॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 12-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതാമരണശങ്ക, മടുപ്പില്ലാതെ വീണ്ടും അന്വേഷണം, വീണ്ടും ചിന്ത

ലതാഗൃഹങ്ങളിലും ചിത്രഗൃഹങ്ങളിലും നിശാഗൃഹങ്ങളിലും അന്വേഷണം, ‘സീത മരിച്ചിരിക്കാം’ എന്ന ശങ്ക, മടങ്ങിച്ചെല്ലാനുള്ള ദുഷ്കരത, ‘അനിർവേദഃ ശ്രിയോ മൂലം’ എന്ന ഉത്സാഹം, നാലു വിരൽ ഇടംപോലും തിരയാതെ വിടുന്നില്ല, വീണ്ടും ശോകം

ആ ഭവനത്തിന്റെ നടുവിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, സീതയെ കാണാൻ ഉത്സുകനായ ഹനുമാൻ ലതാഗൃഹങ്ങളിലും ചിത്രഗൃഹങ്ങളിലും നിശാഗൃഹങ്ങളിലും ചെന്നു; എന്നാൽ സുന്ദരദർശനയായ അവളെ കണ്ടതേയില്ല. പിന്നെ രഘുനന്ദനന്റെ പ്രിയയെ കാണാതെ മഹാകപി ചിന്തിച്ചു — ‘ഇത്രയും തിരഞ്ഞിട്ടും മൈഥിലി എനിക്കു ദർശനം തരുന്നില്ല എന്നതിനാൽ സീത ജീവിച്ചിരിപ്പില്ല എന്നതു നിശ്ചയം. സ്വശീലം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതിൽ തത്പരയും ശ്രേഷ്ഠമായ ആര്യമാർഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവളുമായ ആ സതിയായ ജാനകിയെ ദുഷ്കർമിയായ ഈ രാക്ഷസപ്രമുഖൻ കൊന്നിരിക്കാം, തീർച്ച. വിരൂപരും വികൃതരും കാന്തിയില്ലാത്തവരും വലിയ വായുള്ളവരും നീണ്ട വിരൂപമായ കണ്ണുകളുള്ളവരുമായ രാക്ഷസരാജന്റെ സ്ത്രീകളെ കണ്ട് ജനകേശ്വരന്റെ മകൾ ഭയംകൊണ്ടു നശിച്ചുപോയിരിക്കാം. സീതയെ കാണാതെ, പൗരുഷം പ്രകടിപ്പിക്കാനാവാതെ, വാനരന്മാരോടൊപ്പം ദീർഘകാലം ചുറ്റിത്തിരിഞ്ഞ എനിക്ക് സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തേക്കു ചെല്ലാൻ വഴിയില്ല; വാനരനായ സുഗ്രീവൻ അതികഠിനമായി ദണ്ഡിക്കുന്നവനും ബലവാനുമാണല്ലോ.’ ആദ്യത്തെ അഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങൾ വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ്; അവയിൽ ഹനുമാന്റെ മനസ്സിന്റെ ഉദ്വേഗം ദ്രുതഗതിയിൽ പ്രകടമാകുന്നു. അവൻ മൂന്നു കാരണങ്ങൾ സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു — രാവണൻ കൊന്നു, രാക്ഷസിമാരെ ഭയന്നു മരിച്ചു, അല്ലെങ്കിൽ കാണാനേ കഴിയുന്നില്ല. എല്ലായിടത്തും സീതയുടെ ശീലത്തിന്റെ പരാമർശമുണ്ട് — ‘സ്വശീലസംരക്ഷണതത്പര’ (സ്വന്തം ശീലം കാക്കുന്നതിൽ തത്പര), ‘ആര്യപഥേ സ്ഥിതാ’ (ആര്യമാർഗത്തിൽ നിൽക്കുന്നവൾ) — ഹനുമാന് അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ സംശയമേയില്ല; അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അവളുടെ മരണം അവൻ ശങ്കിക്കുന്നത്. സുഗ്രീവന്റെ കഠിനദണ്ഡത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിൽ നിർദേശിച്ച കാലാവധി ലംഘിച്ചതിന്റെ ഭയത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ധ്രുവം നു സീതാ മ്രിയതേ’ എന്നും അച്ചടിയിൽ ‘ധ്രുവം ന സീതാ ധ്രിയതേ’ എന്നും ആണ് — അർഥം ഒന്നുതന്നെ: അവൾ ജീവിച്ചിരിപ്പില്ല.

‘രാവണന്റെ അന്തഃപുരം മുഴുവൻ കണ്ടു, രാവണന്റെ സ്ത്രീകളെ കണ്ടു; എന്നാൽ സാധ്വിയായ സീതയെ കാണുന്നില്ല; എന്റെ ശ്രമം വ്യർഥമായി. മടങ്ങിച്ചെല്ലുന്ന എന്നോട് ഒത്തുകൂടിയ വാനരന്മാരെല്ലാം എന്തു പറയും — “വീരാ, അവിടെ ചെന്നു നീ എന്തു ചെയ്തു, അതു ഞങ്ങളോടു പറയൂ” എന്ന്? ആ ജനകപുത്രിയെ കാണാതെ ഞാൻ എന്തു മറുപടി പറയും? കാലാവധി കഴിഞ്ഞുപോയതിനാൽ ഞാൻ തീർച്ചയായും പ്രായോപവേശം ചെയ്യും. വൃദ്ധനായ ജാംബവാനും ആ അംഗദനും ഒത്തുകൂടിയ വാനരന്മാരും സമുദ്രത്തിന്റെ മറുകര ചെന്ന എന്നോട് എന്തു പറയും?’ ഈ ഭാഗത്ത് ഹനുമാന്റെ ചിന്ത തന്നെക്കാളേറെ സഹചരന്മാരെക്കുറിച്ചാണ് — അവരെല്ലാം സമുദ്രതീരത്ത് അവനെ കാത്തിരിക്കുന്നു, അവരുടെ ജീവനും അവന്റെ വിജയത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിൽ കാലാതിക്രമം കാരണം അംഗദൻ മുതലായവർ പ്രായോപവേശം ചെയ്യാൻ ഒരുങ്ങിയിരുന്നു; ഹനുമാനും ഇപ്പോൾ അതേ മാർഗം ചിന്തിക്കുന്നു. ‘പ്രായമുപാസിഷ്യേ’ (ഞാൻ പ്രായോപവേശം ചെയ്യും) എന്ന ഉത്തമപുരുഷരൂപമാണ് അച്ചടിയിൽ — സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ഉപേഷ്യന്തി’ (അവർ ചെയ്യും) എന്ന പ്രഥമപുരുഷരൂപം — അച്ചടിയിൽ ‘ഞാൻതന്നെ അനശനം ചെയ്യും’ എന്നാണ് ഹനുമാൻ പറയുന്നത്; ‘ഞാൻ തീർച്ചയായും മരണംവരെ ഉപവസിക്കും’ എന്നു ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും പറയുന്നു. ഇതാണ് നൈരാശ്യത്തിന്റെ അടിത്തട്ട്; ഇതിനപ്പുറം ഉത്സാഹം വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു. ‘എന്തു പറയും’ എന്ന ഹനുമാന്റെ ചോദ്യം മൂന്നു തവണ ആവർത്തിക്കുന്നു; ഓരോ ചോദ്യത്തിലും അവന്റെ ലജ്ജയും ഉത്തരവാദിത്തബോധവും വർധിക്കുന്നു.

പിന്നെ അവൻ വീണ്ടും ചിന്തിച്ചു — ‘മടുപ്പില്ലായ്മയാണ് ഐശ്വര്യത്തിന്റെ മൂലം, മടുപ്പില്ലായ്മയാണ് പരമസുഖം. തിരച്ചിൽ നടത്താത്ത ഇടങ്ങളിൽ ഞാൻ വീണ്ടും തിരയും. മടുപ്പില്ലായ്മയാണല്ലോ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും എപ്പോഴും മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നത്; ജീവി ചെയ്യുന്ന കർമത്തെ അതു സഫലമാക്കുന്നു. അതിനാൽ മടുപ്പില്ലായ്മ ഉളവാക്കുന്ന ഉത്തമമായ പ്രയത്നം ഞാൻ ചെയ്യും; രാവണൻ കാക്കുന്ന, ഇതുവരെ കാണാത്ത ദേശങ്ങളും ഞാൻ തിരയും. പാനശാലകൾ, പുഷ്പഗൃഹങ്ങൾ, ചിത്രശാലകൾ, ക്രീഡാഗൃഹങ്ങൾ, ഉദ്യാനങ്ങൾക്കിടയിലെ വീഥികൾ, വിമാനങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു.’ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് അവൻ വീണ്ടും തിരയാൻ ആരംഭിച്ചു. ഈ ഭാഗം സുന്ദരകാണ്ഡത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ വചനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് — ‘അനിർവേദഃ ശ്രിയോ മൂലം’. നിർവേദം എന്നാൽ നൈരാശ്യം, ഖേദം, ഉത്സാഹഹാനി; അതിന്റെ അഭാവമാണ് എല്ലാ വിജയത്തിന്റെയും മൂലം. ഹനുമാൻ ഇവിടെ തനിക്കുതന്നെ ഉപദേഷ്ടാവാകുന്നു — മറ്റാരും അവനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നില്ല, അവൻ സ്വയം തന്റെ മനസ്സ് ദൃഢമാക്കുന്നു. ‘നിരാശനാകാതെ ഉത്സാഹം നിലനിർത്തുന്നതാണ് സമ്പത്തിന്റെ മൂലകാരണം’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം വിശദീകരിക്കുന്നു. മുമ്പു തിരഞ്ഞ സ്ഥലങ്ങളുടെ എണ്ണിപ്പറച്ചിൽ അവന്റെ വ്യവസ്ഥിതമായ ചിന്തയെ കാണിക്കുന്നു — ചെയ്തത് ഓർത്ത്, ചെയ്യാത്തതു ചെയ്യുന്നു. ഈ ശ്ലോകം ലോകത്തിൽ സുഭാഷിതമായി പ്രസിദ്ധമാണ്, കാര്യസിദ്ധിയുടെ സൂത്രംപോലെ.

ഭൂഗർഭഗൃഹങ്ങളിലും ചൈത്യഗൃഹങ്ങളിലും ഗൃഹങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള ഗൃഹങ്ങളിലും ചാടിയും ഇറങ്ങിയും നിന്നും വീണ്ടും എവിടെയെങ്കിലും പോയും അവൻ സഞ്ചരിച്ചു. വാതിലുകൾ തുറന്നും കതകുകൾ തള്ളിനീക്കിയും അകത്തു കയറിയും പുറത്തിറങ്ങിയും താഴേക്കു ചാടിയും മേലോട്ടു കുതിച്ചുമെന്നപോലെ അവൻ എല്ലാ ഇടങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു. രാവണന്റെ ആ അന്തഃപുരത്തിൽ കപി ചെല്ലാത്ത നാലു വിരൽ വീതിയുള്ള ഒരിടംപോലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. കോട്ടമതിലുകൾക്കിടയിലെ വീഥികൾ, ചൈത്യങ്ങളോടു ചേർന്ന വേദികകൾ, കുഴികൾ, താമരക്കുളങ്ങൾ — എല്ലാം അവൻ നോക്കി. അവിടെ പലതരം ആകൃതിയുള്ള വിരൂപകളും വികൃതകളുമായ രാക്ഷസിമാരെ ഹനുമാൻ കണ്ടു; എന്നാൽ ആ ജനകപുത്രിയെ കണ്ടില്ല. ലോകത്തിൽ രൂപംകൊണ്ട് അതുല്യരായ ശ്രേഷ്ഠരായ വിദ്യാധരസ്ത്രീകളെ കണ്ടു; എന്നാൽ രാഘവനന്ദിനിയെ കണ്ടില്ല. സുന്ദരമായ നിതംബമുള്ള, പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള മുഖമുള്ള നാഗകന്യകമാരെ കണ്ടു; എന്നാൽ ആ ജനകപുത്രിയെ കണ്ടില്ല. നാഗസൈന്യത്തെ തകർത്ത് രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ബലമായി അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന നാഗകന്യകമാരെ കണ്ടു; ആ ജനകനന്ദിനിയെ കണ്ടില്ല. പതിനേഴാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളിലാണ് രചിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈ ഭാഗത്ത് ശതൃപ്രത്യയത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന ക്രിയാപദങ്ങളുടെ ബാഹുല്യം — ചാടിക്കൊണ്ട്, ഇറങ്ങിക്കൊണ്ട്, നിന്നുകൊണ്ട്, പോയിക്കൊണ്ട്, തുറന്നുകൊണ്ട്, തള്ളിക്കൊണ്ട്, കയറിക്കൊണ്ട്, ഇറങ്ങിക്കൊണ്ട് — ഹനുമാന്റെ ത്വരിതവും അവിരാമവുമായ ഗതിയെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ‘ദൃഷ്ടാ ഹനുമതാ തത്ര ന തു സാ ജനകാത്മജാ’ (ഹനുമാൻ അവിടെ കണ്ടു, എന്നാൽ ആ ജനകപുത്രിയെയല്ല) എന്ന പാദം നാലു തവണ ആവർത്തിക്കുന്നു — ഓരോ ആവർത്തനത്തിലും നൈരാശ്യം വർധിക്കുന്നു. ‘രാഘവനന്ദിനി’ എന്ന വിശേഷണം സീത രാമന് ആനന്ദം നൽകുന്നവളാണ് എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അച്ചടിയിൽ ഇരുപത്തൊന്നാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധമായ ‘ന തു സാ ജനകാത്മജാ’ പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ആവർത്തനമാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ അവിടെ ‘ന തു സീതാ സുമധ്യമാ’ (എന്നാൽ സുന്ദരമായ അരക്കെട്ടുള്ള സീതയെയല്ല) എന്ന ഭിന്നപാഠമാണ്. ഭൂഗർഭഗൃഹങ്ങൾ, ചൈത്യഗൃഹങ്ങൾ, കുഴികൾ, താമരക്കുളങ്ങൾ — ഗൂഢമായ സ്ഥലങ്ങൾപോലും അവൻ ഒഴിവാക്കുന്നില്ല; കാരണം സീതയെ എവിടെയെങ്കിലും ഒളിപ്പിച്ചിരിക്കാം.

മറ്റു ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകളെ കണ്ടിട്ടും അവളെ കാണാതെ മഹാബാഹുവായ ഹനുമാൻ വിഷാദിച്ചു. വാനരേന്ദ്രന്മാരുടെ ഉദ്യമവും സാഗരലംഘനവും വ്യർഥമായി എന്നു കണ്ട് അനിലപുത്രൻ വീണ്ടും ചിന്തയിലാണ്ടു. പിന്നെ മാരുതപുത്രനായ ഹനുമാൻ വിമാനത്തിൽനിന്ന് ഇറങ്ങി, ശോകത്താൽ ബോധം തളർന്ന് ചിന്തയിൽ മുഴുകി. ഈ സർഗത്തിന്റെ ഗതി വൃത്താകാരമാണ് — തുടക്കത്തിൽ ചിന്ത, നടുവിൽ ഉത്സാഹവും അന്വേഷണവും, ഒടുവിൽ വീണ്ടും ചിന്ത. എന്നാൽ രണ്ടാമത്തെ ചിന്ത ആദ്യത്തേതിനെക്കാൾ ആഴമേറിയതാണ്, കാരണം ഇപ്പോൾ എല്ലാം തിരഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ‘വാനരേന്ദ്രന്മാരുടെ ഉദ്യമം’ — സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞയാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും അയയ്ക്കപ്പെട്ട വാനരന്മാരുടെ അധ്വാനം — അതും വ്യർഥമായി എന്നതാണ് അവന്റെ വേദന. വിമാനത്തിൽനിന്നുള്ള ഇറക്കം പ്രതീകാത്മകമാണ് — ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തുനിന്നു ഭൂമിയിലേക്ക്, ആശയിൽനിന്നു നൈരാശ്യത്തിലേക്ക്. എങ്കിലും അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഈ വിഷാദംതന്നെ അശോകവനികയുടെ ദർശനത്തിന്റെ പൂർവഭൂമികയാകും. ‘വ്യർഥം വീക്ഷ്യ’ (വ്യർഥമെന്നു കണ്ട്) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾ അവന്റെ എല്ലാ പ്രയത്നത്തിന്റെയും മൂല്യം ശൂന്യമെന്നപോലെ കാണിക്കുന്നു; എന്നാൽ മുമ്പു പറഞ്ഞ ‘അനിർവേദം’ എന്ന സിദ്ധാന്തം അവനെ വീണ്ടും രക്ഷിക്കും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वादशः सर्गः॥ १२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക