സർഗ്ഗം
രാവണഭവനത്തിന്റെയും പുഷ്പകവിമാനത്തിന്റെയും വർണന
ഭവനസമൂഹദർശനം, ലങ്കാധിപന്റെ ഗൃഹങ്ങൾ, പുഷ്പകവിമാനത്തിന്റെ ശോഭ, കൃത്രിമപക്ഷികളും ആനകളും ലക്ഷ്മിയും, സീതയെ കാണാതെ ഹനുമാന്റെ ദുഃഖം
ബലവാനായ ഹനുമാൻ രാവണന്റെ വാസസ്ഥാനത്ത് ഭവനങ്ങളുടെ ഒരു ജാലം — കൂട്ടം — കണ്ടു; അവിടെ വൈഡൂര്യവും സ്വർണവുംകൊണ്ടുള്ള ജാലകവലകൾ പിടിപ്പിച്ചിരുന്നു. വർഷകാലത്ത് മിന്നൽപ്പിണരുകൾ ചുറ്റിയതും പക്ഷികളോടുകൂടിയതുമായ മഹത്തായ മേഘസമൂഹംപോലെ അതു ശോഭിച്ചു. അവിടെ പലവിധ ശാലകളുണ്ടായിരുന്നു — മുഖ്യമായ ശംഖശാലകൾ, ആയുധശാലകൾ, ചാപശാലകൾ; പർവതസമാനമായ ഭവനങ്ങളിൽ മനോഹരങ്ങളും വിശാലങ്ങളുമായ ചന്ദ്രശാലകളും. നാനാവിധ ധനങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നവയും, ദേവന്മാരാലും അസുരന്മാരാലും നന്നായി പൂജിക്കപ്പെടുന്നവയും, എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ഒഴിഞ്ഞവയുമായ ഗൃഹങ്ങൾ രാവണൻ സ്വന്തം ബലംകൊണ്ടു നേടിയവയായിരുന്നു. പ്രയത്നപൂർവം സജ്ജമാക്കപ്പെട്ട അവ സാക്ഷാൽ മയൻ നിർമിച്ചവയെപ്പോലെ തോന്നിച്ചു. ലങ്കാധിപന്റെ ആ ഗൃഹങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും ഉത്തമങ്ങളാണെന്നു കപി കണ്ടു. ഈ സർഗത്തിലെ ആദ്യശ്ലോകങ്ങൾ ദീർഘവൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടവയാണ്; പദങ്ങളുടെ പുനരാവൃത്തിയാൽ — ‘ജാലം’, ‘ശാലാഃ’ എന്നിങ്ങനെ അന്ത്യപദങ്ങളുടെ സാമ്യത്താൽ — കവി വൈഭവത്തിന്റെ ബാഹുല്യം ശ്രോതാവിന്റെ കാതിലും സ്ഥാപിക്കുന്നു. ‘സ്വബലാർജിതാനി’ (സ്വന്തം ബലംകൊണ്ടു നേടിയവ) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ ഐശ്വര്യം രാവണൻ പരാക്രമത്താൽ അപഹരിച്ചതാണ് എന്നാണ്. മയൻ ദാനവന്മാരുടെ ശില്പിയാണ്; അവന്റെ നിർമാണകൗശലം പ്രസിദ്ധമാണ്; അവന്റെ ഉപമയാൽ ഭവനങ്ങളുടെ അലൗകികത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചന്ദ്രശാലകൾ എന്നാൽ ഭവനങ്ങൾക്കു മുകളിലുള്ള മട്ടുപ്പാവുകളാണ്; നിലാവിൽ വിഹരിക്കാനാണ് അവ സജ്ജമാക്കപ്പെടുന്നത്. ഹനുമാൻ ഇതെല്ലാം സീതയെ അന്വേഷിക്കുന്നതിനിടയിലാണ് കാണുന്നത്, വിസ്മയിക്കാനല്ല.
പിന്നീട് കപി രാക്ഷസാധിപന്റെ സ്വബലത്തിനൊത്ത ഒരു ഉത്തമഗൃഹം കണ്ടു — ഉയർന്ന മേഘത്തിന്റെ രൂപമുള്ളതും, സ്വർണംകൊണ്ടു മനോഹരരൂപമുള്ളതും, മനോഹരവും, തുല്യമില്ലാത്ത രൂപമുള്ളതും. അതു ഭൂമിയിൽ വിതറപ്പെട്ട സ്വർഗംപോലെയും, ശ്രീയാൽ ജ്വലിക്കുന്നതും, പലവിധ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, നാനാവൃക്ഷങ്ങളുടെ പൂക്കൾ വിതറിയതും, പൂമ്പൊടിയാൽ മൂടിയ പർവതശിഖരംപോലെയുമായിരുന്നു. സ്ത്രീരത്നങ്ങളാൽ ദീപ്തമായ അതു മിന്നൽപ്പിണരുകളാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്ന മേഘംപോലെയും, അരയന്നങ്ങളാൽ വഹിക്കപ്പെട്ട് ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന വിമാനംപോലെയും ശോഭിച്ചു. പലവിധ ധാതുക്കളാൽ ചിത്രിതമായ പർവതശിഖരവും, ഗ്രഹങ്ങളാലും ചന്ദ്രനാലും ചിത്രിതമായ ആകാശവും, നാനാവർണമായ മേഘവും എങ്ങനെ വിചിത്രമാണോ, അങ്ങനെ പലവിധ രത്നങ്ങളാൽ ചിത്രിതമായ ആ വിമാനം കപി കണ്ടു. അതിന്റെ നിലം പർവതനിരകൾ നിറഞ്ഞതായി നിർമിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; പർവതങ്ങൾ വൃക്ഷനിരകൾ നിറഞ്ഞതായും, വൃക്ഷങ്ങൾ പുഷ്പനിരകൾ നിറഞ്ഞതായും, പൂക്കൾ കേസരങ്ങളും ഇതളുകളും നിറഞ്ഞതായും നിർമിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു — ഇവിടെ ഏകാവലി എന്ന അലങ്കാരം ഉണ്ടെന്ന് അടിക്കുറിപ്പിൽ പറയുന്നു. അവിടെ വെളുത്ത ഭവനങ്ങളും, നന്നായി പൂത്ത താമരപ്പൊയ്കകളും, കേസരങ്ങളോടുകൂടിയ താമരകളും, വിചിത്രമായ വനങ്ങളും, സരോവരങ്ങളും നിർമിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. പുഷ്പകം എന്ന ആ മഹാവിമാനം രത്നപ്രഭകളാൽ ചുഴന്നുതിളങ്ങുന്നതും ഉത്തമഭവനങ്ങളെക്കാളും ഉയർന്നതുമായിരുന്നു. ഈ വിമാനത്തിന്റെ രചന മുഴുവനും കൃത്രിമമാണ് — പർവതങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും സരസ്സുകളുംപോലും ശില്പി നിർമിച്ചവയാണ്. ‘കൃതാ’ (നിർമിക്കപ്പെട്ടു) എന്ന പദം കവി വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രയോഗിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ സൃഷ്ടി പ്രകൃതിയുടേതല്ല, ശില്പത്തിന്റേതാണ് എന്നു വ്യക്തമാകുന്നു. പുഷ്പകം രാവണന്റെ ഗർവത്തിന്റെ ചിഹ്നമാണ്, കാരണം അതു കുബേരനിൽനിന്നു ബലമായി അപഹരിച്ചതാണ്. മേഘം, സ്വർഗം, പർവതശിഖരം, അരയന്നങ്ങൾ വഹിക്കുന്ന വിമാനം എന്നിവയുടെ ഉപമകളാൽ കവി അതിന്റെ ഉയരവും ദീപ്തിയും പുഷ്പശോഭയും ഗതിയും ക്രമമായി വർണിക്കുന്നു. എട്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘യഥാ … യഥാ’ എന്ന മാലോപമയാണ് — പർവതം, ആകാശം, മേഘം എന്നീ മൂന്നും വിമാനത്തിന്റെ ഉപമാനങ്ങളാണ്.
ആ വിമാനത്തിൽ വൈഡൂര്യംകൊണ്ടുള്ള പക്ഷികളും, വെള്ളിയും പവിഴവുംകൊണ്ടുള്ള പക്ഷികളും നിർമിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; നാനാവിധ രത്നങ്ങളാൽ ചിത്രിതമായ സർപ്പങ്ങളും, ജാതിക്കൊത്ത രൂപമുള്ള ശുഭാംഗങ്ങളായ കുതിരകളും നിർമിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. പവിഴവും ജാംബൂനദസ്വർണവുംകൊണ്ടുള്ള പൂക്കളാൽ ചിറകുകളുള്ളവയും, ലീലയോടെ വളച്ചുതാഴ്ത്തിയ ചിറകുകളുള്ളവയും, സുമുഖങ്ങളും നല്ല ചിറകുകളുള്ളവയുമായ പക്ഷികൾ കാമദേവന്റെ സാക്ഷാൽ ചിറകുകൾപോലെ ശോഭിച്ചു. നല്ല തുമ്പിക്കൈകളുള്ള ആനകൾ തുമ്പിക്കൈകളിൽ ഉത്പലദളങ്ങൾ ധരിച്ച് ലക്ഷ്മിയുടെ അഭിഷേകത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടവയെപ്പോലെയും, താമരപ്പൊയ്കയിൽ നിൽക്കുന്നവളും കൈയിൽ താമരയേന്തിയവളും മനോഹരമായ കൈകളുള്ളവളുമായ ലക്ഷ്മീദേവിയും അവിടെ നിർമിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഗജലക്ഷ്മിയുടെ ഈ പ്രതിമാവിന്യാസം ഐശ്വര്യത്തിന്റെ മംഗളചിഹ്നമാണ്. രാവണന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ലക്ഷ്മി പ്രതിമാരൂപത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ സീതയെ അവിടെ കാണുന്നില്ല — ഇങ്ങനെ കവി വരാനിരിക്കുന്ന ഒരു വൈരുധ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പക്ഷികളുടെ ചിറകുകൾ കാമദേവന്റെ ചിറകുകൾപോലെ എന്നത് ഉത്പ്രേക്ഷയാണ് — അവിടെ എല്ലാം ഭോഗത്തിന്റെയും കാമത്തിന്റെയും അന്തരീക്ഷമാണ്. കുതിരകൾ, സർപ്പങ്ങൾ, ആനകൾ, പക്ഷികൾ — ഇവയെല്ലാം രത്നങ്ങളാലും ധാതുക്കളാലും നിർമിച്ചവയാണ്, ജീവനുള്ളവയല്ല; അങ്ങനെ കൃത്രിമവൈഭവത്തിന്റെ നടുവിൽ ജീവനുള്ള സീതയുടെ അഭാവം കൂടുതൽ ഖേദിപ്പിക്കുന്നു.
ഇങ്ങനെ മനോഹരമായ ഗുഹകളുള്ള പർവതംപോലെയും, വേനലിന്റെ തുടക്കത്തിൽ — ശൈത്യം കഴിയുമ്പോൾ — അതിസുഗന്ധമുള്ള വൃക്ഷംപോലെയും ശോഭനമായ ആ ഗൃഹത്തെ സമീപിച്ച് കപി വിസ്മയഭരിതനായി. പിന്നീട്, ദശമുഖന്റെ കൈകളാൽ പാലിക്കപ്പെടുന്ന ആ പൂജിതനഗരിയിൽ സഞ്ചരിച്ചിട്ടും, ഭർത്താവിന്റെ ഗുണവേഗത്താൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടവളും അതിദുഃഖിതയും അത്യന്തം പൂജ്യയുമായ ജനകപുത്രിയെ അവൻ കണ്ടില്ല. പലവിധത്തിൽ ചിന്തിച്ചുറച്ച മനസ്സുള്ളവനും, കൃതാത്മാവും, സന്മാർഗചാരിയും, സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടിയുള്ളവനും, ചുറ്റിസഞ്ചരിക്കുന്നവനുമായ ആ മഹാത്മാവിന്റെ മനസ്സ് ജനകപുത്രിയെ കാണാതെ അതിദുഃഖിതമായി. അവസാനത്തെ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങളും ദീർഘവൃത്തത്തിലാണ്; അവയിൽ സമാനമായ അന്ത്യപദങ്ങളാൽ — ‘കന്ദരം’, ‘ശോഭനം’; ‘ആത്മനഃ’, ‘വർത്മനഃ’ — ധ്വനിസൗന്ദര്യം കാണാം. അതിവൈഭവത്തിന്റെ വർണനയ്ക്കുശേഷം പെട്ടെന്നുള്ള ദുഃഖകഥനം സർഗത്തിന്റെ മുഖ്യഭാവം കാണിക്കുന്നു — വിമാനത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം ഹനുമാന്റെ കാര്യം സാധിക്കുന്നില്ല. ‘പതിഗുണവേഗനിർജിതാം’ (ഭർത്താവിന്റെ ഗുണവേഗത്താൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടവൾ) എന്ന പദത്താൽ സീതയ്ക്കു രാമനിലുള്ള നിഷ്ഠ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അവൾ രാവണന്റെ വൈഭവത്താൽ ജയിക്കപ്പെട്ടവളല്ല, ഭർത്താവിന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ മാത്രമാണ്. ‘സചക്ഷുഷഃ’ (കണ്ണുള്ളവൻ, സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടി) എന്ന വിശേഷണം ഹനുമാന്റെ സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടി കാണിക്കുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളവനായിട്ടും അവൻ സീതയെ കണ്ടില്ല — ഇതാണ് അന്വേഷണത്തിന്റെ കാഠിന്യം.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तमः सर्गः॥ ७॥