॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 5-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ചന്ദ്രോദയവർണനയും രാവണാന്തഃപുരത്തിലെ സീതാന്വേഷണവും

ആകാശമധ്യത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ ശോഭ, പ്രദോഷകാലം, രാക്ഷസഗൃഹങ്ങളിലെ രാത്രിവിലാസം, രാക്ഷസസ്ത്രീകളുടെ ദർശനം, സീതയെ കാണാതെ ഹനുമാന്റെ ദുഃഖം

അപ്പോൾ ധീമാനായ ഹനുമാൻ ആകാശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലെത്തിയ ചന്ദ്രനെ കണ്ടു. നിലാവിന്റെ മേലാപ്പ് വീണ്ടും വീണ്ടും പുറത്തേക്കു വമിക്കുന്നതുപോലെ, ഗോശാലയിൽ മദിച്ച കാള ചുറ്റിനടക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ആകാശത്തിൽ ചുറ്റിസഞ്ചരിച്ചു. അവൻ ലോകത്തിന്റെ പാപങ്ങളെയും താപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു, മഹാസമുദ്രത്തെ വേലയാൽ വർധിപ്പിക്കുന്നു, സർവഭൂതങ്ങളെയും പ്രകാശംകൊണ്ടു വിരാജിപ്പിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങുന്ന ശീതാംശുവിനെ അവൻ കണ്ടു. ഭൂമിയിൽ മന്ദരപർവതത്തിലും, പ്രദോഷത്തിൽ സമുദ്രത്തിലും, ജലത്തിൽ താമരയിലും വസിക്കുന്ന ലക്ഷ്മി, അപ്പോൾ മനോഹരനായ ആ നിശാകരനിൽ സ്ഥിതിചെയ്തു ശോഭിച്ചു. വെള്ളിക്കൂട്ടിൽ അരയന്നവും, മന്ദരഗുഹയിൽ സിംഹവും, ഗർവിതനായ ആനപ്പുറത്തു കയറിയ വീരനും എങ്ങനെ ശോഭിക്കുന്നുവോ, അങ്ങനെ ആകാശത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ചന്ദ്രൻ വിളങ്ങി. മൂർച്ചയുള്ള കൊമ്പുകളുള്ള പൂഞ്ഞയുള്ള കാളയെപ്പോലെയും, ഉയർന്ന ശിഖരമുള്ള വെളുത്ത മഹാപർവതത്തെപ്പോലെയും, സ്വർണം കെട്ടിയ കൊമ്പുകളുള്ള ആനയെപ്പോലെയും പരിപൂർണമായ കൊമ്പുകളോടെ — കലകളോടെ — ചന്ദ്രൻ വിളങ്ങി. തണുത്ത ജലത്തിന്റെയും മഞ്ഞിന്റെയും പങ്കം — കളങ്കം — അവനു നീങ്ങി; സൂര്യപ്രകാശം ഗ്രഹിച്ചതിനാൽ ഇരുട്ടിന്റെ പങ്കവും നീങ്ങി; പ്രകാശലക്ഷ്മിയുടെ ആശ്രയമായതിനാൽ അവന്റെ കളങ്കംപോലും നിർമലമായി തോന്നി. ശിലാതലം പ്രാപിച്ച മൃഗേന്ദ്രനെപ്പോലെയും, മഹായുദ്ധം പ്രാപിച്ച ഗജേന്ദ്രനെപ്പോലെയും, രാജ്യം പ്രാപിച്ച നരേന്ദ്രനെപ്പോലെയും ചന്ദ്രൻ വിരാജിച്ചു. പ്രദോഷകാലവും സ്വർഗതുല്യമായിത്തീർന്നു — ചന്ദ്രോദയത്താൽ ഇരുട്ട് എന്ന ദോഷം നീങ്ങി; രാക്ഷസന്മാരുടെ മാംസഭക്ഷണം എന്ന ദോഷം വർധിച്ചു; രമണിമാരുടെ പ്രണയകലഹം എന്ന ചിത്തദോഷം ശമിച്ചു. ഇവിടെ കവി അഞ്ചാം സർഗം ദീർഘവൃത്തങ്ങളിൽ ആരംഭിക്കുന്നു; ‘ശൃംഗം’, ‘പങ്കം’, ‘ദോഷം’ എന്നീ അന്ത്യപദങ്ങളുടെ ആവർത്തനത്താൽ ചന്ദ്രവർണനയെ ശ്രവ്യസുന്ദരവുമാക്കുന്നു. ഹനുമാന്റെ അന്വേഷണത്തിന് ഈ പ്രകാശം ഉപകാരപ്രദമാണ്; അതിനാൽ ചന്ദ്രൻ അവന്റെ സഹായിയെപ്പോലെ തോന്നുന്നു. മുൻസർഗങ്ങളിൽ, രണ്ടാം സർഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിലും ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ചിരുന്നു; ഇവിടെ അവൻ ആകാശമധ്യത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാത്രി ഏറെ കടന്നിരിക്കുന്നു എന്ന കാലക്രമവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഉപമാനങ്ങളെല്ലാം ബലത്തിന്റെയും ശൗര്യത്തിന്റെയും പ്രതീകങ്ങളാണ് — കാള, സിംഹം, ആന, വീരൻ, നരേന്ദ്രൻ; അതിനാൽ ചന്ദ്രനും ഒരു വീരനെപ്പോലെ ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഉപമാനങ്ങൾ ഹനുമാന്റെ സ്വന്തം അവസ്ഥയെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു: അവനും ഒറ്റയ്ക്കു ശത്രുനഗരത്തിൽ നിർഭയനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. ‘ഭുവി ഭാനുമന്തം’ എന്നാണ് അച്ചടിച്ച പാഠം; ചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശം ഭൂമിയിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് അതിന്റെ അർഥം എടുക്കാം. ക്ഷീരസാഗരമഥനത്തിൽ മന്ദരം കടകോലായിരുന്നു; അതിനാൽ അതിനു ലക്ഷ്മിയുമായുള്ള ബന്ധം പ്രസിദ്ധമാണ്; സമുദ്രത്തിൽനിന്നു ലക്ഷ്മി ഉദ്ഭവിച്ചു; താമരയിൽ അവളുടെ വാസം — ഇങ്ങനെ മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങളിലെയും ലക്ഷ്മി ചന്ദ്രനിൽ ഒന്നിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് കവിയുടെ കല്പന.

പ്രദോഷത്തിൽ വീണകളുടെ തന്ത്രീസ്വരങ്ങൾ കാതിനു സുഖം നൽകിക്കൊണ്ട് ഉയർന്നു; സദാചാരിണികളായ സ്ത്രീകൾ ഭർത്താക്കന്മാരോടൊപ്പം ഉറങ്ങി. എന്നാൽ അത്യദ്ഭുതവും രൗദ്രവുമായ സ്വഭാവമുള്ള നിശാചരന്മാർ വിഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി. മദിച്ചവരാലും മത്തരായവരാലും നിറഞ്ഞതും, രഥങ്ങളാലും കുതിരകളാലും ഭദ്രാസനങ്ങളാലും തിങ്ങിയതും, വീരശ്രീയോടുകൂടിയതുമായ രാക്ഷസഗൃഹങ്ങൾ കപി കണ്ടു. അവിടെ രാക്ഷസന്മാർ അന്യോന്യം ഏറെ ആക്ഷേപിക്കുന്നു, തടിച്ച കൈകൾ വീശുന്നു, മദ്യലഹരിയിൽ പ്രലപിക്കുന്നു, പരസ്പരം കടുവാക്കുകളാൽ നിന്ദിക്കുന്നു. അവർ മാറിൽ അടിക്കുന്നു, കാന്തമാരുടെമേൽ ശരീരം ചായ്ക്കുന്നു, വിചിത്രരൂപങ്ങൾ രചിക്കുന്നു, ദൃഢമായ വില്ലുകൾ വലിക്കുന്നു. ചില കാന്തമാർ ചന്ദനം പൂശുന്നു, മറ്റു ചിലർ ഉറങ്ങുന്നു, സുന്ദരമുഖികൾ ചിരിക്കുന്നു, വേറെ ചിലർ ക്രുദ്ധരായി നെടുവീർപ്പിടുന്നു. മുഴങ്ങുന്ന മഹാഗജങ്ങളാലും, നന്നായി ആദരിക്കപ്പെട്ട സഭാസദരാലും, നെടുവീർപ്പിടുന്ന വീരന്മാരാലും ആ നഗരി ചീറ്റുന്ന സർപ്പങ്ങളുള്ള തടാകംപോലെ ശോഭിച്ചു. ‘വിക്ഷിപന്തി’ (എറിയുന്നു, വീശുന്നു) എന്ന ഒരേ പദം നാലുതവണ ആവർത്തിക്കുന്നത് രാക്ഷസന്മാരുടെ ചാഞ്ചല്യം കാണിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം രാവണന്റെ രാജ്യത്തിലെ ഭോഗത്തിന്റെ അനിയന്ത്രിതമായ സ്വരൂപം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അവിടെ ധർമത്തിന്റെ സ്ഥാനം കുറവാണ്. ആദ്യം സദാചാരിണികളായ സ്ത്രീകൾ ഭർത്താക്കന്മാരോടൊപ്പം ഉറങ്ങുന്നു എന്നു പറഞ്ഞിട്ട്, അതിനുശേഷമാണ് രാക്ഷസന്മാരുടെ വിപരീതമായ ആചാരം വർണിക്കപ്പെടുന്നത് — ഈ വൈരുധ്യം കവി ബോധപൂർവം സ്ഥാപിച്ചതാണ്. ഹനുമാൻ ഇതെല്ലാം ഒരു തടസ്ഥസാക്ഷിയെപ്പോലെ കാണുന്നു; അവന്റെ ദൃഷ്ടി എല്ലായിടത്തും സീതയെ മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ കോലാഹലവും അവന്റെ കാര്യത്തിനു വിഘ്നമാകുന്നില്ല. മദ്യപരുടെ കലഹം, വീരന്മാരുടെ നെടുവീർപ്പ്, ആനകളുടെ നാദം — ഈ ധ്വനിസമൂഹം ലങ്കയുടെ രാത്രിയുടെ സജീവമായ ഒരു ചിത്രം രചിക്കുന്നു.

ആ നഗരിയിൽ ഹനുമാൻ ബുദ്ധിപ്രധാനരും, മനോഹരനാമങ്ങളുള്ളവരും, ശ്രദ്ധാലുക്കളും, ലോകത്തിൽ പ്രധാനരും, പലവിധ രൂപമുള്ളവരുമായ യാതുധാനന്മാരെ കണ്ടു. സുരൂപരും, നാനാഗുണങ്ങളുള്ളവരും, തങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങൾക്കൊത്ത രൂപമുള്ളവരും, ശോഭിക്കുന്നവരുമായ അവരെ കണ്ട് അവൻ ആനന്ദിച്ചു; എന്നാൽ ചിലർ അവന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ വിരൂപരുമായിരുന്നു. ‘ധാനാൻ’ എന്ന അന്ത്യാനുപ്രാസം ഇവിടെയും കാണാം. രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം മൂഢരല്ല, ചിലർ ബുദ്ധിമാന്മാരും ഗുണവാന്മാരുമാണ് എന്ന് ഹനുമാൻ നിഷ്പക്ഷമായി കാണുന്നു. ഇതിനാൽ ലങ്കയിലെ സമൂഹം വൈവിധ്യമുള്ളതാണ്, വെറും ഭീകരമല്ല എന്ന് അറിയാം.

പിന്നീട് അവിടെ ആ രാക്ഷസന്മാരുടെ സ്ത്രീകളെ ഹനുമാൻ കണ്ടു — അവർ ശ്രേഷ്ഠമായതിന് അർഹരും, നിർമലഭാവമുള്ളവരും, മഹാനുഭാവകളും, പ്രിയരിലും പാനത്തിലും മനസ്സുറപ്പിച്ചവരും, നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ സുസ്വഭാവികളും ദീപ്തിമതികളുമായിരുന്നു. ശ്രീയാൽ ജ്വലിക്കുന്നവരും ലജ്ജയാൽ മറയ്ക്കപ്പെട്ടവരുമായ ചിലർ അർധരാത്രിയിൽ രമണന്മാരാൽ ആലിംഗനം ചെയ്യപ്പെട്ട്, ആൺപക്ഷിയാൽ ആലിംഗനം ചെയ്യപ്പെട്ട പെൺപക്ഷിയെപ്പോലെ ഇരിക്കുന്നത് അവൻ കണ്ടു. മറ്റു ചിലർ മാളികത്തട്ടുകളിൽ പ്രിയരുടെ മടിയിൽ സുഖമായി ഇരിക്കുന്നവരും, ഭർതൃപരായണകളും, ധർമപരകളും, കാമാവിഷ്ടകളുമായിരുന്നു. ചിലർ മേലാടയില്ലാത്തവരും സ്വർണരേഖപോലുള്ള നിറമുള്ളവരും; ചിലർ ഉരുക്കിയ സ്വർണത്തിന്റെ നിറമുള്ളവർ; മറ്റു ചിലർ പ്രിയരെ പിരിഞ്ഞവരും ചന്ദ്രനെപ്പോലെ വെളുത്ത നിറമുള്ളവരും സുന്ദരാംഗികളും. മനോഹരന്മാരായ പ്രിയരെ പ്രാപിച്ച് അതിപ്രീതകളും സുമനസ്സുകളും പരമസുന്ദരികളുമായ ആ രാമമാർ ഗൃഹങ്ങളിൽ ഹർഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നത് ഹരിപ്രവീരൻ കണ്ടു. ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന മുഖങ്ങളും, നല്ല കൺപീലികളുള്ള വക്രദൃഷ്ടികളായ കണ്ണുകളും, മിന്നൽപ്പിണരുകൾപോലെ തിളങ്ങുന്ന ആഭരണമാലകളും അവൻ കണ്ടു. ‘ഗൂഢാഃ’, ‘വിഷ്ടാഃ’, ‘വർണാഃ’, ‘രാമാഃ’, ‘മാലാഃ’ എന്നിങ്ങനെ ഓരോ ശ്ലോകത്തിലും ഒരേ അന്ത്യപദം നാലു പാദങ്ങളിലും ആവർത്തിക്കുന്നു — ഈ യമകച്ഛായ ഈ സർഗത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്. ഹനുമാൻ ഈ സ്ത്രീകളെയെല്ലാം സീതയെ അന്വേഷിക്കാൻവേണ്ടി മാത്രമാണ് നിരീക്ഷിക്കുന്നത്, കാമഭാവത്തോടെയല്ല — ഇതു പിന്നീട് അവൻതന്നെ പറയും. ഇവിടെ എല്ലായിടത്തും സ്ത്രീകൾ പ്രിയരോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നതു കാണുന്നു; അതിനാൽ സീതയുടെ വിയോഗം വൈരുധ്യത്താൽ കൂടുതൽ തെളിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. ‘കാന്തപ്രഹീണാഃ’ (പ്രിയനെ പിരിഞ്ഞവർ) എന്ന പദത്താൽ കവി വിരഹിണികളെയും കാണിക്കുന്നു; അവർ സീതയുടെ അവസ്ഥയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. യമകത്തിന്റെ ഈ വിന്യാസം ദീർഘവൃത്തങ്ങളിൽ കവി അതീവ കൗശലത്തോടെ ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ വർണന ഒരു ഗീതംപോലെ കേൾക്കപ്പെടുന്നു.

എന്നാൽ ധർമമാർഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രാജകുലത്തിൽ ജനിച്ചവളും, പരമകുലീനയും, വിടർന്നുനിൽക്കുന്ന വള്ളിപോലെ നന്നായി വളർന്നവളും, മനസ്സുകൊണ്ടു ഉദാത്തയും, തന്വിയുമായ സീതയെ അവൻ അവിടെ കണ്ടില്ല. അവൾ സനാതനമായ ധർമവീഥിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവളും, രാമനെ മാത്രം നോക്കിയിരിക്കുന്നവളും, അവന്റെ പ്രേമത്താൽ നിറഞ്ഞവളും, ഭർത്താവിന്റെ തേജസ്വിയായ മനസ്സിൽ പ്രവേശിച്ചവളും, മറ്റു സ്ത്രീകളിൽനിന്ന് എന്നും വിശിഷ്ടയുമാണ്. വിരഹതാപത്താൽ പീഡിതയും, കണ്ണീർധാര ഒഴുകുന്ന കഴുത്തുള്ളവളും, മുമ്പ് ശ്രേഷ്ഠമായ സ്വർണഹാരം അണിഞ്ഞിരുന്ന കണ്ഠമുള്ളവളും, ഭംഗിയുള്ള കൺപീലികളുള്ളവളും, മധുരമായ കണ്ഠസ്വരമുള്ളവളും, വനത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മയിലിനെപ്പോലെയുള്ളവളുമായിരുന്നു അവൾ. മേഘം മൂടി അവ്യക്തമായ ചന്ദ്രലേഖപോലെ, പൊടിപുരണ്ട് മങ്ങിയ സ്വർണരേഖപോലെ, അമ്പേറ്റ മുറിവുണങ്ങിയ പാടുപോലെ, കാറ്റിനാൽ ചിതറിയ മേഘരേഖപോലെ അവൾ മലിനയായിരിക്കും എന്ന് കവി ഉപമകളാൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വാഗ്മികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മനുജേശ്വരനുമായ രാമന്റെ പത്നി സീതയെ കാണാതെ, ആ പ്ലവംഗമൻ ഏറെനേരം ദുഃഖത്താൽ തളർന്ന്, പെട്ടെന്നുതന്നെ മന്ദനെപ്പോലെയായി. ഇവിടെ ആദ്യമായി സീതയുടെ രൂപം ഹനുമാന്റെ മനസ്സിൽ കല്പിക്കപ്പെടുന്നു — താൻ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അവളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ അവൻ രാമന്റെ വാക്കുകളിൽനിന്ന് അറിയുന്നു. അവന്റെ നിരാശ തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ വർധിക്കുന്നു. ഈ ഖണ്ഡത്തിലെ ഉപമകളെല്ലാം ഒരേ ഭാവം വഹിക്കുന്നു — സൗന്ദര്യമുണ്ട്, എന്നാൽ അതു മൂടപ്പെട്ടതും മലിനവും ക്ഷതമേറ്റതുമാണ്. ഇങ്ങനെ, അവളെ ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ലെങ്കിലും, സീതയുടെ ദുഃഖിതാവസ്ഥ കവി മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ‘മന്ദ ഇവാചിരസ്യ’ (പെട്ടെന്നുതന്നെ മന്ദനെപ്പോലെ) എന്ന പദത്താൽ ഹനുമാന്റെ ഉത്സാഹത്തിന്റെ ക്ഷണികമായ ക്ഷയമാണ് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്, നിശ്ചയത്തിന്റെ നാശമല്ല.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चमः सर्गः॥ ५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക