॥वाल्मीकिरामायणम् കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം · 40-ാം സർഗ്ഗം

കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

കിഴക്കേ ദിക്കിലേക്കു വാനരന്മാരെ അയയ്ക്കൽ

സുഗ്രീവന്റെ സൈന്യനിവേദനം, രാമന്റെ മറുപടി, വിനതനെ നിയോഗിക്കൽ, കിഴക്കേ ദിക്കിലെ നദികളുടെയും ജനപദങ്ങളുടെയും ദ്വീപുകളുടെയും പർവതങ്ങളുടെയും വർണന, ഒരു മാസത്തെ അവധി

പിന്നെ ലക്ഷ്യം സഫലമായ വാനരേശ്വരനായ സുഗ്രീവരാജാവ് നരശാർദൂലനും ശത്രുസൈന്യത്തെ തകർക്കുന്നവനുമായ രാമനോടു പറഞ്ഞു — എന്റെ രാജ്യത്തു വസിക്കുന്നവരും ബലവാന്മാരും ഇഷ്ടരൂപധാരികളും മഹേന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നവരുമായ വാനരേന്ദ്രന്മാർ വന്നെത്തി താവളമുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഏറെ പരാക്രമികളും ബലവാന്മാരും ഭയങ്കരവിക്രമരുമായവരോടൊപ്പം വന്നെത്തിയ ഘോരരായ ഈ വാനരന്മാർ ദൈത്യരെയും ദാനവരെയുംപോലെയുള്ളവരാണ്. പ്രസിദ്ധമായ കർമങ്ങളും വീരകൃത്യങ്ങളുമുള്ളവരും ബലവാന്മാരും ക്ഷീണത്തെ ജയിച്ചവരും പരാക്രമങ്ങളിൽ വിഖ്യാതരും ഉദ്യമങ്ങളിൽ ഉത്തമരുമാണ് അവർ. രാമാ, കരയിലും വെള്ളത്തിലും സഞ്ചരിക്കുന്നവരും പലവിധ പർവതങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവരുമായ, കോടികളുടെ പ്രവാഹങ്ങളായ ഈ വാനരന്മാർ അങ്ങയുടെ ഭൃത്യന്മാരായി വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു. എല്ലാവരും നിർദേശമനുസരിക്കുന്നവരാണ്, എല്ലാവരും ഗുരുവിന്റെ ഹിതത്തിൽ നിൽക്കുന്നവരാണ്; അരിന്ദമാ, അങ്ങ് ആഗ്രഹിക്കുന്നതു നിർവഹിക്കാൻ അവർക്കു കഴിയും. അനേകായിരം ഭയങ്കരവിക്രമരായ സൈന്യവിഭാഗങ്ങളോടൊപ്പം വന്നെത്തിയ ഘോരരായ ഇവർ ദൈത്യരെയും ദാനവരെയുംപോലെയുള്ളവരാണ്. നരവ്യാഘ്രാ, സമയമായെന്ന് അങ്ങു കരുതുന്നതെന്തോ അതു പറഞ്ഞാലും; അങ്ങയുടെ സൈന്യം അങ്ങയുടെ അധീനത്തിൽ സജ്ജമാണ്; അങ്ങ് ആജ്ഞാപിക്കേണ്ടതാണ്. ഇവരുടെ ഈ കാര്യം എനിക്കു യഥാർഥത്തിൽ നന്നായി അറിയാം; എങ്കിലും യുക്തമായതുപോലെ അങ്ങ് ആജ്ഞാപിക്കേണ്ടതാണ്. സേനാപതി സൈന്യത്തെ സംഭരിച്ചശേഷം സ്വാമിയുടെ ആജ്ഞയ്ക്കായി കാത്തിരിക്കുന്നു — ഇതുതന്നെയാണ് മര്യാദ. ‘സമൃദ്ധാർഥഃ’ (ലക്ഷ്യം സഫലമായവൻ) എന്ന ആദ്യപദംകൊണ്ടുതന്നെ സുഗ്രീവന്റെ അവസ്ഥ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — പ്രയോജനം സിദ്ധിച്ചവന്റെ വാക്കുകൾ നിശ്ചയം നിറഞ്ഞതായിരിക്കും. മൂന്നാമത്തെയും ഏഴാമത്തെയും ശ്ലോകങ്ങൾ ഏതാണ്ടു സമാനമാണ്; അവയുടെ പൂർവാർധത്തിൽ മാത്രമേ വ്യത്യാസമുള്ളൂ — ‘ബഹുവിക്രാന്തൈർബലിഭിഃ’ (ഏറെ പരാക്രമികളും ബലവാന്മാരുമായവരോടൊപ്പം) എന്നും ‘ബഹുസാഹസ്രൈരനീകൈഃ’ (അനേകായിരം സൈന്യവിഭാഗങ്ങളോടൊപ്പം) എന്നും. ഈ പുനരുക്തി പ്രചാരത്തിലുള്ള പാഠത്തിന്റെ (വൾഗേറ്റിന്റെ) മാത്രം പ്രത്യേകതയാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ അതു കാണുന്നില്ല. ‘പൃഥിവ്യംബുചരാഃ’ (കരയിലും വെള്ളത്തിലും സഞ്ചരിക്കുന്നവർ) എന്ന പദംകൊണ്ട് വാനരന്മാർക്കു കരയിലും ജലത്തിലും ഒരുപോലെ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയുമെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതു പിന്നീടുള്ള സമുദ്രലംഘനത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പുപോലെയാണ്. ‘കോട്യോഘാഃ’ (കോടികളുടെ പ്രവാഹങ്ങൾ) എന്നതു സംഖ്യയെ പ്രവാഹരൂപത്തിൽ വർണിക്കുന്നു — അവരെ എണ്ണുന്നില്ല, അവർ പ്രവാഹംപോലെ ഒഴുകിവരുന്നു എന്നാണ് ഭാവം. ‘തവ കിങ്കരാഃ’ (അങ്ങയുടെ ഭൃത്യന്മാർ) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് സുഗ്രീവൻ സ്വന്തം സൈന്യത്തെത്തന്നെ രാമനു സമർപ്പിക്കുന്നു. ‘ജിതക്ലമാഃ’ (ക്ഷീണത്തെ ജയിച്ചവർ) എന്നതുകൊണ്ട് ദീർഘയാത്രയ്ക്കുള്ള യോഗ്യതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ സുഗ്രീവനെ ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ ഇരുകൈകളുംകൊണ്ട് ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു — സൗമ്യാ, വൈദേഹി ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്ന് അറിയണം; മഹാപ്രാജ്ഞാ, രാവണൻ വസിക്കുന്ന ദേശവും അറിയണം. വൈദേഹിയെയും രാവണന്റെ വാസസ്ഥാനവും കണ്ടെത്തിയശേഷം, ആ സമയത്ത് ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം സമയോചിതമായതു ചെയ്യും. വാനരേന്ദ്രാ, ഈ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ പ്രഭുവല്ല, ലക്ഷ്മണനുമല്ല; വാനരേശ്വരാ, നീതന്നെയാണ് ഈ കാര്യത്തിന്റെ ഹേതുവും പ്രഭുവും. വിഭോ, എന്റെ കാര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തീരുമാനം നീതന്നെ ആജ്ഞാപിക്കുക; വീരാ, എന്റെ കാര്യം നിനക്കറിയാം, സംശയമില്ല. സുഹൃത്തുക്കളോടുകൂടിയവനും പരാക്രമിയും പ്രാജ്ഞനും സമയവിശേഷമറിയുന്നവനുമായ അങ്ങ് ഞങ്ങളുടെ ഹിതത്തിൽ ഉദ്യുക്തനായ സുഹൃത്തും വിശ്വസ്തനും കാര്യമറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്. രാമൻ സ്വയം കർതൃത്വം ഉപേക്ഷിച്ച് അതു മിത്രത്തിൽതന്നെ ആരോപിക്കുന്നു — ഇതു വിശ്വാസത്തിന്റെ പരമരൂപമാണ്; മിത്രത്തെ പ്രഭുവാക്കുന്നവൻതന്നെ മിത്രത്തിന്റെ ഉത്സാഹം വർധിപ്പിക്കുന്നു. രാമന്റെ ആദ്യത്തെ ആജ്ഞ യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചല്ല, അറിവിനെക്കുറിച്ചാണ് — ‘ജ്ഞായതാം’ (അറിയണം) എന്ന്; അന്വേഷണമാണ് എല്ലാറ്റിനും മുമ്പുള്ള കാര്യമെന്ന് അവനറിയാം. ‘ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടോ ഇല്ലയോ’ എന്ന സംശയം രാമന്റെ ഹൃദയവ്യഥ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; എന്നിട്ടും അവൻ ധൈര്യത്തോടെ കാര്യപരിപാടി രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ‘സുഹൃദ്ദ്വിതീയഃ’ (സുഹൃത്തുക്കളോടുകൂടിയവൻ) എന്ന വിശേഷണം ഇവിടെ പലവിധ അർഥം വഹിക്കുന്നു — സുഗ്രീവൻ സ്വയം മിത്രങ്ങളുള്ളവനാണ്, മിത്രങ്ങളോടൊപ്പം കാര്യം ചെയ്യുന്നവനുമാണ്. ‘കാലവിശേഷവിത്’ (സമയവിശേഷമറിയുന്നവൻ) എന്നതു രാജനീതിയുടെ മൂലഗുണമാണ് — സമയമറിയാത്തവൻ എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ രാമൻ സ്തുതിയോടെതന്നെ ആജ്ഞ നൽകാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; സ്വയം കർതൃത്വം ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലക്ഷ്മണന്റെ പേരെടുത്തു പറയുന്നതും അവന്റെ വിനയത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലും ബുദ്ധിമാനായ ലക്ഷ്മണന്റെ മുന്നിലുംവച്ച് വിനതൻ എന്ന യൂഥപനോടു പറഞ്ഞു — പർവതംപോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മേഘംപോലെ ഗർജിക്കുന്നവനും കരുത്തനുമായ ആ വാനരപ്രമുഖനോട് അവൻ പറഞ്ഞു — വാനരോത്തമാ, ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയുംപോലെ ശോഭിക്കുന്ന വാനരന്മാരോടൊപ്പം, ദേശവും കാലവും നീതിയും അറിയുന്നവനും കാര്യനിർണയത്തിൽ വിദഗ്ധനുമായ നീ, വേഗശാലികളായ വാനരന്മാരുടെ നൂറായിരത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും കാടുകളുമുള്ള കിഴക്കേ ദിക്കിലേക്കു പോവുക. അവിടെ പർവതങ്ങളിലെ ദുർഗമസ്ഥലങ്ങളിലും വനങ്ങളിലും നദികളിലും വൈദേഹിയായ സീതയെയും രാവണന്റെ വാസസ്ഥാനത്തെയും തിരയുവിൻ. രമണീയമായ ഭാഗീരഥീനദിയിലും സരയുവിലും കൗശികിയിലും തിരയുവിൻ. ഇവിടെ ദിഗ്വർണന ആരംഭിക്കുന്നു; ഇത് ഈ കാണ്ഡത്തിന്റെ വിശിഷ്ടമായ അംഗമാണ് — ഭാരതവർഷത്തിന്റെ കിഴക്കേ ദിക്കിലെ നദികളും ജനപദങ്ങളും ദ്വീപുകളും പർവതങ്ങളും ക്രമമായി എണ്ണുന്നു. വിനതൻ എന്ന യൂഥപനെ ‘പർവതംപോലെ ശോഭിക്കുന്നവൻ’, ‘മേഘംപോലെ ഗർജിക്കുന്നവൻ’ എന്നീ രണ്ടു വിശേഷണങ്ങളാൽ അവന്റെ ആകൃതിയും സ്വരവും വർണിക്കുന്നു. ‘ദേശകാലനയൈര്യുക്തഃ’ (ദേശവും കാലവും നീതിയും അറിയുന്നവൻ) എന്നതു നായകന്റെ മൂന്നു ഗുണങ്ങളാണ് — ദേശജ്ഞാനം, കാലജ്ഞാനം, നീതിജ്ഞാനം; ഇവകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ദൂതകാര്യം സാധിക്കുന്നത്. ‘ശതസഹസ്രേണ’ (നൂറായിരത്താൽ) എന്ന സംഖ്യ ഓരോ ദിക്കിലേക്കുമുള്ള സംഘത്തിന്റെ അളവു കാണിക്കുന്നു. കിഴക്കേ ദിക്കാണ് ആദ്യം നിർദേശിച്ചത്; കാരണം അതാണ് സൂര്യോദയത്തിന്റെ ദിക്ക്, മംഗളദിക്കും. ‘സശൈലവനകാനനാ’ (പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും കാടുകളുമുള്ള) എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് അന്വേഷിക്കേണ്ട പ്രദേശത്തിന്റെ വൈവിധ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും കാടുകളും പ്രത്യേകം എണ്ണുന്നു. രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ ആജ്ഞ നൽകുന്നതിലൂടെ സുഗ്രീവൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ പ്രത്യക്ഷമാക്കുന്നു.

രമണീയമായ കാളിന്ദിയായ യമുനയിലും യമുനാതീരത്തെ മഹാപർവതത്തിലും സരസ്വതിയിലും സിന്ധുവിലും രത്നംപോലെ തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ള ശോണത്തിലും തിരയുവിൻ. പർവതങ്ങളാലും കാടുകളാലും ശോഭിക്കുന്ന മഹിയിലും കാലമഹിയിലും, ബ്രഹ്മമാലന്മാർ, വിദേഹന്മാർ, മാലവന്മാർ, കാശി-കോസലന്മാർ എന്നിവരുടെ ദേശങ്ങളിലും, മഗധന്മാരുടെ മഹാഗ്രാമങ്ങളിലും പുണ്ഡ്രന്മാരുടെയും അംഗന്മാരുടെയും ദേശങ്ങളിലും അതുപോലെ, പട്ടുനൂൽപ്പുഴുക്കളുടെ (കോശകാരന്മാരുടെ) ഭൂമിയിലും വെള്ളിഖനികളുടെ ഭൂമിയിലും — അവിടെയെല്ലാം അങ്ങുമിങ്ങും തിരഞ്ഞുകൊണ്ട് അന്വേഷിക്കണം. അന്വേഷിക്കപ്പെടേണ്ടവൾ രാമന്റെ പ്രിയപത്നിയും ദശരഥന്റെ മരുമകളുമായ സീതയാണ്. നദികളുടെയും ജനപദങ്ങളുടെയും ഈ എണ്ണൽ പ്രാചീന ഭാരതവർഷത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രം കാണിക്കുന്നു; കോശകാരഭൂമി, വെള്ളിഖനിഭൂമി എന്നിങ്ങനെ വാണിജ്യദൃഷ്ടിയിലും പ്രദേശങ്ങൾ നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു — കാവ്യത്തിൽ ഭൂമിശാസ്ത്രവും രസകരമാകുന്നു എന്ന് ഇവിടെ കാണാം. ഭാഗീരഥി, സരയു, കൗശികി, യമുന, സരസ്വതി, സിന്ധു, ശോണം എന്നീ ഏഴു പ്രധാനനദികൾ ക്രമമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവയിൽ സരസ്വതിയും സിന്ധുവും പശ്ചിമദേശത്തുള്ളവയായിട്ടും ഇവിടെ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു; അതിൽനിന്നു കവി കിഴക്കേ ദിക്കിനെ വിസ്തൃതമായി എടുക്കുന്നുവെന്നറിയാം. ജനപദങ്ങളുടെ എണ്ണലിൽ വിദേഹന്മാർ, കാശി-കോസലന്മാർ, മഗധന്മാർ, പുണ്ഡ്രന്മാർ, അംഗന്മാർ എന്നിവർ വ്യക്തമായും കിഴക്കൻ ദേശക്കാരാണ്. ‘മാർഗയദ്ഭിഃ’ (തിരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവരാൽ) എന്ന വർത്തമാനകൃദന്തരൂപംകൊണ്ട് അന്വേഷണത്തിന്റെ തുടർച്ച സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഒരിക്കലല്ല, വീണ്ടും വീണ്ടും അന്വേഷിക്കണം. ‘രാമസ്യ ദയിതാം ഭാര്യാം’ (രാമന്റെ പ്രിയപത്നി) എന്ന പരാമർശംകൊണ്ട് അന്വേഷണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം എപ്പോഴും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; കാരണം വിസ്തൃതമായ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിനിടയിൽ ലക്ഷ്യം മറക്കുന്നതാണ് വലിയ ദോഷം. ‘ദശരഥസ്നുഷാം’ (ദശരഥന്റെ മരുമകൾ) എന്ന ബന്ധനിർദേശംകൊണ്ട് കുലഗൗരവവും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

സമുദ്രത്തിൽ ആണ്ടുകിടക്കുന്ന പർവതങ്ങളിലും പട്ടണങ്ങളിലും, മന്ദരപർവതത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള വാസസ്ഥലങ്ങളിലും — അവിടെയെല്ലാം അന്വേഷിക്കണം. കർണപ്രാവരണന്മാർ — ചെവികൾകൊണ്ടുതന്നെ വസ്ത്രംപോലെ ദേഹം മൂടുന്നവർ; ഓഷ്ഠകർണകന്മാർ — ചെവികൾ ചുണ്ടുവരെ നീണ്ടവർ; ഘോരമായ ഇരുമ്പുമുഖമുള്ളവർ; ഒറ്റക്കാലുള്ളവരെങ്കിലും വേഗമുള്ളവർ; ക്ഷയിക്കാത്തവരും ബലവാന്മാരുമായ നരഭോജികൾ; മൂർച്ചയുള്ള കുടുമയും സ്വർണനിറവുമുള്ള കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള കിരാതന്മാർ; പച്ചമത്സ്യം തിന്നുന്ന ദ്വീപവാസികളായ കിരാതന്മാർ; വെള്ളത്തിനുള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന, നരവ്യാഘ്രന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഘോരജീവികൾ — കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന ഇവരുടെയെല്ലാം വാസസ്ഥാനങ്ങൾ തിരയണം. പർവതങ്ങൾ കടന്നും നീന്തിയും തോണിയിലുമായി എത്താവുന്ന ദേശങ്ങളും അന്വേഷിക്കണം. ഈ വർണനകളിൽ പ്രാചീന യാത്രികരുടെ കേട്ടുകേൾവിപ്പാരമ്പര്യം പ്രതിഫലിക്കുന്നു — ദൂരദേശങ്ങളിലെ വിചിത്രജാതികളെക്കുറിച്ച് അക്കാലത്ത് ഇങ്ങനെയാണ് പറഞ്ഞിരുന്നത്. കർണപ്രാവരണന്മാർ എന്നു പറഞ്ഞവരുടെ ചെവികൾതന്നെ വസ്ത്രംപോലെ ദേഹം മൂടുന്നു എന്നു വ്യാഖ്യാതാക്കൾ; ഓഷ്ഠകർണകന്മാരാകട്ടെ ചെവികൾ ചുണ്ടുവരെ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നവരാണ്. ഏകപാദകന്മാർ ഒറ്റക്കാലുള്ളവരാണ്, എങ്കിലും വേഗമുള്ളവർ — ഈ വിരോധാഭാസം ഇവിടെ ആശ്ചര്യം ജനിപ്പിക്കുന്നു. ‘അക്ഷയാഃ’ (ക്ഷയിക്കാത്തവർ) എന്നാൽ സന്തതി ക്ഷയിക്കാത്തവർ; ‘പുരുഷാദകാഃ’ എന്നാൽ നരഭോജികൾ. നരവ്യാഘ്രന്മാർ എന്നാൽ അരയ്ക്കു താഴെ മനുഷ്യനെപ്പോലെയും അരയ്ക്കു മുകളിൽ വ്യാഘ്രത്തെപ്പോലെയുമുള്ളവർ. ‘പ്ലവനേന പ്ലവേന ച’ (നീന്തിയും തോണിയിലും) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾകൊണ്ട് നീന്തലും തോണിയിലുള്ള യാത്രയും പ്രത്യേകം നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു — സമുദ്രയാത്രയുടെ രണ്ട് ഉപായങ്ങൾ. കിരാതന്മാരുടെ രണ്ടു വിഭാഗങ്ങൾ ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — മൂർച്ചയുള്ള കുടുമയും സ്വർണനിറവുമുള്ളവർ, പച്ചമത്സ്യം തിന്നുന്ന ദ്വീപവാസികൾ.

യത്നത്തോടെ, ഏഴു രാജ്യങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന യവദ്വീപിലും സ്വർണഖനികളാൽ അലംകൃതമായ സുവർണരൂപ്യകദ്വീപിലും (സ്വർണ-വെള്ളി ദ്വീപിലും) അന്വേഷിക്കുവിൻ. യവദ്വീപു കടന്നാൽ ശിശിരം എന്ന പർവതമുണ്ട്; അത് ശിഖരംകൊണ്ട് ആകാശത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും അതിനെ സേവിക്കുന്നു. ഇവയിലെ പർവതദുർഗങ്ങളിലും ചരിവുകളിലും വനങ്ങളിലും എല്ലാവരും ഒരുമിച്ചു ചേർന്ന് യശസ്വിനിയായ രാമപത്നിയെ തിരയുവിൻ. പിന്നെ വേഗത്തിലൊഴുകുന്ന ചുവന്ന ജലമുള്ള ശോണം എന്ന നദിയിലെത്തി, സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സേവിക്കുന്ന സമുദ്രത്തിന്റെ മറുകരയിൽ ചെന്ന്, അതിന്റെ രമണീയമായ തീർഥങ്ങളിലും വിചിത്രമായ വനങ്ങളിലും വൈദേഹിയോടൊപ്പം രാവണനെ അങ്ങുമിങ്ങും തിരയണം. യവദ്വീപിനെയും സുവർണദ്വീപിനെയും പരാമർശിക്കുന്നതിലൂടെ പ്രാചീനകാലത്തെ സമുദ്രവാണിജ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; സ്വർണഖനികളുടെയും വെള്ളിഖനികളുടെയും നിർദേശവും അതേ അനുഭവംതന്നെ പ്രകടമാക്കുന്നു. ‘യത്നവന്തഃ’ (യത്നത്തോടെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് അന്വേഷണത്തിൽ വിശേഷമായ ഉദ്യമം ആവശ്യമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; കാരണം ദ്വീപുകൾ ദുർഗമമാണ്. ശിശിരപർവതം ശിഖരംകൊണ്ട് ആകാശത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു എന്ന അതിശയോക്തികൊണ്ട് അതിന്റെ ഔന്നത്യം വർണിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും സേവിക്കുന്നതിനാൽ അതിന്റെ ദിവ്യതയും. ശോണനദം ‘രക്തജലം’ (ചുവന്ന ജലമുള്ളത്) എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഇരുമ്പുധാതുക്കൾകൊണ്ട് അതിന്റെ ജലം ചുവന്നതാണെന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി. ‘സിദ്ധചാരണസേവിതം’ (സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സേവിക്കുന്നത്) എന്ന സമുദ്രത്തിന്റെ മറുകരയുടെ വിശേഷണവും അതിന്റെ ദിവ്യത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ക്രമമായി വർണന ലൗകികത്തിൽനിന്നു ദിവ്യത്തിലേക്കു നീങ്ങുന്നു — ആദ്യം അറിയപ്പെടുന്ന നദികൾ, പിന്നെ ദ്വീപുകൾ, പിന്നെ പൗരാണികസ്ഥാനങ്ങൾ. ‘സഹിതാഃ സർവേ’ (എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച്) എന്ന പദംകൊണ്ട് സംഘമായിത്തന്നെ അന്വേഷിക്കാൻ ആജ്ഞാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

പർവതങ്ങളിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നതും അതിഭയങ്കരമായ അനേകം ഉദ്യാനങ്ങളുള്ളതുമായ നദികളും ഗുഹകളുള്ള പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും അന്വേഷിക്കണം. പിന്നെ അതിഭയങ്കരമായ സമുദ്രദ്വീപുകൾ നിങ്ങൾ കാണണം — തിരമാലകൾ നിറഞ്ഞതും അതിരൗദ്രവും ഗർജിക്കുന്നതും കാറ്റിളക്കിയതുമായ സമുദ്രവും. അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച, ദീർഘകാലമായി വിശന്നിരിക്കുന്ന മഹാകായരായ അസുരന്മാർ എപ്പോഴും നിഴലിനെ പിടിക്കുന്നു. കാർമേഘംപോലെ കറുത്തതും മഹാസർപ്പങ്ങൾ വസിക്കുന്നതും മഹാനാദം മുഴക്കുന്നതുമായ ആ മഹാസമുദ്രത്തെ തീർഥംവഴി മാത്രം സമീപിച്ച്, പിന്നെ ലോഹിതം എന്നു പേരുള്ള ചുവന്ന ജലമുള്ള ഭയങ്കരസാഗരത്തിലെത്തി, ആ വലിയ കൂടശാല്മലിയെ നിങ്ങൾ കാണും. നിഴൽ പിടിക്കൽ ഒരു പ്രാചീനകല്പനയാണ് — അസുരന്മാർ ജീവികളുടെ നിഴൽതന്നെ പിടിച്ച് അവയെ വലിച്ചെടുക്കുന്നു; ഇതു സമുദ്രയാത്രയുടെ ഭയാനകത വ്യഞ്ജിപ്പിക്കുന്നു. ‘ബ്രഹ്മണാ സമനുജ്ഞാതാഃ’ (ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ചവർ) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് ആ അസുരന്മാരുടെ കർമം വിധിനിയതമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സ്വേച്ഛയാലല്ല, വരദാനംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അവർ നിഴൽ പിടിക്കുന്നത്. ‘ദീർഘകാലം ബുഭുക്ഷിതാഃ’ (ദീർഘകാലമായി വിശന്നിരിക്കുന്നവർ) എന്നത് അവരുടെ അതൃപ്തിയാണ്; വിശപ്പുതന്നെയാണ് അവരുടെ ശിക്ഷ. മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ വർണനയിൽ കാർമേഘംപോലെ എന്നതും മഹാസർപ്പങ്ങൾ വസിക്കുന്നത് എന്നതും മഹാനാദമുള്ളത് എന്നതും — ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്ന മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ‘തീർഥേനൈവ’ (തീർഥംവഴി മാത്രം) എന്ന പദംകൊണ്ടും ജാഗ്രത ഉപദേശിക്കുന്നു — തീർഥമുള്ളിടത്തുമാത്രം ഇറങ്ങണം, മറ്റിടത്തില്ല. കൂടശാല്മലി എന്നതു ശാല്മലീദ്വീപിന്റെ അടയാളമായ മഹാവൃക്ഷമാണ്; ഗരുഡന്റെ വാസസ്ഥാനത്തിനു സമീപത്താണ് അതു നിൽക്കുന്നത്. ‘ബൃഹതീം’ (വലിയ) എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് അതിന്റെ വിശാലത പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

അവിടെ പലവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലംകൃതവും കൈലാസംപോലെയുള്ളതും വിശ്വകർമാവു നിർമിച്ചതുമായ വൈനതേയന്റെ (ഗരുഡന്റെ) ഭവനമുണ്ട്. അവിടെ പർവതങ്ങളെപ്പോലെയുള്ളവരും ഭയങ്കരരും പലരൂപങ്ങളുള്ളവരും ഭയാവഹരുമായ മന്ദേഹന്മാർ എന്ന രാക്ഷസന്മാർ പർവതശിഖരങ്ങളിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു. സൂര്യോദയത്തെ നേരിട്ട് അവർ എന്നും വെള്ളത്തിൽ വീഴുന്നു; സൂര്യനാൽ തപിക്കപ്പെട്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു. ദിവസംതോറും ബ്രഹ്മതേജസ്സുകളാൽ ആ രാക്ഷസന്മാർ വധിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ വെളുത്ത മേഘംപോലെ ശോഭിക്കുന്ന ക്ഷീരോദം (പാലാഴി) എന്ന സാഗരം നിങ്ങൾ കാണും. മന്ദേഹന്മാരുടെ കഥ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ് — സൂര്യോദയസമയത്ത് അവർ സൂര്യനെ ആക്രമിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മതേജസ്സിനാൽ എന്നും വധിക്കപ്പെടുന്നു; വീണ്ടും ജീവിക്കുന്നു; ഈ അനന്തമായ ആവർത്തനം ദുഷ്കർമത്തിന്റെ അനന്തമായ ഫലംപോലെ തോന്നുന്നു. വൈനതേയന്റെ ഭവനം വിശ്വകർമാവു നിർമിച്ചതാണെന്നതിലൂടെ ദേവശില്പിയുടെ കൗശലം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; പലവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലംകൃതമെന്നും കൈലാസംപോലെയെന്നും പറഞ്ഞ് അതിന്റെ ശോഭ വർണിക്കുന്നു. മന്ദേഹന്മാരെ പർവതംപോലെയുള്ളവർ, ഭയങ്കരർ, പലരൂപങ്ങളുള്ളവർ, ഭയാവഹർ എന്നീ നാലു വിശേഷണങ്ങളാൽ വർണിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘ശൈലശൃംഗേഷു ലംബന്തേ’ (പർവതശിഖരങ്ങളിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു) എന്ന ക്രിയ വിചിത്രമാണ് — അവർ നിൽക്കുകയല്ല, തൂങ്ങിക്കിടക്കുകയാണ്; അത് അവരുടെ അസ്ഥിരത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘അഹന്യഹനി’ (ദിവസംതോറും) എന്ന ആവർത്തനംകൊണ്ട് ആ ചക്രം നിത്യവും ആവർത്തിക്കുന്നു എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പിന്നെ പാലാഴിയെ വെളുത്ത മേഘംപോലെ എന്നു വർണിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു; അതിലൂടെ ഭയാനകത്തിൽനിന്നു രമണീയതയിലേക്കു രസം മാറുന്നു. ഈ രസപരിവർത്തനക്രമം ഈ സർഗത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണാം.

ദുർധർഷരായവരേ, അവിടെ ചെന്നാൽ തിരമാലകളാൽ മുത്തുമാല അണിഞ്ഞതുപോലെയുള്ള ആ സാഗരം നിങ്ങൾ കാണും; അതിന്റെ മധ്യത്തിൽ ഋഷഭം എന്ന വലിയ വെളുത്ത പർവതമുണ്ട്. ദിവ്യഗന്ധമുള്ളതും പൂത്തുനിൽക്കുന്നതും നിബിഡവുമായ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അതു ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവിടെ വെള്ളിനിറത്തിൽ തിളങ്ങുന്നതും സ്വർണകേസരങ്ങളുള്ളതുമായ താമരകളോടുകൂടിയ, രാജഹംസങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സുദർശനം എന്ന സരസ്സുണ്ട്. അവിടെ ദേവന്മാരും ചാരണന്മാരും യക്ഷന്മാരും കിന്നരന്മാരും അപ്സരോഗണങ്ങളും ഹൃഷ്ടരായി, ക്രീഡിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ആ താമരപ്പൊയ്കയിലേക്കു വരുന്നു. വാനരന്മാരേ, പാലാഴി കടന്നാൽ പിന്നെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്ന ജലോദം എന്ന സാഗരം നിങ്ങൾ കാണും; അവിടെ ഔർവന്റെ കോപത്തിൽനിന്നുണ്ടായ മഹത്തായ തേജസ്സ് കുതിരമുഖമാക്കി വച്ചിരിക്കുന്നു. മുത്തുമാലയുടെ ഉപമ ഇവിടെ അതിരമണീയമാണ് — പാലാഴിയുടെ വെളുത്ത തിരമാലകൾതന്നെ മുത്തുമാലകളെപ്പോലെ തോന്നുന്നു. ഋഷഭപർവതത്തെ ‘വലിയ’, ‘വെളുത്ത’ എന്നീ രണ്ടു വിശേഷണങ്ങളാൽ പാലാഴിയുടെ നടുവിലെ അതിന്റെ ശോഭ വർണിക്കുന്നു. സുദർശനം എന്ന സരസ്സ് വെള്ളിനിറമുള്ള താമരകളാലും സ്വർണകേസരങ്ങളാലും യുക്തമാണ് — വെള്ളിയുടെ വെൺമയും സ്വർണത്തിന്റെ മഞ്ഞയും ചേർന്ന് ഒരു ചിത്രവർണം ഉളവാക്കുന്നു. ദേവന്മാർ, ചാരണന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, അപ്സരോഗണങ്ങൾ എന്നിവർ അവിടെ വരുന്നത് അതിന്റെ ദിവ്യത തെളിയിക്കുന്നു; ‘രിരംസവഃ’ (ക്രീഡിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ) എന്ന ഇച്ഛാർഥകപദംകൊണ്ട് അവരുടെ ക്രീഡാഭിലാഷം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ ജലോദസാഗരത്തിന്റെ വർണനയിൽ വീണ്ടും ഭയം വരുന്നു — ‘സർവഭൂതഭയാവഹം’ (എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്നത്) എന്ന വിശേഷണംതന്നെ മതി. ഔർവന്റെ കോപത്തിൽനിന്നുണ്ടായ തേജസ്സ് കുതിരമുഖരൂപത്തിൽ അവിടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു എന്ന പുരാണകഥ ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘സമതിക്രമ്യ’ (കടന്ന്) എന്ന പദംകൊണ്ട് യാത്രയുടെ ക്രമം വ്യക്തമാകുന്നു.

ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ, മഹാവേഗമുള്ള ആ ജലംതന്നെയാണ് ഈ അഗ്നിയുടെ അന്നം എന്നു പറയുന്നു. അവിടെ സമുദ്രവാസികളായ ജീവികൾ നിലവിളിക്കുന്ന ശബ്ദം കേൾക്കാം; അശക്തരായ അവർ ആ ബഡവാമുഖം കണ്ടമാത്രയിൽതന്നെ ആർത്തനാദം മുഴക്കി. ഈ ശ്ലോകം ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ് — മൂന്ന് അർധങ്ങൾ ഒരൊറ്റ അക്കത്തിനു കീഴിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നു. ശുദ്ധജലസമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കേ തീരത്ത് പതിമൂന്നു യോജന ചെന്നാൽ ജാതരൂപശിലം എന്ന, സ്വർണപ്രഭയുള്ള അതിമഹത്തായ പർവതമുണ്ട്. അവിടെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നവനും താമരയിതൾപോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവനുമായ സർപ്പത്തെ നിങ്ങൾ കാണും — പർവതത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവനും എല്ലാ ദേവന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നവനും ആയിരം ശിരസ്സുകളുള്ളവനും നീലവസ്ത്രം ധരിച്ചവനുമായ അനന്തദേവനെ. ആ മഹാത്മാവിന്റെ മൂന്നു ശിരസ്സുകളുള്ള സ്വർണമയമായ താലകേതു (പനക്കൊടി) വേദികയോടുകൂടി പർവതാഗ്രത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു വിരാജിക്കുന്നു. അനന്തനായ ശേഷനാഗംതന്നെയാണ് ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നവൻ എന്ന പുരാണശ്രുതി ഇവിടെ പിന്തുടരുന്നു. ‘ഓദനം സചരാചരം’ (ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ അന്നം) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് ബഡവാനലത്തിന്റെ ആഹാരം സമുദ്രജലംതന്നെയാണെന്നും അതിൽ സ്ഥാവരജംഗമങ്ങളെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്നും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഇതു പ്രളയാഗ്നിയുടേതുപോലുള്ള ഭീഷണചിത്രമാണ്. ‘വിക്രോശതാം നാദഃ ശ്രൂയതേ’ (നിലവിളിക്കുന്നവരുടെ ശബ്ദം കേൾക്കാം) എന്നതിൽ ഭയത്തെ കാഴ്ചയിലൂടെ മാത്രമല്ല, കേൾവിയിലൂടെയും വർണിക്കുന്നു. അനന്തന്റെ വർണനയിൽ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നവൻ, താമരയിതൾപോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവൻ, ആയിരം ശിരസ്സുകളുള്ളവൻ, നീലവസ്ത്രം ധരിച്ചവൻ എന്നിങ്ങനെ നാലു വിശേഷണങ്ങൾ — അവയിൽ നീലവസ്ത്രവും വെളുത്ത ശരീരവും തമ്മിലുള്ള വർണവിരോധം ശോഭ വർധിപ്പിക്കുന്നു. മൂന്നു ശിരസ്സുകളുള്ള സ്വർണമയമായ, വേദികയോടുകൂടിയ താലകേതു എന്ന കൊടിയുടെ വർണനയും കിഴക്കേ ദിക്കിന്റെ അടയാളമാണ്. ‘സർവദേവനമസ്കൃതം’ (എല്ലാ ദേവന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നവൻ) എന്നത് അനന്തന്റെ മാഹാത്മ്യമാണ്.

അതു കിഴക്കേ ദിക്കിൽ ദേവേശ്വരന്മാർ നിർമിച്ച അടയാളമാണ്. അതിനപ്പുറം സ്വർണമയവും ശ്രീമത്തുമായ ഉദയപർവതമുണ്ട്. അതിന്റെ ശിഖരം ആകാശത്തെ സ്പർശിച്ച് നൂറു യോജന നീണ്ടുകിടക്കുന്നു; അവിടെ സ്വർണമയവും ദിവ്യവുമായ വേദിക വിരാജിക്കുന്നു. ആ പർവതം പൂത്തുനിൽക്കുന്ന സാലങ്ങൾ, താലങ്ങൾ (പനകൾ), തമാലങ്ങൾ, കർണികാരങ്ങൾ എന്നിവയാലും, സ്വർണമയവും ദിവ്യവും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതുമായ വൃക്ഷങ്ങളാലും ശോഭിക്കുന്നു. അവിടെ ഒരു യോജന വിസ്താരവും പത്തു യോജന ഉയരവുമുള്ള, സൗമനസം എന്നു പേരുള്ള സ്വർണമയമായ ധ്രുവശിഖരമുണ്ട്. അവിടെ പണ്ട് ത്രിവിക്രമാവതാരത്തിൽ പുരുഷോത്തമനായ വിഷ്ണു ആദ്യത്തെ കാൽ വച്ച്, രണ്ടാമത്തെ കാൽ മേരുവിന്റെ ശിഖരത്തിൽ വച്ചു. ത്രിവിക്രമകഥയുടെ സ്മരണകൊണ്ട് കിഴക്കേ ദിക്കിന്റെ മാഹാത്മ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു — ഭഗവാന്റെ ആദ്യത്തെ കാൽവയ്പ് എവിടെയോ ആ സ്ഥാനം എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ഒന്നാമതാണ്. ഉദയപർവതത്തിന്റെ സ്വർണമയത്വം, നൂറു യോജന നീണ്ട ശിഖരം, സ്വർണമയമായ വേദിക — ഇങ്ങനെ സ്വർണമയമായ ഒരു ചിത്രംതന്നെ നിർമിച്ചിരിക്കുന്നു. വൃക്ഷങ്ങളുടെ എണ്ണലിൽ സാലങ്ങൾ, താലങ്ങൾ, തമാലങ്ങൾ, കർണികാരങ്ങൾ എന്നിവ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവയും സ്വർണമയവും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നവയുമാണ് — ഇങ്ങനെ പർവതവും വൃക്ഷങ്ങളും എല്ലാം സ്വർണമയം. സൗമനസശിഖരം ഒരു യോജന വിസ്താരവും പത്തു യോജന ഉയരവുമുള്ളതാണെന്ന് അളവുകൊണ്ടും നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘ധ്രുവം’ (സ്ഥിരമായത്) എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് അതിന്റെ നിത്യത പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — കല്പാന്തത്തിലും അതു നശിക്കുന്നില്ല എന്നാണ് ഭാവം. ത്രിവിക്രമകഥയുടെ സ്മരണകൊണ്ട് ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം ദേവസംബന്ധത്താൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. മേരുശിഖരത്തിൽ രണ്ടാമത്തെ കാൽ എന്നതിലൂടെ രണ്ടു ദിക്കുകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

വടക്കുവഴി ജംബുദ്വീപത്തെ ചുറ്റിവരുന്ന സൂര്യൻ അത്യുന്നതമായ ആ ശിഖരത്തിലെത്തുമ്പോൾ ഏറ്റവും വ്യക്തമായി ദൃശ്യനാകുന്നു. അവിടെ വൈഖാനസന്മാർ എന്നും വാലഖില്യന്മാർ എന്നും പേരുള്ള, സൂര്യന്റെ നിറമുള്ള തപസ്വികളായ മഹർഷിമാർ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ടു കാണപ്പെടുന്നു. ഏതിന്റെ മുന്നിലാണോ ഈ സുദർശനദ്വീപം പ്രകാശിക്കുന്നത്, അതിൽതന്നെയാണ് എല്ലാ പ്രാണികളുടെയും തേജസ്സും കണ്ണും നിലകൊള്ളുന്നത്. ആ പർവതത്തിന്റെ മുകൾപ്പരപ്പുകളിലും ഗുഹകളിലും വനങ്ങളിലും വൈദേഹിയോടൊപ്പം രാവണനെ അങ്ങുമിങ്ങും തിരയണം. സ്വർണപർവതത്തിന്റെയും മഹാത്മാവായ സൂര്യന്റെയും തേജസ്സിനാൽ വ്യാപിക്കപ്പെട്ട പൂർവസന്ധ്യ ചുവന്നു പ്രകാശിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഭൂമിയുടെയും ലോകത്തിന്റെയും ആദ്യത്തെ (പൂർവ) വാതിലായി നിർമിക്കപ്പെട്ടത്; സൂര്യന്റെ ഉദയസ്ഥാനവും ഇതുതന്നെ; അതിനാൽ ഇതു ‘പൂർവാ’ ദിക്ക് (കിഴക്ക്) എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ‘പൂർവാ’ എന്ന പേരിന്റെ നിരുക്തി ഇവിടെ നൽകിയിരിക്കുന്നു — ആദ്യം നിർമിക്കപ്പെട്ടതാണ് പൂർവം. സൂര്യൻ ജംബുദ്വീപത്തെ ചുറ്റുന്നതു സൗമനസശിഖരത്തിൽനിന്നു വ്യക്തമായി കാണാം എന്ന ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ നിരീക്ഷണം ഇവിടെ കാവ്യഭാഷയിൽ ആവിഷ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. വൈഖാനസന്മാരും വാലഖില്യന്മാരും രണ്ടു ഋഷിഗണങ്ങളാണ്; വാലഖില്യന്മാർ പെരുവിരലിന്റെ വലിപ്പമുള്ള തപസ്വികളാണെന്നു പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധം. ‘സൂര്യവർണാഃ’ (സൂര്യന്റെ നിറമുള്ളവർ) എന്നതുകൊണ്ട് അവരുടെ തപഃപ്രഭാവം വർണിക്കുന്നു. സുദർശനദ്വീപത്തിന്റെ പേരിന്റെ നിരുക്തിയും ഇവിടെ നൽകിയിരിക്കുന്നു — എല്ലാ പ്രാണികളുടെയും തേജസ്സും കണ്ണും എവിടെ നിക്ഷിപ്തമാണോ, അതു സുദർശനം. ‘വൈദേഹിയോടൊപ്പം രാവണനെ തിരയണം’ എന്നത് അച്ചടിയിൽ രണ്ടുതവണ ആവർത്തിച്ചു കാണുന്നു — അത് അന്വേഷണത്തിന്റെ നിർബന്ധം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പൂർവസന്ധ്യയുടെ ചുവന്ന പ്രഭയും സ്വർണപർവതത്തിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ടാണ് എന്നതു കവികല്പനയാണ്.

ആ പർവതത്തിന്റെ മുകൾപ്പരപ്പുകളിലും നിർഝരങ്ങളിലും ഗുഹകളിലും വൈദേഹിയോടൊപ്പം രാവണനെ തിരയണം. അതിനപ്പുറം കിഴക്കേ ദിക്ക് എത്തിപ്പെടാൻ കഴിയാത്തതാണ് — ദേവന്മാരാൽ ആവൃതവും ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരില്ലാത്തതും അദൃശ്യവും ഇരുട്ടിനാൽ മൂടപ്പെട്ടതുമാണ്. ആ എല്ലാ പർവതങ്ങളിലും ഗുഹകളിലും നദികളിലും, ഞാൻ പറയാത്ത ദേശങ്ങളിലും ജാനകിയെ തിരയണം. വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇത്രത്തോളം മാത്രമേ വാനരന്മാർക്കു പോകാൻ കഴിയൂ; അതിനപ്പുറമുള്ള, സൂര്യനില്ലാത്ത, അതിരുകളില്ലാത്ത പ്രദേശം നമുക്കറിയില്ല. വൈദേഹിയെയും രാവണന്റെ വാസസ്ഥാനത്തെയും കണ്ടെത്തി, ഒരു മാസം തികയുമ്പോൾ ഉദയപർവതത്തിലെത്തി മടങ്ങിവരുവിൻ. ഒരു മാസത്തിലധികം അവിടെ താമസിക്കരുത്; താമസിക്കുന്നവൻ എനിക്കു വധ്യനാകും. മൈഥിലിയെ കണ്ടെത്തി കാര്യം സാധിച്ചവരായി മടങ്ങിവരുവിൻ. വാനരന്മാരേ, മഹേന്ദ്രനു പ്രിയപ്പെട്ടതും വനനിരകളാൽ അലംകൃതവുമായ ആ ദിക്കിൽ നിപുണമായി സഞ്ചരിച്ച്, രഘുവംശജന്റെ പ്രിയയായ സീതയെ കണ്ടെത്തി, പിന്നെ മടങ്ങിവന്ന് നിങ്ങൾ സുഖികളാകും. ഈ എഴുപത്തൊന്നാം ശ്ലോകം ദീർഘമായ ഒരു വൃത്തത്തിൽ രചിച്ചതാണ്. ഒരു മാസത്തെ അവധി കഠിനമാണ്; എങ്കിലും ഒടുവിൽ ആശീർവാദത്തോടെതന്നെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു. ‘യേ ച നോക്താ മയോദ്ദേശാഃ’ (ഞാൻ പറയാത്ത ദേശങ്ങളും) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് സുഗ്രീവൻ തന്റെ അറിവിന്റെ പരിധിയും സമ്മതിക്കുന്നു — എനിക്കറിയാത്തിടത്തും അന്വേഷിക്കണം എന്ന നിർദേശം നായകന്റെ സത്യസന്ധത കാണിക്കുന്നു. ‘അഭാസ്കരം അമര്യാദം’ (സൂര്യനില്ലാത്ത, അതിരുകളില്ലാത്ത) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾകൊണ്ട് ലോകസീമയ്ക്കപ്പുറമുള്ളത് അജ്ഞേയമാണെന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; വാനരന്മാരുടെ സഞ്ചാരവും അവിടെ തടയപ്പെടുന്നു. ‘മാസേ പൂർണേ നിവർതധ്വം’ (ഒരു മാസം തികയുമ്പോൾ മടങ്ങിവരുവിൻ) എന്ന കാലപരിധി തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ കഥയുടെ വലിയ സാധനമായിത്തീരും; കാരണം തെക്കേ ദിക്കിലേക്കു പോയ വാനരന്മാർതന്നെയാണ് ആ പരിധി ലംഘിക്കുന്നത്. ‘വസൻ വധ്യോ ഭവേത്’ (താമസിക്കുന്നവൻ വധ്യനാകും) എന്ന കഠിനവാക്കും രാജശാസനത്തിന്റെ ദൃഢത സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഒടുവിലാകട്ടെ ‘സുഖിനോ ഭവിഷ്യഥ’ (നിങ്ങൾ സുഖികളാകും) എന്ന ആശീർവാദംകൊണ്ട് സേനാപതി ഭയം നീക്കുന്നു. ഈ സർഗത്തോടെ കിഴക്കേ ദിക്കിലെ അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചു എന്നറിയണം.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः॥ ४०॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക