॥वाल्मीकिरामायणम् കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം · 56-ാം സർഗ്ഗം

കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സമ്പാതിദർശനം

ഗൃധ്രരാജന്റെ വരവ്, വാനരന്മാരുടെ ഭയം, അംഗദന്റെ ജടായുസ്മരണം, സമ്പാതിയുടെ ശോകം, താഴെയിറക്കാനുള്ള അപേക്ഷ

ആ വാനരന്മാരെല്ലാം പ്രായോപവേശം ചെയ്തിരുന്ന പർവതപ്രദേശത്തേക്ക് ഗൃധ്രരാജൻ വന്നു. സമ്പാതി എന്നു പേരുള്ള ചിരഞ്ജീവിയായ പക്ഷി, ജടായുവിന്റെ സഹോദരൻ, ശ്രീമാൻ, ബലത്തിനും പൗരുഷത്തിനും പ്രസിദ്ധൻ — അവൻ മഹാപർവതമായ വിന്ധ്യന്റെ ഗുഹയിൽനിന്നു പുറത്തുവന്ന്, ഇരിക്കുന്ന വാനരന്മാരെ കണ്ട്, ഹർഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘ലോകത്തിൽ വിധി മനുഷ്യനെ അതിന്റെ വിധാനപ്രകാരംതന്നെ പിന്തുടരുന്നു എന്നു പറയുന്നതു ശരിതന്നെ; ഏറെക്കാലത്തിനുശേഷം ഈ ഭക്ഷണം തനിയെ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു. മരിക്കുന്ന ഓരോ വാനരനെയും ഞാൻ ക്രമമായി ഭക്ഷിക്കും.’ ആ പ്ലവംഗമന്മാരെ നോക്കിക്കൊണ്ടാണ് ആ പക്ഷി ഈ വാക്കു പറഞ്ഞത്. കർമഫലം തനിയെ വന്നുചേരുന്നു എന്ന സിദ്ധാന്തം ഇവിടെ ഗൃധ്രൻ സ്വന്തം സുഖത്തിനായി പ്രയോഗിക്കുന്നു; അതേ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ വിപരീതമായ ആവർത്തനമാണ് വാനരന്മാർ അനുഭവിക്കുന്നത് — ഒരാൾക്കു ഭക്ഷണം കിട്ടുന്നത് മറ്റുള്ളവരുടെ മരണമാണ്. സർഗാരംഭത്തിൽത്തന്നെ കവി ഒരു വൈരുധ്യം അവതരിപ്പിക്കുന്നു — മരിക്കാൻ നിശ്ചയിച്ചവരുടെ അടുത്തുതന്നെ ഭക്ഷകൻ വന്നിരിക്കുന്നു. സമ്പാതിയുടെ പരിചയം മൂന്നു പദങ്ങളാൽ നൽകപ്പെടുന്നു — ചിരഞ്ജീവി, ജടായുവിന്റെ സഹോദരൻ, ബലത്തിനും പൗരുഷത്തിനും പ്രസിദ്ധൻ; ഈ മൂന്നിലുംതന്നെ തുടർന്നുള്ള കഥയുടെ മുഴുവൻ ബീജം നിക്ഷിപ്തമാണ്, കാരണം ജടായുവുമായുള്ള ബന്ധമാണ് അവനെ വാനരന്മാരുടെ സഹായിയാക്കുക. ‘ഹൃഷ്ടാത്മാ’ (ഹർഷിതൻ) എന്ന പദം കരുണമാണ് — അവന്റെ ഹർഷത്തിനു കാരണമായതുതന്നെ മറ്റുള്ളവരുടെ മരണത്തിനു കാരണം. ‘മരിക്കുന്ന ഓരോന്നിനെയും ക്രമമായി’ എന്ന ആവർത്തനത്താൽ ദീർഘകാലം നീളുന്ന ഭക്ഷണക്രമം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; പക്ഷി പെട്ടെന്ന് ആക്രമിക്കുന്നില്ല, മരണത്തെത്തന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.

ഭക്ഷണത്തിൽ ആർത്തിപൂണ്ട ആ പക്ഷിയുടെ വാക്കു കേട്ട് അത്യന്തം വ്യാകുലനായ അംഗദൻ ഹനുമാനോടു പറഞ്ഞു — ‘നോക്കൂ, സീതയുടെ പേരിൽ സാക്ഷാൽ വൈവസ്വതനായ യമൻതന്നെ വാനരന്മാരുടെ നാശത്തിനായി ഈ ദേശത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു. രാമന്റെ കാര്യം ചെയ്തില്ല, രാജശാസനവും നിറവേറ്റിയില്ല; വാനരന്മാർക്ക് ഈ അപ്രതീക്ഷിതമായ ആപത്തു പെട്ടെന്നു വന്നുചേർന്നു. വൈദേഹിയുടെ പ്രീതി ആഗ്രഹിച്ച് ഗൃധ്രരാജനായ ജടായു അവിടെ ചെയ്ത കർമം നിങ്ങളെല്ലാം മുഴുവനായും കേട്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ. അങ്ങനെ എല്ലാ ജീവികളും — തിര്യഗ്യോനിയിൽ പിറന്നവപോലും — നമ്മെപ്പോലെ പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞ് രാമനു പ്രിയം ചെയ്യുന്നു. സ്നേഹവും കാരുണ്യവുംകൊണ്ടു ബന്ധിതരായി അവർ പരസ്പരം ഉപകരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപകാരത്തിനായി സ്വയം ആത്മത്യാഗം ചെയ്യുവിൻ.’ ഇവിടെ അംഗദൻ മരണത്തിന്റെ കാരണംതന്നെ മാറ്റുന്നു — സുഗ്രീവഭയംകൊണ്ടല്ല, രാമനോടുള്ള ഉപകാരത്തിനായുള്ള പ്രാണത്യാഗമാണ് ശ്രേയസ്കരം എന്ന്. ‘സാക്ഷാൽ വൈവസ്വതനായ യമൻ’ എന്ന ഉൽപ്രേക്ഷയാൽ അംഗദൻ ഗൃധ്രനെ മൃത്യുദേവതയായി കരുതുന്നു. അവന് രണ്ടു ശോകങ്ങൾ — കാര്യം സാധിക്കാത്തതും അകാലമരണവും; എന്നാൽ വേഗംതന്നെ അവയ്ക്കുമേൽ അവൻ മൂന്നാമതൊരു ഭാവം ആരോപിക്കുന്നു — രാമനുവേണ്ടിയുള്ള മരണം വ്യർഥമല്ല എന്ന്. ജടായുവിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തമാണ് ഇവിടെ അടിസ്ഥാനം; ഒരു പക്ഷിപോലും ചെയ്തത് വാനരന്മാരും ചെയ്യേണ്ടതാണ് എന്ന്. ‘സ്നേഹകാരുണ്യങ്ങളാൽ ബന്ധിതർ’ എന്ന പദത്താൽ ജീവികളുടെ പരസ്പരോപകാരം സ്വഭാവസിദ്ധമാണ്, വിധിയാൽ നിയതം മാത്രമല്ല എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ അംഗദന്റെ വാക്ക് ഇവിടെ ശോകത്തിൽനിന്നു ധർമോപദേശമായി പരിണമിക്കുന്നു.

‘ധർമജ്ഞനായ ജടായുതന്നെയാണ് രാമനു പ്രിയം ചെയ്തത്. നാമാകട്ടെ രാഘവനുവേണ്ടി തളർന്നവരും ജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ചവരും ദുർഗമവനങ്ങളിൽ എത്തിയവരുമാണ്; എങ്കിലും മൈഥിലിയെ കാണുന്നില്ല. ആ ഗൃധ്രരാജൻതന്നെയാണ് സുഖി — യുദ്ധത്തിൽ രാവണനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവൻ, സുഗ്രീവഭയത്തിൽനിന്നു മുക്തൻ, പരമഗതി പ്രാപിച്ചവൻ. ജടായുവിന്റെ നാശം, ദശരഥരാജാവിന്റെ മരണം, വൈദേഹിയുടെ അപഹരണം — ഇവയാൽ വാനരന്മാർ ജീവസംശയത്തിലായി. രാമലക്ഷ്മണന്മാർ സീതയോടൊപ്പം വനത്തിൽ വസിച്ചത്, രാഘവന്റെ ബാണത്താൽ ബാലി വധിക്കപ്പെട്ടത്, രാമകോപത്താൽ രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം വധിക്കപ്പെട്ടത് — ഈ വിപരീതമെല്ലാം കൈകേയിയുടെ വരദാനംകൊണ്ടുതന്നെ ഉണ്ടായതാണ്.’ ഒരൊറ്റ വരദാനത്തിന്റെ ഫലം അയോധ്യയിലും ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലും കിഷ്കിന്ധയിലും ലങ്കയിലും വ്യാപിക്കുന്നു എന്ന് കവി ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘സുഗ്രീവഭയത്തിൽനിന്നു മുക്തൻ’ എന്ന പദത്തിൽ തീവ്രമായ വ്യംഗ്യമുണ്ട് — മരിച്ചെങ്കിലും ജടായു വാനരന്മാരെക്കാൾ സുഖിയാണ്, കാരണം അവന്റെമേൽ സുഗ്രീവന്റെ ദണ്ഡനമില്ല. പതിനാറാം ശ്ലോകത്തിൽ അംഗദൻ ദുഃഖപരമ്പരയുടെ മൂലം ഒരിടത്തു ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു — കൈകേയിയുടെ വരദാനം; അതുകൊണ്ടു വനവാസം, അതുകൊണ്ടു സീതാഹരണം, അതുകൊണ്ടു ബാലിവധം, അതുകൊണ്ടു വാനരന്മാരുടെ ഈ മരണവ്രതവും. ഈ കാരണമാല രാമായണത്തിന്റെ മുഴുവൻ കഥയെയും ഒരൊറ്റ ചരടിൽ കോർക്കുന്നു. ‘സംശയത്തിലായി’ എന്ന പദത്താൽ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുതന്നെയുള്ള സംശയമാണ് പറയുന്നത്, മനസ്സിന്റേതല്ല; വാനരന്മാരുടെ സ്ഥിതി ഇവിടെ കഥയിലെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ബിന്ദുവിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

ആവർത്തിച്ചു പറയപ്പെട്ട ആ ദുഃഖകരമായ വാക്കു കേട്ട്, നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്ന വാനരന്മാരെ നോക്കി, അത്യന്തം അമ്പരന്ന മനസ്സോടെ മഹാമതിയായ ആ ഗൃധ്രരാജൻ ദീനമായി സംസാരിച്ചു. അംഗദന്റെ വായിൽനിന്നു വന്ന ആ വാക്കു കേട്ട് മൂർച്ചയുള്ള കൊക്കും വലിയ ശബ്ദവുമുള്ള ആ ഗൃധ്രൻ പറഞ്ഞു — ‘എന്റെ പ്രാണനെക്കാൾ പ്രിയനായ സഹോദരൻ ജടായുവിന്റെ വധം, എന്റെ മനസ്സിനെ നടുക്കുന്നതുപോലെ, വാക്കുകൊണ്ടു വിളിച്ചുപറയുന്ന ഇവൻ ആരാണ്? ജനസ്ഥാനത്തിൽ രാക്ഷസനും ഗൃധ്രനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം എങ്ങനെയായിരുന്നു? ഏറെക്കാലത്തിനുശേഷമാണ് ഇന്നു സഹോദരന്റെ ഈ പേരു ഞാൻ കേൾക്കുന്നത്.’ ‘നടുക്കുന്നതുപോലെ’ എന്ന ഉപമയാൽ കവി കാണിക്കുന്നു — ശരീരമല്ല, മനസ്സാണ് നടുങ്ങുന്നത്; അതാണ് കൂടുതൽ ആഴമുള്ള ദുഃഖം. ഭക്ഷണം തേടി വന്ന പക്ഷി സഹോദരന്റെ പേരു കേട്ട് പെട്ടെന്നു മാറുന്നു; ‘അത്യന്തം അമ്പരന്ന മനസ്സോടെ’ എന്ന പദത്താൽ അവന്റെ ചിത്തത്തിലെ ആകസ്മികമായ മാറ്റം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘മഹാമതി’ എന്ന വിശേഷണം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവൻ വെറുമൊരു പക്ഷിയല്ല, വിവേകിയാണ്; അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവന്റെ ഭാവം ദീനമായ ശോകമാണ്, ക്രോധമല്ല. വാനരന്മാരുടെ വാക്ക് ആവർത്തിച്ചു പറയപ്പെട്ടിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് സഹോദരന്റെ പേര് അവന്റെ ചെവിയിൽ വീണത്. ‘വാക്കുകൊണ്ടു വിളിച്ചുപറയുന്നു’ എന്ന പ്രയോഗത്താൽ അവനുതന്നെ വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — കേട്ടതു സത്യമോ അതോ ഭ്രമമോ എന്നാണ് അവന്റെ സംശയം.

‘ഗുണജ്ഞനും പരാക്രമങ്ങളാൽ പ്രശംസനീയനുമായ എന്റെ അനുജന്റെ പേര് ഏറെ നീണ്ട കാലത്തിനുശേഷം കേട്ടതിൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്. അതിനാൽ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഈ പർവതദുർഗത്തിൽനിന്നു നിങ്ങൾ എന്നെ താഴെയിറക്കണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവന്റെ വിനാശത്തെക്കുറിച്ചു കേൾക്കാനും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ജനസ്ഥാനത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന എന്റെ സഹോദരൻ ജടായുവിന്റെ സഖാവായിരുന്ന ദശരഥൻ എങ്ങനെയായിരുന്നു — ജ്യേഷ്ഠനും ഗുരുജനങ്ങൾക്കു പ്രിയനുമായ രാമൻ ആരുടെ പ്രിയപുത്രനാണോ ആ ദശരഥൻ? സൂര്യരശ്മികളാൽ ചിറകുകൾ കരിഞ്ഞുപോയതിനാൽ എനിക്കു ചലിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; ശത്രുനാശകന്മാരേ, ഈ പർവതത്തിൽനിന്ന് ഇറങ്ങാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ ഭക്ഷണം തേടി വന്ന ഗൃധ്രൻ സഹോദരന്റെ പേരു കേട്ടതോടെ പെട്ടെന്നു ശോകാകുലനായി; വാനരന്മാരുടെ ഭയം ഇവിടെ ആശയായി മാറി. ‘യവീയസഃ’ (അനുജന്റെ) എന്ന പദത്താൽ സമ്പാതിയാണ് ജ്യേഷ്ഠൻ എന്നറിയാം; ജ്യേഷ്ഠന് അനുജനോടുള്ള സ്നേഹം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു. ചിറകു കരിഞ്ഞ കഥ വരും സർഗങ്ങളിൽ വിസ്തരിച്ചു പറയപ്പെടും; ഇവിടെ അവന്റെ അസാമർഥ്യത്തിന്റെ കാരണമായി മാത്രം സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘താഴെയിറക്കാൻ’ എന്ന അപേക്ഷതന്നെയാണ് കഥയിലെ വഴിത്തിരിവ് — ഭക്ഷകനായിരുന്നവൻ യാചകനായി; വാനരന്മാരുടെ ഭയത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ആശ ഉദിച്ചു. ഇങ്ങനെ സർഗം ഒരു ചോദ്യത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു; ഉത്തരം അടുത്ത സർഗത്തിൽ നൽകപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ ഇരുപത്തിനാലാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षट्पञ्चाशः सर्गः॥ ५६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക