സർഗ്ഗം
നിശാകരൻ സമ്പാതിയെ സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്നതും വരാനിരിക്കുന്ന രാമകാര്യം പറയുന്നതും
ചിറകുകൾ വീണ്ടും ലഭിക്കുമെന്ന ആശ്വാസം, രാമജനനം, വനഗമനം, സീതാഹരണം എന്നിവയുടെ ഭാവികഥനം, ദേശകാലങ്ങൾക്കായി കാത്തിരിക്കാനുള്ള നിർദേശം, മഹർഷിയുടെ ദേഹത്യാഗസങ്കല്പം
മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നിശാകരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം സമ്പാതി അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി കരഞ്ഞു. ഒരു മുഹൂർത്തം ധ്യാനിച്ചശേഷം ഭഗവാനായ മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘നിന്റെ ചിറകുകളും ചെറുതൂവലുകളും വീണ്ടും പുതുതായി ഉണ്ടാകും; കണ്ണുകളും പ്രാണങ്ങളും പരാക്രമവും ബലവും നിനക്കു വീണ്ടും വന്നുചേരും.’ ധ്യാനംതന്നെയാണ് ഇവിടെ മുനിയുടെ ഭാവിജ്ഞാനത്തിനുള്ള ഉപാധി; കരച്ചിലിനുള്ള മറുപടി വെറും സാന്ത്വനമല്ല, നിശ്ചിതമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയാണ്. ‘പക്ഷൗ പ്രപക്ഷൗ’ എന്ന വേർതിരിവിലൂടെ വലിയ തൂവലുകളും ചെറിയ തൂവലുകളും വെവ്വേറെ നിർദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘ഭഗവാൻ’ എന്ന പദത്താൽ മുനിയുടെ ഐശ്വര്യവും തപഃസാമർഥ്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ വാക്കുതന്നെയാണ് ഇനി സമ്പാതിയുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു ആധാരമാകുക.
‘പുരാണത്തിൽ വരാനിരിക്കുന്ന ഒരു മഹാകാര്യം ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; തപസ്സുകൊണ്ടു കണ്ടിട്ടുമുണ്ട്; കേട്ടറിഞ്ഞിട്ടുമുണ്ട്’ എന്നു മുനി തന്റെ പ്രമാണം പറയുന്നു — കേൾവി, തപസ്സ്, അനുഭവം എന്നീ മൂന്ന് ഉപാധികൾ. ‘ഇക്ഷ്വാകുവംശം വർധിപ്പിക്കുന്ന ദശരഥൻ എന്ന ഒരു രാജാവ് ഉണ്ടാകും; അദ്ദേഹത്തിനു രാമൻ എന്ന മഹാതേജസ്വിയായ ഒരു പുത്രനുണ്ടാകും. സത്യപരാക്രമനായ അവൻ പിതാവിനാൽ ആ കാര്യത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട് സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം വനത്തിലേക്കു പോകും. ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും വധിക്കാനാവാത്ത, നിരൃതിവംശജനായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ രാവണൻ ജനസ്ഥാനത്തുവെച്ച് അവന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിക്കും.’ ഇങ്ങനെ മുനി സമ്പാതിയുടെ ഭാവികർമത്തിനു ഭൂമിക ഒരുക്കുന്നു — ഇന്നു ദൂരെയുള്ളതുതന്നെ അവന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ പ്രയോജനമാകും. ‘ഉണ്ടാകും’ എന്ന ഭാവികാലപ്രയോഗം ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ട് കവി ഇതു കാണിക്കുന്നു — പറയാനിരിക്കുന്നതൊന്നും ഇന്നു സംഭവിച്ചിട്ടില്ല, എന്നാൽ മുനിയുടെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയിൽ സിദ്ധമാണ്. രാമന്റെ ജനനം, അവന്റെ വനഗമനം, സീതയുടെ അപഹരണം എന്നീ മൂന്നു സൂത്രങ്ങൾ മാത്രമേ ഇവിടെ ചുരുക്കി പറഞ്ഞിട്ടുള്ളൂ; അവയിലാണ് സമ്പാതിയുടെ ദീർഘമായ കാത്തിരിപ്പിന്റെ ബീജം നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്.
‘മഹാഭാഗയും യശസ്വിനിയുമായ ആ മൈഥിലി കാമ്യവസ്തുക്കളാലും ഭക്ഷ്യഭോജ്യങ്ങളാലും പ്രലോഭിപ്പിക്കപ്പെട്ടാലും ഭക്ഷിക്കില്ല; ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിത്തന്നെ കഴിയും. അവളുടെ അവസ്ഥ അറിഞ്ഞ് വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവൾക്കു പരമാന്നം നൽകും — അമൃതുപോലെയുള്ളതും ദേവന്മാർക്കുപോലും ദുർലഭവുമായ അന്നം. ആ അന്നം ലഭിച്ച്, “ഇത് ഇന്ദ്രനിൽനിന്നു വന്നതാണ്” എന്നറിഞ്ഞ്, മൈഥിലി അതിന്റെ ആദ്യഭാഗം എടുത്ത് രാമനുവേണ്ടി നിലത്തു സമർപ്പിക്കും. “എന്റെ ഭർത്താവോ ദേവരനായ ലക്ഷ്മണനോ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ഇരുവരും ദേവത്വം പ്രാപിച്ചെങ്കിൽ, ഈ അന്നം അവർക്കുള്ളതാണ്” എന്ന് അവൾ പറയും.’ പതിവ്രതയുടെ നിഷ്ഠ ഇവിടെ ആഹാരത്യാഗത്താലും പിതൃയജ്ഞസദൃശമായ സമർപ്പണത്താലും കാണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘ഭക്ഷിക്കില്ല’ എന്ന ഒറ്റ ക്രിയാപദംകൊണ്ട് സീതയുടെ വ്രതം മുഴുവൻ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ‘ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയവൾ’ എന്നതിനാൽ അവളുടെ ആന്തരികാവസ്ഥയും. ഇന്ദ്രന്റെ അന്നദാനം ദൈവാനുഗ്രഹമാണ്; സീതയുടെ സമർപ്പണം ഭർതൃസ്മരണയുടെ ആചാരവും — രണ്ടും അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തെ ദൃഢമാക്കുന്നു.
‘അവിടേക്കു രാമൻ അയയ്ക്കുന്ന പ്ലവംഗമന്മാരായ ദൂതന്മാർ വരും; പക്ഷീ, അവരോടു നീ രാമന്റെ മഹിഷിയെക്കുറിച്ചു പറയണം.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുനി സമ്പാതിയെ തടയുന്നു — ‘എന്തായാലും നീ പോകരുത്; ഈ അവസ്ഥയിൽ നീ എവിടെപ്പോകും? ദേശവും കാലവും കാത്തിരിക്കുക; നിനക്കു ചിറകുകൾ വീണ്ടും ലഭിക്കും. ഇന്നുതന്നെ നിന്നെ ചിറകുള്ളവനാക്കാൻ എനിക്കു കഴിയും; എന്നാൽ ഇവിടെത്തന്നെ നിന്നുകൊണ്ട് നീ ലോകങ്ങൾക്കു ഹിതമായ ഒരു കാര്യം ചെയ്യും.’ ചിറകു നൽകുന്നതിലെ താമസം അസാമർഥ്യംകൊണ്ടല്ല, ഒരു ഉദ്ദേശ്യത്തിനുവേണ്ടിയാണ് — തപസ്വിയുടെ ശക്തിയും കാലത്തെ അനുസരിക്കുന്നു. ‘ആഖ്യേയാ’ (പറയേണ്ടതാണ്) എന്ന കൃത്യപ്രത്യയത്താൽ സമ്പാതിയുടെ കർത്തവ്യം നിർദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ഇതുതന്നെയാണ് അവന്റെ ദീർഘജീവിതത്തിന്റെ പ്രയോജനം. ‘ദേശകാലങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുക’ എന്ന ഉപദേശം രാമായണത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്ന ധൈര്യത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തമാണ്.
‘ആ രാജപുത്രന്മാരുടെ ആ കാര്യം നീയും ചെയ്യേണ്ടതാണ്; അതു ബ്രാഹ്മണരുടെയും ഗുരുക്കന്മാരുടെയും മുനിമാരുടെയും വാസവന്റെയും കാര്യമാണല്ലോ.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം മുനി തന്റെ ഉദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞു — ‘ആ സഹോദരന്മാരായ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ കാണാൻ എനിക്കും ആഗ്രഹമുണ്ട്; എന്നാൽ ഏറെക്കാലം പ്രാണൻ ധരിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഈ ശരീരം ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കും.’ തത്ത്വാർഥം കണ്ടറിഞ്ഞ ദർശനമുള്ള മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. അവസാനത്തെ അർധശ്ലോകം സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല; അതു വൾഗേറ്റിന്റെ മാത്രം സ്വന്തമാണ്; അതോടെ സമ്പാതിയുടെ പൂർവവൃത്തകഥനം അവസാനിക്കുന്നു. ‘ദൃഷ്ടതത്ത്വാർഥദർശനൻ’ (തത്ത്വാർഥം കണ്ടറിഞ്ഞവൻ) എന്ന വിശേഷണത്താൽ മുനിയുടെ പ്രാമാണ്യം ഒടുവിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विषष्टितमः सर्गः॥ ६२॥