻ’ — ഹനുമാൻ സ്വയം കാന്തിമാൻ; ‘ലക്ഷയാമാസ’ — സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചു. ഇരുപതാം ശ്ലോകത്തിൽ പുണ്യം ക്ഷയിച്ച നക്ഷത്രം — പുണ്യക്ഷയത്തിൽ സ്വർഗത്തിൽനിന്നു വീണത്, സീത അയോധ്യയിലെ രാജഭവനത്തിൽനിന്നു വീണതുപോലെ. ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ പിടിയാന കൂട്ടത്തിൽനിന്നു വേർപെട്ടു, സിംഹത്താൽ തടയപ്പെട്ടു, ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു — മൂന്നുവിധമായ ദുഃഖം; ചന്ദ്രക്കല ശരത്കാലമേഘങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — വർഷകാലത്തിന്റെ അവസാനത്തിലാണ്, അതിനാൽ മുക്തി വേഗം വരും എന്നു ധ്വനി. ഇരുപത്തിനാലാം ശ്ലോകത്തിൽ അശോകവനികയിൽ ശോകസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയവൾ — അശോകവും ശോകവും തമ്മിലുള്ള വിരോധം വീണ്ടും. ഇരുപത്തിയാറാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘പരിക്ലിഷ്ടേന’ വസ്ത്രേണ — ജീർണിച്ചതും മുഷിഞ്ഞതുമായ വസ്ത്രത്താൽ; ‘ഭാമിനീ’ — മലിനയെങ്കിലും ദീപ്തിമതി. ഇരുപത്തിയേഴാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘സ്വേന ശീലേന രക്ഷിതാം’ (സ്വന്തം ശീലത്താൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടവളെ) — രാക്ഷസിമാരുടെ ‘രക്ഷണം’ ബന്ധനമാണ്, ശീലത്തിന്റെ രക്ഷണമാണ് യഥാർഥ രക്ഷണം എന്നു ഗൂഢാർഥം. ഇരുപത്തൊന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ബന്ധുഭിശ്ച വിനാകൃതാം’ (ബന്ധുക്കളിൽനിന്ന് അകറ്റപ്പെട്ടവളെ) — അച്ഛനില്ല, സഹോദരനില്ല, ഭർത്താവും അടുത്തില്ല; അവൾ പൂർണമായും ഏകാകിനി. ഇരുപത്തഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ ചെളിപുരണ്ടാലും താമരവളയം വെളുത്തതുതന്നെ — ബാഹ്യമായ അഴുക്കിനാൽ ആന്തരികശുദ്ധി നശിക്കുന്നില്ല.

മാൻകുട്ടിയുടേതുപോലെ കണ്ണുകളുള്ള, ഭയന്ന മാൻപേടയെപ്പോലെ ചുറ്റും നോക്കുന്ന, നെടുവീർപ്പുകളാൽ തളിരണിഞ്ഞ മരങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള, ശോകങ്ങളുടെ ഒരു കൂമ്പാരംപോലെയുള്ള, ഉയർന്നുവന്ന ദുഃഖത്തിന്റെ ഒരു തിരപോലെയുള്ള, ക്ഷമാശീലയും സുവിഭക്തമായ അവയവങ്ങളുള്ളവളും ആഭരണങ്ങളില്ലാതെയും ശോഭിക്കുന്നവളുമായ ആ മൈഥിലിയായ സീതയെ കണ്ട് മാരുതി അതുല്യമായ ആനന്ദം നേടി. മദിരാക്ഷിയായ അവളെ കണ്ട് ഹനുമാൻ അവിടെ ആനന്ദാശ്രുക്കൾ പൊഴിച്ചു, രാഘവനെ നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. വീര്യവാനായ ഹനുമാൻ രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും നമസ്കരിച്ച്, സീതാദർശനത്താൽ ആഹ്ലാദിച്ച്, മറഞ്ഞിരുന്നു — മരത്തിൽ ഒളിച്ച്, ഗൂഢനായി നിന്നു. ഇവിടെ കണ്ണീർ രണ്ടുവിധമാണ് — മുൻസർഗത്തിൽ ശോകജം, ഇവിടെ ഹർഷജം. ഹനുമാന്റെ ഹർഷം സീതയുടെ ദുഃഖത്താൽ കുറയുന്നില്ല; തന്റെ കാര്യം സാധിച്ചു എന്ന ആനന്ദവും സീതയുടെ ദയനീയാവസ്ഥയും — രണ്ടും അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരേസമയം. ഇരുപത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘സംഘാതമിവ ശോകാനാം’ (ശോകങ്ങളുടെ കൂമ്പാരംപോലെ) — സീത ശോകങ്ങളുടെ മൂർത്തിപോലെ; ‘ദുഃഖസ്യോർമിമിവോത്ഥിതാം’ (ഉയർന്നുവന്ന ദുഃഖത്തിന്റെ തിരപോലെ) — ദുഃഖസാഗരത്തിൽ ഉയർന്ന ഒരു തിരപോലെ. മുപ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വിനാഭരണശോഭിനീം’ — ആഭരണങ്ങളില്ലാതെയും ശോഭിക്കുന്നവളെ; സഹജമായ സൗന്ദര്യം ആഭരണങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നില്ല. രാമനെ നമസ്കരിക്കുന്നതാണ് ഹനുമാന്റെ ആദ്യപ്രതികരണം — സിദ്ധിയുടെ ശ്രേയസ്സ് അവൻ സ്വാമിക്കു നൽകുന്നു. ‘സംവൃതോഽഭവത്’ (മറഞ്ഞിരുന്നു) — അടുത്ത സർഗത്തിൽ രാവണൻ വരാനിരിക്കുന്നതിനാൽ അവൻ സ്വയം ഒളിപ്പിച്ചു. ഇരുപത്തിയെട്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ മാൻപേടയുടെ ഉപമ മുൻസർഗങ്ങളിലെ മാൻപേടയുടെ ഉപമയെ വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. മുപ്പത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വീര്യവാൻ’ എന്ന വിശേഷണം — ആനന്ദത്തിലും അവൻ സംയമം കൈവിടുന്നില്ല, പെട്ടെന്നു സീതയുടെ അടുത്തേക്കു ചെല്ലുന്നുമില്ല.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तदशः सर्गः॥ १७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക