॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 6-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാക്ഷസഗൃഹങ്ങളിലെ സീതാന്വേഷണവും രാവണഭവനപ്രവേശവും

ഏഴുനിലമാളികകളിലെ സഞ്ചാരം, രാവണന്റെ വാസസ്ഥാനത്തിന്റെ വൈഭവം, പ്രഹസ്തൻ മുതലായ രാക്ഷസന്മാരുടെ ഗൃഹങ്ങളിലേക്കുള്ള ചാട്ടം, കാവൽസംഘങ്ങൾ, ആനകൾ, പല്ലക്കുകൾ, മഹാഗൃഹപ്രവേശം

ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്ന ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വിമാനങ്ങളിൽ — ഏഴുനിലകളുള്ള ഉയർന്ന ഭവനങ്ങളിൽ — ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, ലാഘവത്തോടെ എല്ലായിടത്തും ചുറ്റിനടന്നു. പിന്നീട് ശ്രീമാനായ ആ കപി രാക്ഷസേന്ദ്രനായ രാവണന്റെ വാസസ്ഥാനത്തെത്തി; അതു സൂര്യന്റെ നിറമുള്ള, തിളങ്ങുന്ന സ്വർണപ്രാകാരത്താൽ എല്ലാ ഭാഗത്തും ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. സിംഹങ്ങളാൽ ഒരു മഹാവനം എങ്ങനെ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അങ്ങനെ ഭീകരരായ രാക്ഷസന്മാരാൽ ആ ഭവനം രക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ആ ഭവനം നോക്കിക്കണ്ടുകൊണ്ട് ആ കപികുഞ്ജരൻ മനസ്സിൽ ഹർഷത്താൽ ശോഭിച്ചു. ഇവിടെ ‘ലക്ഷ്മീവാൻ’ (ശ്രീമാൻ) എന്ന വിശേഷണം ഹനുമാന്റെ തേജസ്സും ശ്രീയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവൻ ഒരു കള്ളനെപ്പോലെയല്ല, രാമന്റെ ദൂതനെപ്പോലെ നിർഭയനായാണ് പ്രവേശിക്കുന്നത്. ‘കാമരൂപധൃക്’ (ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവൻ) എന്ന പദത്താൽ, അവൻ ഒരു പൂച്ചയുടെ മാത്രം വലുപ്പമുള്ള ലഘുരൂപം ധരിച്ചിരുന്നു എന്നും അതിനാൽ രാക്ഷസന്മാർ അവനെ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല എന്നും ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സിംഹോപമയാൽ കാവൽക്കാരുടെ ഭീകരതയും വനോപമയാൽ ഭവനത്തിന്റെ വിസ്താരവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഹനുമാന്റെ ഹർഷത്തിനും കാരണമുണ്ട് — രാവണൻ വസിക്കുന്നിടത്തുതന്നെ സീതയുമുണ്ടാകാം എന്നാണ് അവന്റെ പ്രതീക്ഷ.

ആ ഭവനം വെള്ളി പതിച്ചതും വിചിത്രവും സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ തോരണങ്ങളാലും, വിചിത്രമായ കക്ഷ്യകളാലും — മുറ്റങ്ങളാലും — മനോഹരമായ വാതിലുകളാലും ആവൃതമായിരുന്നു. അവിടെ ആനപ്പുറത്തിരിക്കുന്ന മഹാമാത്രന്മാരും, ക്ഷീണമകന്ന ശൂരന്മാരും, ആർക്കും തടയാനാവാത്ത രഥം വലിക്കുന്ന കുതിരകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. സിംഹത്തിന്റെയും വ്യാഘ്രത്തിന്റെയും തോലുകൾകൊണ്ടു മൂടിയതും, ആനക്കൊമ്പ്, സ്വർണം, വെള്ളി എന്നിവകൊണ്ടുള്ള പ്രതിമകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, മുഴങ്ങുന്ന കിങ്ങിണിക്കൂട്ടങ്ങളുള്ളതുമായ വിചിത്രരഥങ്ങൾ അവിടെ എപ്പോഴും സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. അതു പലവിധ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, അതിശ്രേഷ്ഠമായ ആസനങ്ങളാൽ ഭൂഷിതവും, മഹാരഥന്മാരുടെ വാസസ്ഥാനവും, മഹാരഥന്മാർക്കുള്ള മഹാസനങ്ങളുള്ളതുമായിരുന്നു. കാണാൻ കൊള്ളാവുന്നവയും അതിമനോഹരങ്ങളും പലവിധങ്ങളുമായ ആയിരക്കണക്കിനു മൃഗപക്ഷികളാൽ അത് എല്ലാ ഭാഗത്തും നിറഞ്ഞിരുന്നു. വിനീതരായ അതിർത്തികാവൽക്കാരായ രാക്ഷസന്മാരാൽ സുരക്ഷിതവും, മുഖ്യരായ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു അത്. ആനന്ദിക്കുന്ന സ്ത്രീരത്നങ്ങൾ അവിടെ വസിക്കുന്നു; ശ്രേഷ്ഠാഭരണങ്ങളുടെ കിലുക്കങ്ങളാൽ അതു സമുദ്രത്തിന്റെ ഇരമ്പലിനു തുല്യമായി മുഴങ്ങി. രാജഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും, മുഖ്യമായ ശ്രേഷ്ഠചന്ദനങ്ങളാൽ സുഗന്ധിതവും, മഹാജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായ ആ ഭവനം സിംഹങ്ങളുള്ള മഹാവനംപോലെയായിരുന്നു. ഭേരികളുടെയും മൃദംഗങ്ങളുടെയും ശബ്ദങ്ങളാലും ശംഖനാദങ്ങളാലും മുഴങ്ങുന്നതും, നിത്യം അർച്ചിക്കപ്പെടുന്നതും, പർവദിനങ്ങളിൽ ഹോമങ്ങളാൽ സോമം പിഴിയപ്പെടുന്നതും, രാക്ഷസന്മാരാൽ എപ്പോഴും പൂജിക്കപ്പെടുന്നതുമായിരുന്നു അത്. സമുദ്രംപോലെ ഗംഭീരവും, സമുദ്രത്തിനു തുല്യമായ ഇരമ്പലുള്ളതും, മഹാരത്നങ്ങളാൽ അലംകൃതവും, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും തിങ്ങിനിറഞ്ഞതും, സ്വന്തം രൂപത്താൽത്തന്നെ വിരാജിക്കുന്നതുമായ മഹാത്മാവായ രാവണന്റെ മഹാഭവനം മഹാകപി കണ്ടു. ഇവിടെ കവി പതിനൊന്നു ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെ ഒരൊറ്റ ഭവനത്തെ വർണിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാവണന്റെ ഐശ്വര്യത്തിന്റെ പരിമാണം വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ ദൃഢമാകുന്നു. ‘സിംഹൈരിവ മഹദ് വനം’ (സിംഹങ്ങളാൽ മഹാവനമെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ മൂന്നാം ശ്ലോകത്തിലും പതിനൊന്നാം ശ്ലോകത്തിലുമായി രണ്ടുതവണ ആവർത്തിക്കുന്നു — രക്ഷണത്തിന്റെ ദൃഢത വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ആറാം ശ്ലോകത്തിൽ മുദ്രണത്തിൽ ‘ദാന്തകാഞ്ചനരാജതീഃ’ എന്ന സ്ത്രീലിംഗരൂപമാണ്; ഹിന്ദി വിവർത്തനം ‘ആനക്കൊമ്പ്, സ്വർണം, വെള്ളി എന്നിവകൊണ്ടുള്ള പ്രതിമകൾ’ എന്ന് അതിനെ പ്രതിമാവാചകമായി എടുക്കുന്നു. ‘പർവസുതം’ എന്ന പദം പർവദിനങ്ങളിലെ സോമസവനവും ഹോമവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാക്ഷസന്മാരും യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു എന്നതിനാൽ രാവണന്റെ വൈദികപാണ്ഡിത്യം ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വർണനയുടെ ക്രമവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — ആദ്യം പുറത്തുള്ള തോരണങ്ങളും വാതിലുകളും, പിന്നെ വാതിൽക്കൽ നിൽക്കുന്ന ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും, പിന്നെ അകത്തെ രത്നങ്ങളും ആസനങ്ങളും, പിന്നെ മൃഗപക്ഷികൾ, പിന്നെ കാവൽക്കാർ, പിന്നെ സ്ത്രീകൾ, ഒടുവിൽ ധ്വനികളും ഗന്ധങ്ങളും പൂജയും. ഇങ്ങനെ ഹനുമാൻ ഉള്ളിലേക്ക് എത്രത്തോളം പ്രവേശിക്കുന്നുവോ, അത്രത്തോളം കവിയും വർണനയെ ആഴമുള്ളതാക്കുന്നു. വായനക്കാരനും ഹനുമാനോടൊപ്പം ഓരോ ചുവടായി ഉള്ളിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെയാണ്. ഈ ഭവനത്തിൽ എല്ലാമുണ്ട് — ധനം, ബലം, സൗന്ദര്യം, ഭോഗം, ധർമത്തിന്റെ ബാഹ്യരൂപവും — ധർമത്തിന്റെ അന്തഃസാരം മാത്രമില്ല, കാരണം അന്യന്റെ ഭാര്യയെ ഇവിടെ ബലമായി കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു. ഈ വൈഭവം കണ്ടിട്ടും ഹനുമാൻ മോഹിതനാകുന്നില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് രാമകാര്യത്തിൽത്തന്നെ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. സമുദ്രത്തിന്റെ ഉപമ രണ്ടുതവണ പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — ഗാംഭീര്യത്തിലും ധ്വനിയിലും; ലങ്ക സമുദ്രമധ്യത്തിലാണ്; അതിനാൽ സമുദ്രംതന്നെയാണ് അതിന്റെ പ്രധാന ഉപമാനം. ‘മഹാത്മനഃ’ (മഹാത്മാവിന്റെ) എന്ന വിശേഷണം രാവണനെക്കുറിച്ചും പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — കവി ശത്രുവിന്റെ മഹത്ത്വവും മറച്ചുവയ്ക്കുന്നില്ല, കാരണം മഹാനായ ശത്രുവിന്റെ പരാജയമാണ് രാമന്റെ യശസ്സ് വർധിപ്പിക്കുന്നത്. ‘വിനീതരായ അതിർത്തികാവൽക്കാരാൽ’ എന്ന പദത്താൽ രാവണന്റെ രാജ്യത്തിൽ അനുശാസനവും ദൃഢമാണ് എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ വെറും ഭോഗിയല്ല, കുശലനായ ഭരണാധികാരിയുമാണ്. അതിനാൽ ഹനുമാന്റെ കാര്യം എളുപ്പമല്ല, അതീവ ദുഷ്കരമാണ്.

ആ ഭവനം കണ്ട് മഹാകപി ‘ഇതു ലങ്കയുടെ ആഭരണംതന്നെ’ എന്നു കരുതി. പിന്നീട് ഹനുമാൻ രാവണന്റെ ഭവനത്തിന്റെ സമീപത്തുതന്നെ ചുറ്റിനടന്നു. രാക്ഷസന്മാരുടെ ഗൃഹത്തിൽനിന്നു ഗൃഹത്തിലേക്കു പോയിക്കൊണ്ടും, എല്ലാ ഭാഗത്തും ഉദ്യാനങ്ങൾ വീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടും, ഭയമില്ലാതെ അവൻ പ്രാസാദങ്ങളിലും മാളികകളിലും സഞ്ചരിച്ചു. ‘അസംത്രസ്തഃ’ (ഭയമില്ലാത്തവൻ) എന്ന പദം അവന്റെ ധൈര്യം കാണിക്കുന്നു — ശത്രുവിന്റെ ഗൃഹത്തിലും അവൻ ഭയം അനുഭവിക്കുന്നില്ല. സീത രാവണന്റെ സമീപത്തുതന്നെ ഉണ്ടാകാം എന്ന ബുദ്ധിയോടെ അവൻ ചുറ്റും അന്വേഷിക്കുന്നു; ഇത് അന്വേഷണത്തിന്റെ ക്രമബദ്ധമായ രീതിയാണ്. അവൻ ഉദ്യാനങ്ങളെയും ഒഴിവാക്കുന്നില്ല, കാരണം ബന്ദിയായ ഒരു സ്ത്രീ ചിലപ്പോൾ ഉദ്യാനത്തിലും തടവിലാക്കപ്പെട്ടിരിക്കാം — പിന്നീട് അശോകവനികയിൽത്തന്നെയാണ് അവളെ കാണുന്നത് എന്നതിന്റെ ബീജം ഇതാണ്.

മഹാവേഗനും വീര്യവാനുമായ ഹനുമാൻ പ്രഹസ്തന്റെ വാസസ്ഥാനത്തേക്കു ചാടിയിറങ്ങി, പിന്നീട് മഹാപാർശ്വന്റെ ഭവനത്തിലേക്കു ചാടി. പിന്നെ മേഘംപോലുള്ള കുംഭകർണന്റെ വാസസ്ഥാനത്തും വിഭീഷണന്റെ ഭവനത്തിലും അവൻ എത്തി. അതുപോലെ മഹോദരൻ, വിരൂപാക്ഷൻ, വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ, വിദ്യുന്മാലി, വജ്രദംഷ്ട്രൻ എന്നിവരുടെ ഗൃഹങ്ങളിലേക്കും അവൻ ചാടി. ശുകന്റെയും ധീമാനായ സാരണന്റെയും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെയും ഭവനങ്ങളിലേക്ക് ആ ഹരിയൂഥപൻ പോയി; ജംബുമാലിയുടെയും സുമാലിയുടെയും ഗൃഹങ്ങളിലേക്കും ആ ഹരിസത്തമൻ പോയി. രശ്മികേതു, സൂര്യശത്രു, വജ്രകായൻ, ധൂമ്രാക്ഷൻ, സമ്പാതി, വിദ്യുദ്രൂപൻ, ഭീമൻ, ഘനൻ, വിഘനൻ എന്നിവരുടെ ഭവനങ്ങളിലേക്കും മാരുതപുത്രൻ പോയി. ശുകനാഭൻ, ചക്രൻ, ശഠൻ, കപടൻ, ഹ്രസ്വകർണൻ, ദംഷ്ട്രൻ, ലോമശൻ, യുദ്ധോന്മത്തൻ, മത്തൻ, കുതിരപ്പടയാളിയായ ധ്വജഗ്രീവൻ, വിദ്യുജ്ജിഹ്വനും ദ്വിജിഹ്വനും, ഹസ്തിമുഖൻ, കരാളൻ, പിശാചൻ, ശോണിതാക്ഷൻ എന്നിവരുടെ ഗൃഹങ്ങളിലും ചാടിച്ചാടി ഹനുമാൻ ക്രമമായി സഞ്ചരിച്ചു. വിലയേറിയ ആ ഭവനങ്ങളിൽ മഹായശസ്വിയായ കപി സമൃദ്ധരായ അവരുടെ സമൃദ്ധി കണ്ടു. എല്ലാ ഭവനങ്ങളും കടന്ന് ശ്രീമാനായ അവൻ വീണ്ടും രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥാനത്തെത്തി. ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ കവി രാക്ഷസന്മാരുടെ നാമാവലി നൽകുന്നു — ഇവർ പിന്നീട് യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ രാമന്റെ എതിർപക്ഷത്തു യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതായി കാണാം; അതിനാൽ ഇവിടെ അവരുടെ പരിചയം മുൻകൂട്ടി നൽകിയിരിക്കുന്നു. വിഭീഷണന്റെ ഗൃഹവും ഇവിടെ മറ്റുള്ളവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവന്റെ ഗൃഹത്തിന്റെ പ്രത്യേകത ഇവിടെ വർണിക്കുന്നില്ല. ‘പുപ്ലുവേ’ (ചാടി), ‘ജഗാമ’ (പോയി) എന്നീ ക്രിയാപദങ്ങളുടെ ആവർത്തനത്താൽ ഹനുമാന്റെ ചാട്ടങ്ങളുടെ വേഗവും ഗതിയും ശ്രോതാവിന്റെ കാതിൽ മുഴങ്ങുന്നു. രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിലും ഇരുപത്തിയെട്ടാം ശ്ലോകത്തിലും ‘ആസസാദ… രാക്ഷസേന്ദ്രനിവേശനം’ (രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥാനത്തെത്തി) എന്ന സമാനവാക്യമുണ്ട് — അങ്ങനെ സഞ്ചാരത്തിന്റെ ഒരു വൃത്തം പൂർണമാകുന്നു; ഹനുമാൻ എവിടെനിന്ന് ആരംഭിച്ചുവോ അവിടെത്തന്നെ തിരിച്ചെത്തി. എല്ലായിടത്തും അന്വേഷിച്ചിട്ടും സീതയെ കണ്ടില്ല എന്നു പറയാതെതന്നെ മനസ്സിലാകുന്നു. കുംഭകർണന്റെ ഗൃഹം ‘മേഘപ്രതീകാശം’ (മേഘംപോലുള്ളത്) എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് അവന്റെ വിശാലമായ ശരീരത്തെയും ദീർഘമായ നിദ്രയെയും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഗൃഹവും ഇവിടെ പേരുകൊണ്ടു മാത്രം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവനാണ് പിന്നീട് ഹനുമാനെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രംകൊണ്ടു ബന്ധിക്കുന്നത്. ശുകസാരണന്മാർ രാവണന്റെ ചാരന്മാരും മന്ത്രിമാരുമാണ്; യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ രാമസേനയെ എണ്ണാൻ അവരെയാണ് അയയ്ക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ കവി ഈ സർഗത്തിൽ വരാനിരിക്കുന്ന കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി വേദിയിൽ നിർത്തുന്നു. ഹനുമാന്റെ ദൃഷ്ടിയും ക്രമികമാണ് — ആദ്യം പ്രധാനമന്ത്രിമാരുടെ, പിന്നെ രാവണന്റെ സഹോദരന്മാരുടെ, പിന്നെ പുത്രന്റെ, പിന്നെ മറ്റു യോദ്ധാക്കളുടെ ഗൃഹങ്ങൾ. ‘തേഷാമൃദ്ധിമതാമൃദ്ധിം’ (സമൃദ്ധരായ അവരുടെ സമൃദ്ധി) എന്ന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനത്താൽ അവരുടെ സമൃദ്ധിയുടെ ബാഹുല്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നാമാവലിയുടെ ദൈർഘ്യംതന്നെ ലങ്കയുടെ വിസ്താരവും ഹനുമാന്റെ പരിശ്രമവും കാണിക്കുന്നു — ഓരോ ഗൃഹത്തിലും അവൻ പ്രവേശിച്ച് അന്വേഷിക്കുന്നു, പുറത്തുനിന്നു നോക്കിയിട്ടു പോകുകയല്ല. ‘സർവേഷാം സമതിക്രമ്യ’ (എല്ലാറ്റിനെയും കടന്ന്) എന്ന പദത്താൽ അവൻ എല്ലാ ഗൃഹങ്ങളും കടന്ന് വീണ്ടും മുഖ്യലക്ഷ്യത്തിലേക്കു തിരിച്ചെത്തുന്നു.

അവിടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഹരിശാർദൂലൻ, രാവണന്റെ സമീപത്ത് ഉറങ്ങുന്നവരും അവന്റെ ശയ്യയുടെ കാവൽക്കാരികളും വികൃതനേത്രകളുമായ രാക്ഷസിമാരെ കണ്ടു. ശൂലവും മുദ്ഗരവും കൈയിലേന്തിയവരും ശക്തിയും തോമരവും ധരിച്ചവരുമായ പലവിധ ഗുൽമങ്ങളെ — കാവൽസൈന്യസംഘങ്ങളെ — രാക്ഷസപതിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ അവൻ കണ്ടു. പലവിധ ആയുധങ്ങൾ ഓങ്ങിനിൽക്കുന്ന മഹാകായരായ രാക്ഷസന്മാരെയും, ചുവപ്പും വെളുപ്പും വെണ്മയും ഹരിതവർണവുമുള്ള മഹാവേഗികളായ കുതിരകളെയും അവൻ കണ്ടു. കുലീനങ്ങളും രൂപസമ്പന്നങ്ങളും ശത്രുഗജങ്ങളെ തകർക്കുന്നവയും ഗജശിക്ഷയിൽ പരിശീലനം നേടിയവയും യുദ്ധത്തിൽ ഐരാവതത്തിനു തുല്യങ്ങളും ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവയുമായ ആനകളെ ആ ഗൃഹത്തിൽ അവൻ കണ്ടു. പെയ്യുന്ന മേഘങ്ങളെപ്പോലെയും, നീർച്ചാലുകൾ ഒഴുക്കുന്ന പർവതങ്ങളെപ്പോലെയും അവ മദജലം ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു; മേഘഗർജനംപോലുള്ള മുഴക്കമുള്ളവയും യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കൾക്ക് അജയ്യങ്ങളുമായിരുന്നു അവ. അവിടെ ജാംബൂനദസ്വർണത്താൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവയും സ്വർണവലകളാൽ മൂടപ്പെട്ടവയും ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നവയുമായ ആയിരം വാഹിനികളെ — പല്ലക്കുകളെയോ സൈന്യങ്ങളെയോ — രാവണന്റെ വാസസ്ഥാനത്ത് അവൻ കണ്ടു. ഹിന്ദി വിവർത്തനം ‘വാഹിനീഃ’ എന്ന പദത്തെ ‘സൈന്യങ്ങൾ’ എന്നാണ് എടുക്കുന്നത്. ഇവിടെ രാവണന്റെ സൈന്യബലത്തിന്റെ പരിചയമാണ് — ദൂതൻ എന്ന നിലയിൽ ഹനുമാൻ ശത്രുവിന്റെ ബലവും കണക്കാക്കുന്നു; അതു പിന്നീട് അവൻ രാമനെ അറിയിക്കും. ആനകളുടെ വർണന പ്രത്യേകിച്ചും വിസ്തൃതമാണ്, കാരണം രാജബലത്തിന്റെ മുഖ്യാംഗം ഗജസൈന്യമാണ്. ‘ഐരാവതസമാൻ’ (ഐരാവതതുല്യർ) എന്ന ഉപമയാൽ രാവണന്റെ ഇന്ദ്രവിജയവും ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കുതിരകളുടെ നിറങ്ങൾ — ചുവപ്പ്, വെളുപ്പ്, വെണ്മ, ഹരി (പച്ചകലർന്ന പിംഗലനിറം) — സൈന്യത്തിന്റെ വൈവിധ്യം കാണിക്കുന്നു. ‘ഉപശായിന്യഃ’ (സമീപത്ത് ഉറങ്ങുന്നവർ) എന്ന രാക്ഷസിമാർ രക്ഷയ്ക്കായി രാവണന്റെ ശയനത്തിനരികെ ഉറങ്ങുന്നു; അതിനാൽ ഹനുമാൻ ഇപ്പോൾ രാവണന്റെ ശയനാഗാരത്തിനു സമീപമാണ് എന്ന് അറിയാം. അവരുടെ ‘വികൃതേക്ഷണാഃ’ (വികൃതനേത്രകൾ) എന്ന വിശേഷണം പിന്നീട് അശോകവനത്തിൽ സീതയെ ചുറ്റിനിൽക്കുന്ന ഘോരരാക്ഷസിമാരുടെ വർണനയുടെ മുന്നറിയിപ്പുപോലെയാണ്. ഇതെല്ലാം കണ്ടിട്ടും അവൻ നിർഭയനായിത്തന്നെ മുന്നോട്ടു പോകുന്നു. ദൂതന്റെ കർത്തവ്യം രണ്ടുവിധമാണ് — സീതയെ അന്വേഷിക്കലും ശത്രുവിന്റെ ബലം അറിയലും; ഇവിടെ രണ്ടും അവൻ ഒരേസമയം ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് ലങ്കാദഹനത്തിനു മുമ്പ് ഈ ബലത്തെ അവൻ പരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും.

മാരുതപുത്രനായ കപി രാവണന്റെ വാസസ്ഥാനത്ത് പലവിധ ആകൃതിയുള്ള പല്ലക്കുകളും, വിചിത്രമായ ലതാഗൃഹങ്ങളും, ചിത്രശാലകളും, ക്രീഡാഗൃഹങ്ങളും, മരംകൊണ്ടുള്ള ക്രീഡാപർവതങ്ങളും, രമ്യമായ കാമഗൃഹവും, പകൽവിശ്രമത്തിനുള്ള ദിവാഗൃഹവും കണ്ടു. മന്ദരപർവതത്തിനു തുല്യം ഉയർന്നതും, മയിലുകളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, ധ്വജസ്തംഭങ്ങൾ നിരന്നതുമായ ഒരു ഉത്തമഭവനം അവൻ കണ്ടു. അനന്തമായ രത്നക്കൂമ്പാരമുള്ളതും, എല്ലാ ഭാഗത്തും നിധിശേഖരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, ധീരന്മാരാൽ — നിധിരക്ഷണകർമത്തിൽ കുശലരായവരാൽ — പണി പൂർത്തിയാക്കപ്പെട്ടതുമായ അതു ഭൂതപതിയായ മഹേശ്വരന്റെയോ കുബേരന്റെയോ ഗൃഹംപോലെയായിരുന്നു. രത്നങ്ങളുടെ ജ്വാലകളാലും രാവണന്റെ തേജസ്സാലും ആ ഭവനം രശ്മികളാൽ സൂര്യനെന്നപോലെ വിരാജിച്ചു. അവിടെ ജാംബൂനദസ്വർണംകൊണ്ടുള്ള ശയനങ്ങളും ആസനങ്ങളും വെളുത്ത പാത്രങ്ങളും ഹരിയൂഥപൻ കണ്ടു. മധുവിനാലും ആസവത്താലും നനഞ്ഞ നിലമുള്ളതും, മണിപാത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, മനോഹരവും, വിശാലവുമായ അതു കുബേരഭവനംപോലെയായിരുന്നു. ചിലമ്പുകളുടെ ഘോഷത്താലും, അരഞ്ഞാണങ്ങളുടെ കിലുക്കത്താലും, മൃദംഗങ്ങളുടെയും കൈത്താളങ്ങളുടെയും മുഴക്കങ്ങളാലും, മുഴങ്ങുന്ന മറ്റു വാദ്യങ്ങളാലും അതു നാദിതമായിരുന്നു. പ്രാസാദസമൂഹങ്ങളോടുകൂടിയതും, നൂറുകണക്കിനു സ്ത്രീരത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, നന്നായി വിന്യസിക്കപ്പെട്ട മുറ്റങ്ങളുള്ളതുമായ ആ മഹാഗൃഹത്തിൽ ഹനുമാൻ പ്രവേശിച്ചു. ഇവിടെ മുപ്പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകം ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ് — മൂന്ന് അർധശ്ലോകങ്ങൾ ഒരൊറ്റ അക്കത്തിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നു. ‘ഭൂതപതേരിവ’ (ഭൂതപതിയുടേതുപോലെ) എന്ന ഉപമ രണ്ടുവിധത്തിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു — ഹിന്ദി വിവർത്തനം ‘മഹേശ്വരനോ കുബേരനോ’ എന്ന് രണ്ടും നിർദേശിക്കുന്നു. മധുഗന്ധം, മണിപ്രകാശം, വാദ്യനാദം — ഇവയെല്ലാം ചേർത്ത് കവി എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും വിഷയങ്ങൾ വർണിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പുറത്തും അകത്തുമുള്ള എല്ലാ വൈഭവവും കണ്ടിട്ടും ഹനുമാന്റെ ലക്ഷ്യം സീത മാത്രമാണ്; അതിനാൽ അവൻ അന്തഃപുരത്തിന്റെ കൂടുതൽ ഉൾഭാഗത്തേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നു; അവിടെയാണ് അടുത്ത സർഗത്തിൽ പുഷ്പകവിമാനം കാണുന്നത്. ‘കുബേരഭവനം യഥാ’ (കുബേരഭവനംപോലെ) എന്ന ഉപമ അർഥവത്താണ്, കാരണം ലങ്ക മുമ്പ് കുബേരന്റെതന്നെ നഗരിയായിരുന്നു; പുഷ്പകവും അവന്റെതന്നെ വിമാനമായിരുന്നു; രാവണൻ അതു ബലമായി അപഹരിച്ചതാണ്. ‘സ്ത്രീരത്നശതസങ്കുലം’ (നൂറുകണക്കിനു സ്ത്രീരത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞത്) എന്ന പദത്താൽ തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ വർണിക്കപ്പെടുന്ന പാനഭൂമിയുടെയും ഉറങ്ങുന്ന സ്ത്രീകളുടെയും സൂചന നൽകപ്പെടുന്നു. ഭവനത്തിന്റെ വർണന എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും ഗ്രാഹ്യമാക്കിയിരിക്കുന്നു — കണ്ണുകൾക്കു രത്നങ്ങളും ധ്വജങ്ങളും, കാതുകൾക്കു ചിലമ്പിന്റെയും അരഞ്ഞാണത്തിന്റെയും മൃദംഗത്തിന്റെയും ധ്വനികൾ, ഘ്രാണത്തിനു മധുവിന്റെയും ആസവത്തിന്റെയും ഗന്ധം. ‘അസംബാധം’ (തിരക്കില്ലാത്തത്, വിശാലം) എന്ന പദത്താൽ വിസ്താരവും, ‘സുവ്യൂഢകക്ഷ്യം’ എന്ന പദത്താൽ നന്നായി വിന്യസിക്കപ്പെട്ട മുറികളും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഇത്ര വിസ്തൃതമായ ഒരു ഭവനത്തിൽ ഒരു സ്ത്രീയെ അന്വേഷിക്കുന്നത് എത്ര കഠിനമാണെന്ന് വായനക്കാരൻ സ്വയം ഊഹിക്കുന്നു. ഈ സർഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഹനുമാൻ പ്രവേശിച്ചിട്ടേയുള്ളൂ; എന്നാൽ അകത്ത് എന്തു കണ്ടു എന്ന വിവരണം അടുത്ത സർഗത്തിലേക്കു മാറ്റിവച്ചിരിക്കുന്നു — ഇതു കഥാവിഭജനത്തിലെ കൗശലമാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षष्ठः सर्गः॥ ६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക