॥वाल्मीकिरामायणम् കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം · 60-ാം സർഗ്ഗം

കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സമ്പാതിയുടെ ആത്മകഥ

വാനരന്മാർ ചുറ്റുമിരിക്കൽ, വിന്ധ്യനിൽ വീണത്, നിശാകരന്റെ ആശ്രമം, ഋഷി തിരിച്ചറിയുന്നതും ചോദിക്കുന്നതും

ജലതർപ്പണം ചെയ്ത് സ്നാനം ചെയ്ത ആ ഗൃധ്രനെ ചുറ്റി വാനരയൂഥപന്മാർ രമണീയമായ പർവതത്തിൽ എല്ലാ ഭാഗത്തും ഇരുന്നു. ജലാഞ്ജലി നൽകി സഹോദരനോടുള്ള കടം വീട്ടിയ സമ്പാതി ഇപ്പോൾ ശാന്തനാണ്; വാനരന്മാർ അവനെ നടുവിലാക്കി വൃത്താകൃതിയിൽ ഇരിക്കുന്നു — ഇതു കേൾവിക്കാരുടെ സഭയുടെ ചിത്രമാണ്. ആ വാനരന്മാരെല്ലാം ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന അംഗദനോട്, വിശ്വാസം നേടിയ സമ്പാതി ഹർഷത്തോടെ വീണ്ടും പറഞ്ഞു. ‘ജനിതപ്രത്യയൻ’ (വിശ്വാസം ജനിപ്പിച്ചവൻ) എന്ന പദം ഇവിടെ പ്രധാനമാണ് — മുൻസർഗത്തിൽ ശങ്കിക്കപ്പെട്ടിരുന്നവൻ ഇപ്പോൾ വിശ്വാസം ജനിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവന്റെ വാക്ക് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കപ്പെടുന്നു. ‘വാനരന്മാർ ശബ്ദമുണ്ടാക്കാതെ ഏകാഗ്രരായി എന്നെ കേൾക്കട്ടെ; മൈഥിലിയെ ഞാൻ എങ്ങനെ അറിയുന്നുവോ അതു സത്യമായി ഞാൻ വിവരിക്കാം’ എന്ന് അവൻ കഥ ആരംഭിക്കുന്നു. ‘തഥ്യം’ (സത്യം) എന്ന പദത്താൽ തന്റെ വാക്കിൽ സങ്കല്പത്തിന്റെ ലേശംപോലുമില്ലെന്ന് അവൻ ഉറപ്പിക്കുന്നു.

‘പാപരഹിതാ, പണ്ട് ഞാൻ ഈ വിന്ധ്യന്റെ ശിഖരത്തിൽ വീണു; സൂര്യതാപം എന്റെ അവയവങ്ങളെ ബാധിച്ചിരുന്നു, സൂര്യരശ്മികളാൽ ഞാൻ കരിഞ്ഞുപോയിരുന്നു.’ മുൻസർഗത്തിൽ പറഞ്ഞ ചിറകുകരിയൽ ഇവിടെ വിസ്തരിച്ചു വീണ്ടും പറയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ആത്മകഥയുടെ രൂപത്തിൽ. ‘ആറു രാത്രികൾക്കുശേഷം ബോധം വീണ്ടുകിട്ടിയ ഞാൻ, വിവശനായി, പരിഭ്രമിക്കുന്നവനെപ്പോലെ എല്ലാ ദിക്കുകളും നോക്കി; ഒന്നും തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.’ ആറു രാത്രി ബോധക്കേട്, പിന്നെ ഓർമ ക്രമേണ മടങ്ങിവരുന്നു — ഇതു യഥാർഥമായ വർണനയാണ്. ‘പിന്നെ സാഗരങ്ങളെയും പർവതങ്ങളെയും എല്ലാ നദികളെയും സരസ്സുകളെയും വനങ്ങളെയും പ്രദേശങ്ങളെയും നോക്കിയപ്പോൾ എനിക്കു ബോധം വന്നു.’ ദൃശ്യങ്ങളുടെ എണ്ണലിലൂടെത്തന്നെ ഓർമ മടങ്ങിവരുന്നു. ‘ഹർഷിതരായ പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും ഗുഹകളും താഴ്വരകളും ശിഖരങ്ങളുമുള്ളതുമായ ഇത് തെക്കേ സമുദ്രത്തിന്റെ തീരത്തുള്ള വിന്ധ്യനാണ്’ എന്നു ഞാൻ നിശ്ചയിച്ചു — ഇങ്ങനെ സ്ഥലം തിരിച്ചറിഞ്ഞതോടെ അവന്റെ പുതിയ ജീവിതം ആരംഭിക്കുന്നു. വീഴ്ചയുടെ വർണന മൂന്നു പദങ്ങളിൽ — താപം, ദാഹം, ബോധക്കേട്; മടങ്ങിവരവാകട്ടെ കാഴ്ചയിലൂടെ മാത്രം. ‘നിരീക്ഷ്യ’ (നോക്കിയപ്പോൾ) എന്ന പദം ഇവിടെ പ്രധാനമാണ് — പക്ഷിയുടെ ബുദ്ധി കണ്ണിലാണ് പ്രതിഷ്ഠിതം; അതിനാൽ കണ്ടുകൊണ്ടുതന്നെ അവൻ തന്നെത്തന്നെ ഓർക്കുന്നു.

‘ഇവിടെ ദേവന്മാർപോലും നന്നായി പൂജിച്ചിരുന്ന ഒരു പുണ്യാശ്രമമുണ്ടായിരുന്നു; അതിൽ ഉഗ്രതപസ്വിയായ നിശാകരൻ എന്ന ഋഷി ഉണ്ടായിരുന്നു.’ വിന്ധ്യന്റെ വർണനയ്ക്കുശേഷം തപോവനത്തിന്റെ സ്മരണം — കവി ക്രമേണ കഥയെ തപസ്വിയിലേക്കു നയിക്കുന്നു. ‘ആ ഋഷിയോടൊപ്പം ഈ പർവതത്തിൽ വസിക്കെ എനിക്ക് എണ്ണായിരം വർഷം കഴിഞ്ഞുപോയി; ധർമജ്ഞനായ നിശാകരനാകട്ടെ സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു.’ എണ്ണായിരം വർഷങ്ങളുടെ കണക്ക് ഗൃധ്രന്റെ ദീർഘായുസ്സും മഹർഷിയുടെ വിയോഗത്തിന്റെ ദൈർഘ്യവും ഒരേസമയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ദുർഘടമായ വിന്ധ്യാഗ്രത്തിൽനിന്നു പ്രയാസപ്പെട്ടു പതുക്കെ ഇറങ്ങി, മൂർച്ചയുള്ള ദർഭകൾ നിറഞ്ഞ ഭൂമിയിൽ ദുഃഖത്തോടെ വീണ്ടും എത്തി. ആ ഋഷിയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ഏറെ ദുഃഖിച്ച് അവിടെയെത്തി; ജടായുവും ഞാനും പലതവണ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നിട്ടുണ്ട്.’ ചിറകില്ലാത്തവന് പർവതത്തിൽനിന്ന് ഇറങ്ങുക കഷ്ടസാധ്യമാണ്; എങ്കിലും ഗുരുവിനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹം അവനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. സഹോദരന്റെ കൂട്ടിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമയും ഇവിടെ മർമസ്പർശിയാണ്. ആശ്രമത്തിന്റെ സ്മരണയോടൊപ്പം മുനിയുടെ തപസ്സിന്റെ സ്മരണയും വരുന്നു; ഇങ്ങനെ സ്ഥലകഥ ഗുരുകഥയിലേക്കു നയിക്കുന്നു. ചിറകില്ലാത്തവന്റെ ഇറക്കത്തിൽ ‘പതുക്കെ’, ‘പ്രയാസപ്പെട്ട്’ എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളും കഷ്ടപ്പാടുതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

‘ആ ആശ്രമപദത്തിന്റെ സമീപത്ത് സുഗന്ധമുള്ള കാറ്റുകൾ വീശിയിരുന്നു; പൂക്കാത്തതോ കായ്ക്കാത്തതോ ആയ ഒരു വൃക്ഷംപോലും കാണാനില്ലായിരുന്നു.’ തപഃപ്രഭാവത്താൽ അവിടെ ഋതുനിയമംപോലും അയഞ്ഞിരിക്കുന്നു — എപ്പോഴും പൂവും കായും. ഈ ആശ്രമവർണന വാല്മീകിയുടെ പ്രസിദ്ധമായ രീതിയാണ്; തപസ്വിയുടെ മാഹാത്മ്യം ചുറ്റുപാടുകളിലൂടെത്തന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘പുണ്യമായ ആശ്രമത്തിലെത്തി ഒരു മരച്ചുവട്ടിൽ അഭയം തേടി, ഭഗവാനായ നിശാകരനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ കാത്തിരുന്നു.’ അതിഥി വന്നാൽ മരച്ചുവട്ടിൽത്തന്നെ ഇരിക്കുന്നു, ക്ഷണിക്കപ്പെടാതെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നില്ല — ഇതാണ് ശിഷ്ടാചാരം. ‘പിന്നെ ദൂരെ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ള ഋഷിയെ ഞാൻ കണ്ടു — സ്നാനം കഴിഞ്ഞവനും എതിർക്കാനാവാത്തവനുമായി, വടക്കോട്ടു മുഖമായി മടങ്ങിവരുന്നവനായി.’ സ്നാനം കഴിഞ്ഞു മടങ്ങുന്ന തേജസ്വിയായ മുനി ദൂരെനിന്നുതന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. കാറ്റുകളുടെ സൗരഭ്യവും വൃക്ഷങ്ങളുടെ നിത്യമായ പൂവും കായും — ഈ രണ്ട് അടയാളങ്ങൾകൊണ്ടുതന്നെ തപോവനത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം സിദ്ധമാകുന്നു.

‘കരടികളും സൃമരങ്ങളും (ഒരിനം മാൻ) പുലികളും സിംഹങ്ങളും പലവിധ ഇഴജന്തുക്കളും അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റി അടുത്തുചെല്ലുന്നു — ദാതാവിന്റെ അടുക്കലേക്കു പ്രാണികൾ ചെല്ലുന്നതുപോലെ.’ ഉപമ മനോഹരമാണ് — മുനി അഭയം നൽകുന്നവൻ, മൃഗങ്ങൾ യാചകർ. ‘പിന്നെ ഋഷി ആശ്രമത്തിലെത്തി എന്നറിഞ്ഞ് ആ ജീവികൾ പോയി — രാജാവ് (കൊട്ടാരത്തിൽ) പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ മന്ത്രിമാരോടുകൂടിയ സൈന്യമെല്ലാം സ്വസ്ഥാനത്തേക്കു പോകുന്നതുപോലെ.’ രണ്ടാമത്തെ ഉപമ രാജസഭയുടേതാണ്; വനത്തിലും മര്യാദയുണ്ട് എന്നു ധ്വനി. ‘എന്നെ കണ്ട് സന്തുഷ്ടനായ ഋഷി വീണ്ടും ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനകം പുറത്തുവന്ന് എന്റെ കാര്യം ചോദിച്ചു.’ ‘സൗമ്യാ, നിന്റെ വൈകല്യം കണ്ടിട്ട് രോമങ്ങളുടെ (തൂവലുകളുടെ) എണ്ണംപോലും തിരിച്ചറിയാനാവുന്നില്ല; ഈ രണ്ടു ചിറകുകളും അഗ്നിയാൽ കരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ശരീരത്തിൽ പ്രാണനും ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു’ എന്നു മുനി അവന്റെ ദശ വർണിക്കുന്നു. മൃഗങ്ങളുടെ വരവിലും പോക്കിലും രണ്ട് ഉപമകൾ — ദാതാവും രാജാവും; രണ്ടും മുനിയുടെ പ്രഭാവം കാണിക്കുന്നു. ‘ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനകം’ എന്ന പദത്താൽ മുനിയുടെ വേഗവും അതിഥിയോടുള്ള ആദരവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

‘വേഗത്തിൽ വായുവിനു തുല്യരും ഗൃധ്രങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരും സഹോദരന്മാരും ഇഷ്ടമുള്ള രൂപം ധരിക്കുന്നവരുമായ രണ്ടു ഗൃധ്രങ്ങളെ ഞാൻ മുമ്പു കണ്ടിട്ടുണ്ട്.’ ഓർമകൊണ്ടുതന്നെ മുനി അവനെ തിരിച്ചറിയുന്നു — ഇതിൽനിന്ന് ആ സഹോദരന്മാർ മുമ്പ് അവിടെ വന്നുപോയിരുന്നു എന്നു സിദ്ധമാകുന്നു. ‘സമ്പാതീ, നീ ജ്യേഷ്ഠൻ, ജടായു നിന്റെ അനുജൻ; മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച് നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു വന്ദിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.’ ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്ന പക്ഷികൾ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഗുരുവിനെ നമസ്കരിക്കുന്നു — ഇതു ഭക്തിയുടെ രീതിയാണ്. ‘നിനക്ക് ഈ രോഗം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? ചിറകുകൾ എങ്ങനെ കൊഴിഞ്ഞു? അല്ലെങ്കിൽ ഈ ശിക്ഷ ആരാണ് നിനക്കു നൽകിയത്? ചോദിക്കുന്ന എന്നോട് എല്ലാം പറയുക.’ മൂന്നു ചോദ്യങ്ങളോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു; ഉത്തരം അടുത്ത സർഗത്തിൽ സമ്പാതി പറയുന്നു, അവിടെ സൂര്യനെ പിന്തുടർന്നതിന്റെ ദാരുണമായ കർമം വിസ്തരിച്ചു പറയപ്പെടുന്നു. ചോദ്യങ്ങളോടെതന്നെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു, ഉത്തരം മുന്നോട്ട് — ഇതു കവിയുടെ കഥാവിഭജനരീതിയാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षष्टितमः सर्गः॥ ६०॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക