സർഗ്ഗം
ഹനുമാനു മോതിരം നൽകൽ
ഹനുമാനോടുള്ള സുഗ്രീവന്റെ വിശേഷനിർദേശം, അവന്റെ ഗതിയുടെയും വേഗത്തിന്റെയും തേജസ്സിന്റെയും ലാഘവത്തിന്റെയും പ്രശംസ, രാമന്റെ ചിന്ത, സ്വന്തം പേരു മുദ്രണം ചെയ്ത മോതിരം അടയാളമായി നൽകൽ, ഹനുമാന്റെ പുറപ്പാട്
നാലു ദിക്കുകളിലേക്കും വാനരന്മാരെ അയച്ചശേഷം സുഗ്രീവൻ ഹനുമാനോടു വിശേഷിച്ചു കാര്യം പറഞ്ഞു; കാരണം ആ വാനരശ്രേഷ്ഠനിലാണ് കാര്യസാധനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവന്റെ നിശ്ചയം — അതായത്, കാര്യം സിദ്ധിക്കുന്നത് ഇവനിലൂടെതന്നെയാകും എന്ന് അവന് ഉറപ്പായിരുന്നു. എല്ലാ വനവാസികളുടെയും പ്രഭുവായ സുഗ്രീവൻ അത്യന്തം പ്രീതനായി പരാക്രമിയായ വായുപുത്രൻ ഹനുമാനോടു പറഞ്ഞു — ‘വാനരശ്രേഷ്ഠാ, ഭൂമിയിലോ അന്തരീക്ഷത്തിലോ ആകാശത്തിലോ ദേവലോകത്തിലോ ജലത്തിലോ നിന്റെ ഗതിക്ക് ഒരു തടസ്സവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. അസുരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും നാഗന്മാരും മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളുമുള്ള എല്ലാ ലോകങ്ങളും നിനക്കറിയാം. മഹാകപേ, നിന്റെ ഗതിയും വേഗവും തേജസ്സും ലാഘവവും മഹാതേജസ്വിയായ നിന്റെ പിതാവ് വായുവിന്റേതിനു തുല്യമാണ്. തേജസ്സിൽ നിനക്കു തുല്യമായ ഒരു ജീവിയും ഭൂമിയിലില്ല; അതിനാൽ ഏതുവിധത്തിൽ സീതയെ കണ്ടെത്താമോ ആ തത്ത്വംതന്നെ ചിന്തിക്കുക.’ ഈ പ്രശംസ വെറും സ്തുതിയല്ല, കാര്യഭാരത്തിന്റെ സമർപ്പണംതന്നെയാണ്. ‘ഗതിസംഗം ന പശ്യാമി’ (ഗതിക്ക് ഒരു തടസ്സവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല) എന്ന പദംകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ തടസ്സമില്ലാത്ത ഗതി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതു പിന്നീടു സമുദ്രലംഘനത്തിൽ തെളിയിക്കപ്പെടും. നാലു ദിക്കുകളിലേക്കുമുള്ള അയയ്ക്കലിൽ പൊതുവായ ആദേശമാണ് നൽകിയത്; ഇവിടെയാകട്ടെ ഒരാൾക്കുമാത്രം വിശേഷവചനം; അതിലൂടെ കാര്യത്തിന്റെ ഭാരം യഥാർഥത്തിൽ ഒരാളുടെ ചുമലിൽ മാത്രമാണെന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘വിശേഷേണ’ (വിശേഷിച്ച്) എന്ന ആദ്യപദംതന്നെ സർഗത്തിന്റെ സ്വരം നിർണയിക്കുന്നു — പൊതുവായതിൽനിന്നു വേറിട്ട് എന്തോ പറയാനുണ്ട്. ഹനുമാന്റെ അഞ്ചു ഗുണങ്ങൾ ഇവിടെ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു — ഗതി, വേഗം, തേജസ്സ്, ലാഘവം, ലോകജ്ഞാനം; ഇവയിൽ ലാഘവം വിശേഷിച്ചും മർമസ്പർശിയാണ്, കാരണം അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സമുദ്രലംഘനം സാധ്യമാകുന്നത്.
‘ഹനുമാനേ, ബലവും ബുദ്ധിയും പരാക്രമവും നിന്നിൽതന്നെയാണ്; നീതിനിപുണാ, ദേശകാലങ്ങൾക്കനുസരിച്ചുള്ള പെരുമാറ്റവും നീതിയും നിന്നിൽതന്നെ’ — എന്നു സുഗ്രീവൻ പറയുന്നു. ബലം, ബുദ്ധി, പരാക്രമം എന്നീ മൂന്നിനോടൊപ്പം ദേശകാലജ്ഞാനവും നീതിയും ചേരുന്നതാണ് ദൂതന്റെ യോഗ്യത. പിന്നെ കാര്യം ഹനുമാനിൽ ഏൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്നു മനസ്സിലാക്കി, ഹനുമാനെ അറിഞ്ഞ് രാഘവൻ ചിന്തിച്ചു — ‘ഈ വാനരേശ്വരന് എല്ലാവിധത്തിലും ഹനുമാനിൽ നിശ്ചയമുണ്ട്; ഹനുമാനാകട്ടെ കാര്യസാധനത്തിൽ അതിലും നിശ്ചയമുള്ളവനാണ്. അതിനാൽ ഇങ്ങനെ പുറപ്പെടുന്നവനും കർമങ്ങളാൽ തെളിയിക്കപ്പെട്ടവനും സ്വാമി സ്വീകരിച്ചവനുമായ ഇവന് കാര്യഫലം ഉദിക്കുമെന്നതു നിശ്ചയം.’ ഇവിടെ മൂന്നു കാരണങ്ങൾ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു — സ്വന്തം ഉദ്യമം, മുൻകർമങ്ങളാൽ സിദ്ധിച്ച പ്രതിഷ്ഠ, സ്വാമിയുടെ സ്വീകാരം; ഈ മൂന്നും ചേരുമ്പോൾ ഫലം നിശ്ചിതം എന്നതാണ് രാമന്റെ നീതിദൃഷ്ടി. ‘നിശ്ചിതാർഥതരഃ’ (അതിലും നിശ്ചയമുള്ളവൻ) എന്ന താരതമ്യപ്രത്യയംകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെക്കാളും വലിയ ഹനുമാന്റെ ആത്മനിഷ്ഠ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാമൻ ഇവിടെ സംസാരിക്കുന്നില്ല, ചിന്തിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു; കവി അവന്റെ അന്തർമനസ്സിലെ വിചാരംതന്നെ ആലേഖനം ചെയ്യുന്നു; അതിലൂടെ വായനക്കാരൻ രാമന്റെ വിശ്വാസം നേരിട്ട് അറിയുന്നു. ‘കാര്യസമാസംഗം അവഗമ്യ’ (കാര്യം ഏൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്നു മനസ്സിലാക്കി) എന്ന പദംകൊണ്ട് രാമൻ സുഗ്രീവന്റെ ആശയം സ്വയം ഊഹിച്ചെടുത്തു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഉദ്യമത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ വാനരനെ നോക്കി മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ കൃതാർഥനെപ്പോലെ സന്തുഷ്ടനായി; ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ഹർഷിച്ചവനായി. പിന്നെ പ്രീതനായ ആ പരന്തപൻ തന്റെ പേരു മുദ്രണം ചെയ്തു ശോഭിക്കുന്ന മോതിരം രാജപുത്രിക്കുള്ള അടയാളമായി അവനു നൽകി. ‘വാനരശ്രേഷ്ഠാ, ഈ അടയാളംകൊണ്ട് ജനകപുത്രി, എന്റെ അടുത്തുനിന്നു വന്നവനായ നിന്നെ ഭയമില്ലാതെ കാണും’ — എന്നു പറഞ്ഞു. ഇതുതന്നെയാണ് സുന്ദരകാണ്ഡത്തിന്റെ മൂലസൂത്രം; കാരണം അടയാളമില്ലാതെ സീത ഒരു വാനരനെയും വിശ്വസിക്കുകയില്ല. ‘അനുദ്വിഗ്നാ’ (ഭയമില്ലാതെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവളുടെ ഭയനിവൃത്തി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാക്ഷസികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവൾ എന്തിനെയാണ് ഭയപ്പെടാത്തത്? ‘വീരാ, നിന്റെ ഉദ്യമവും സത്ത്വമുള്ള പരാക്രമവും സുഗ്രീവന്റെ സന്ദേശവും എനിക്കു സിദ്ധി പറഞ്ഞുതരുന്നതുപോലെ’ — എന്നു രാമൻ തന്റെ പ്രത്യാശയും പ്രകടമാക്കുന്നു. ‘സ്വനാമാങ്കോപശോഭിതം’ (സ്വന്തം പേരു മുദ്രണം ചെയ്തു ശോഭിക്കുന്നത്) എന്ന വിശേഷണം പ്രധാനമാണ് — മോതിരത്തിൽ രാമനാമം മുദ്രണം ചെയ്തിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അതു തിരിച്ചറിയാനുള്ള അടയാളമായത്. മോതിരം നൽകലാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദു; അതിൽനിന്നുതന്നെയാണ് ഈ സർഗത്തിനു ശീർഷകം ലഭിക്കുന്നത്. രാമൻ സ്വയം ഒന്നും യാചിക്കുന്നില്ല, അടയാളം നൽകുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു — അവിടെ അവന്റെ സംയമം കാണാം. ‘സിദ്ധിം കഥയതീവ മേ’ (എനിക്കു സിദ്ധി പറഞ്ഞുതരുന്നതുപോലെ) എന്നതിലെ ‘ഇവ’ (പോലെ) എന്ന ശബ്ദംകൊണ്ട് രാമൻ തന്റെ പ്രത്യാശ അതിശയിപ്പിച്ചു പറയുന്നില്ല, സൂചന മാത്രം നൽകുന്നു.
ആ വാനരശ്രേഷ്ഠൻ മോതിരം വാങ്ങി ശിരസ്സിൽ വച്ച്, കൈകൂപ്പി, പാദങ്ങൾ വന്ദിച്ച്, പുറപ്പെട്ടു. പിന്നെ വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ കവി പറയുന്നു — വീരനും വായുപുത്രനുമായ ആ കപി വാനരന്മാരുടെ മഹത്തായ സൈന്യത്തെ കൂടെ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, മേഘം നീങ്ങിയ ആകാശത്തിൽ നക്ഷത്രഗണങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന വിശുദ്ധമണ്ഡലനായ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ആയിത്തീർന്നു. ഈ ഉപമയാണ് സർഗത്തിന്റെ ശിഖരം — ഹനുമാൻ ചന്ദ്രൻ, വാനരസൈന്യം നക്ഷത്രഗണം, മേഘമില്ലാത്ത ആകാശം നിർവിഘ്നമായ മാർഗം. ഒടുവിൽ രാമൻ വീണ്ടും സംബോധന ചെയ്യുന്നു — ‘അതിബലാ, ഞാൻ നിന്റെ ബലത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; വാനരശ്രേഷ്ഠാ, മഹത്തായ പരാക്രമങ്ങളുള്ള വിക്രമശാലീ, പവനപുത്രാ, ഹനുമാനേ, ഏതുവിധത്തിൽ ആ ജനകപുത്രിയെ കണ്ടെത്താമോ അങ്ങനെ ചെയ്യുക.’ ഇവിടെ രാമൻ സ്വയം ഹനുമാന്റെ ബലത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്നു സമ്മതിക്കുന്നു; സ്വാമിയുടെ മുഖത്തുനിന്ന് ഇത് അത്യന്തം ഗൗരവസൂചകമാണ്. അവസാനത്തെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ ഭിന്നവൃത്തങ്ങളിലാണ് — പതിനാറാമത്തേതു വംശസ്ഥത്തിലും പതിനേഴാമത്തേതു പുഷ്പിതാഗ്രയിലും രചിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘മൂർധ്നി കൃത്വാ’ (ശിരസ്സിൽ വച്ച്) എന്ന ക്രിയയിലൂടെ ഹനുമാന്റെ ഭക്തി പ്രകടമാകുന്നു — മോതിരം അവൻ ആഭരണമായിട്ടല്ല, പ്രസാദമായിട്ടാണ് സ്വീകരിച്ചത്. പതിനേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ അഞ്ചു സംബോധനകൾ ക്രമമായി പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ രാമന്റെ ഉത്സാഹം വാക്കിൽതന്നെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः॥ ४४॥