സർഗ്ഗം
സമ്പാതി നിശാകരനോടു ചിറകുകരിഞ്ഞ വൃത്താന്തം പറയുന്നു
സൂര്യനെ പിന്തുടരാനുള്ള പന്തയം, ആദിത്യപഥത്തിൽനിന്നുള്ള ലോകദർശനം, ബോധക്കേട്, ജടായുവിന്റെ വീഴ്ച, സമ്പാതിയുടെ ചിറകുകരിയൽ, ഗിരിശിഖരത്തിൽനിന്നു ചാടാനുള്ള സങ്കല്പം
നിശാകരമുനിയുടെ ചോദ്യം കേട്ട് സമ്പാതി ദാരുണവും ദുഷ്കരവുമായ ആ കർമം പറയാൻ തുടങ്ങുന്നു. ആലോചിക്കാതെ പെട്ടെന്നു ചെയ്ത ആ സൂര്യാനുഗമനം മുഴുവനും അവൻ മുനിയോടു പറഞ്ഞു. എന്നാൽ പറയുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ അവൻ തന്റെ ദശ അറിയിക്കുന്നു — ‘ഭഗവാനേ, വ്രണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതിനാൽ ശരീരം പീഡിതമാണ്; ലജ്ജകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആകുലമാണ്; തളർന്ന എനിക്ക് ഒരു വാക്കുപോലും പറയാൻ കഴിയുന്നില്ല.’ ഇവിടെ കവി ശരീരവേദനയോടൊപ്പം മനസ്സിലെ ലജ്ജയും എണ്ണുന്നു — പക്ഷിരാജന്റെ പരാജയം ശാരീരികം മാത്രമല്ല, ആത്മാഭിമാനത്തിന്റേതുമാണ്. എങ്കിലും പറയുന്നതിൽനിന്ന് അവൻ പിന്മാറുന്നില്ല, കാരണം ചോദിച്ചതു മുനിയാണ്. ‘പെട്ടെന്ന്’ എന്ന പദത്താൽ കർമത്തിന്റെ മൂലദോഷം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ആലോചനയില്ലായ്മതന്നെയാണ് തുടർന്നുള്ള എല്ലാ ദുഃഖത്തിന്റെയും ബീജം.
‘ഞാനും ജടായുവും പരസ്പരമത്സരത്താൽ ഗർവമോഹിതരായിരുന്നു. സ്വന്തം പരാക്രമത്തിന്റെ അതിര് അറിയാനാഗ്രഹിച്ച് ഞങ്ങൾ ദൂരെനിന്നുതന്നെ ആകാശത്തിലേക്കു പറന്നു. കൈലാസശിഖരത്തിൽ മുനിമാരുടെ മുന്നിൽവെച്ച് ഞങ്ങൾ ഒരു പന്തയം വെച്ചു — സൂര്യൻ മഹാഗിരിയായ അസ്തപർവതത്തിലെത്തുന്നതുവരെ അവനെ പിന്തുടരണം എന്ന്. സാക്ഷികൾ മുനിമാർ, സ്ഥലം ഒരു തീർഥം; ഇങ്ങനെ മത്സരം പ്രതിജ്ഞയുടെ രൂപം പ്രാപിച്ചു. ഒരേസമയം പറന്നുയർന്ന ഞങ്ങൾ ഭൂമിയിലെ നഗരങ്ങൾ രഥചക്രത്തിന്റെ വലുപ്പത്തിൽ വെവ്വേറെ കണ്ടു. ചിലയിടത്തു വാദ്യങ്ങളുടെ ഘോഷവും ചിലയിടത്ത് ആഭരണങ്ങളുടെ കിലുക്കവും കേട്ടു; ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ച് പാടുന്ന അനേകം സ്ത്രീകളെയും ഞങ്ങൾ കണ്ടു.’ പറക്കലിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഭൂമി സുന്ദരിയും ചെറുതുമായി തോന്നുന്നു, ചെവിയിൽ മംഗളധ്വനികളും — ഗർവത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ഫലശ്രുതി ഇതാണ്; അതിനുശേഷം വിപര്യയം വരാനിരിക്കുന്നു. നഗരങ്ങളുടെ ചെറുപ്പം കാണുന്നതിലൂടെ കയറ്റത്തിന്റെ ഉയരം അളക്കപ്പെടുന്നു. ‘പണം’ (പന്തയം) എന്ന പദം പ്രധാനമാണ് — കളിക്കായി വെച്ച മത്സരംതന്നെ പ്രാണസംശയം ഉണ്ടാക്കും. ‘ദൂരെനിന്ന്’ എന്നു പറയുമ്പോൾ സമ്പാതി തന്റെ ദോഷം മറച്ചുവെക്കുന്നില്ല; ഗർവവും മത്സരവും രണ്ടും സമ്മതിക്കുന്നു — ഇത് അവന്റെ ആർജവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
‘പിന്നെ വേഗം പറന്നുയർന്ന് ഞങ്ങൾ ആദിത്യപഥത്തിലെത്തി; അവിടെനിന്നു പുൽത്തകിടിപോലെ കിടക്കുന്ന വനം ഞങ്ങൾ കണ്ടു. കല്ലുകൾപോലെയുള്ള പർവതങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട ഭൂമി കാണപ്പെടുന്നു; നദികളാൽ ചരടുകൾകൊണ്ടെന്നപോലെ ചുറ്റപ്പെട്ട ഭൂമി. ഹിമവാനും വിന്ധ്യനും മഹാപർവതമായ മേരുവും ഭൂമിയിൽ ജലാശയത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ആനകളെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നു.’ മൂന്ന് ഉപമകളാൽ കവി ദൂരം അളക്കുന്നു — പർവതങ്ങൾ കല്ലുകളോളം, നദികൾ ചരടുകളോളം, മഹാപർവതങ്ങൾ ആനകളോളം. പിന്നീട് വർണന പെട്ടെന്നു വിപരീതമാകുന്നു — ‘ഞങ്ങൾക്കു കഠിനമായ വിയർപ്പും ക്ഷീണവും ഭയവും ഉണ്ടായി; മോഹം ബാധിച്ചു; പിന്നെ ദാരുണമായ ബോധക്കേടും ഉണ്ടായി. തെക്കേ ദിക്ക് ഏതെന്നറിയുന്നില്ല, തെക്കുകിഴക്കേതെന്നും പടിഞ്ഞാറേതെന്നും അറിയുന്നില്ല; സുസ്ഥിരമായ ലോകംപോലും യുഗാന്തത്തിൽ അഗ്നിയാൽ ദഹിച്ചതുപോലെ തോന്നുന്നു.’ ദിക്ഭ്രമമാണ് ആപത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ലക്ഷണം; പന്തയം വെച്ചു പറന്നുയർന്നവർക്ക് ഇപ്പോൾ ദിക്കുപോലും അറിയുന്നില്ല. സൗന്ദര്യദർശനത്തിൽനിന്നു താപദർശനത്തിലേക്കുള്ള ഈ ഗതിയാണ് സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. ‘നിയതം’ (സുസ്ഥിരം) എന്ന വിശേഷണത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ലോകം വാസ്തവത്തിൽ സ്വസ്ഥംതന്നെയായിരുന്നു; വികാരം കാണുന്നവരുടെ കണ്ണിലായിരുന്നു. പുറംലോകം പ്രളയഗ്രസ്തമെന്നപോലെ തോന്നുന്നത് വാസ്തവത്തിൽ അവരുടെതന്നെ ബോധക്കേടിന്റെ പ്രതിബിംബമാണ്.
‘മനസ്സു തകർന്നു; കണ്ണും ഒരാശ്രയം തേടിയെങ്കിലും വീണ്ടും തകർന്നു. എങ്കിലും വലിയ പ്രയത്നത്താൽ ഈ സൂര്യനിൽത്തന്നെ മനസ്സും കണ്ണുകളും ഉറപ്പിച്ച് ഞങ്ങൾ അവനെ കണ്ടു. വീണ്ടും വലിയ പ്രയത്നത്താൽ ഭാസ്കരനെ നോക്കി — അവൻ ഞങ്ങൾക്കു ഭൂമിയുടെ വലുപ്പത്തിനു തുല്യനായി തോന്നി.’ സൂര്യന്റെ സാമീപ്യം ഇവിടെ അവന്റെ വലുപ്പംകൊണ്ടുതന്നെ അളക്കപ്പെടുന്നു; ഭൂമിയിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഒരു വട്ടം മാത്രമായി കാണുന്നത് അടുത്തുചെല്ലുമ്പോൾ ഭൂമിയോളം വലുതാണ്. മുമ്പു നഗരങ്ങൾ രഥചക്രത്തോളമായിരുന്നു, ഇപ്പോൾ സൂര്യൻ ഭൂമിയോളം — അളവുകളുടെ ഈ വിപരീതഗതി കയറ്റത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകം സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ കാണുന്നില്ല; അതു വൾഗേറ്റിന്റെ മാത്രം സ്വന്തമാണ്.
‘ജടായു എന്നോടു ചോദിക്കാതെതന്നെ അവിടെനിന്നു ഭൂമിയിലേക്കു വീണു. അവനെ കണ്ട് ഞാനും വേഗം ആകാശത്തുനിന്നു താഴേക്കു കുതിച്ചു. എന്റെ ചിറകുകളാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ ജടായു ദഹിച്ചില്ല; എന്നാൽ അശ്രദ്ധമൂലം വായുപഥത്തിൽനിന്നു വീഴുകയായിരുന്ന ഞാൻതന്നെ അവിടെ കരിഞ്ഞുപോയി. അവൻ ജനസ്ഥാനത്തു വീണു എന്നു ഞാൻ ശങ്കിക്കുന്നു; ഞാനാകട്ടെ ചിറകു കരിഞ്ഞ് ജഡനായി വിന്ധ്യനിൽ വീണു. രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനും സഹോദരനെ നഷ്ടപ്പെട്ടവനും ചിറകുകളും പരാക്രമവും നഷ്ടപ്പെട്ടവനുമായ ഞാൻ എങ്ങനെയും മരിക്കാൻതന്നെ ആഗ്രഹിച്ച് പർവതശിഖരത്തിൽനിന്നു ചാടും.’ അനുജനെ രക്ഷിച്ചതുതന്നെയാണ് അവന്റെ ദാഹത്തിനു കാരണം — ഇവിടെ സ്നേഹം പരാക്രമത്തെക്കാൾ വലുതാണ്; ജ്യേഷ്ഠസഹോദരന്റെ ധർമം ഗർവത്തെക്കാൾ ബലവത്തരവും. ‘നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ’ എന്ന മൂന്നു പദങ്ങളാൽ അവൻ തന്റെ ശൂന്യത എണ്ണുന്നു; എങ്കിലും സർഗം ഇവിടെത്തന്നെ അവസാനിക്കുന്നു; മുനിയുടെ മറുപടി അടുത്ത സർഗത്തിലാണ്. ഇതെല്ലാം വാനരന്മാരുടെ മുന്നിൽ പറയുന്ന പൂർവവൃത്തമാണ്; അതിനാൽ ഉത്തമപുരുഷത്തിൽ (ഞാൻ എന്ന രീതിയിൽ) രചിച്ചിരിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः॥ ६१॥