॥वाल्मीकिरामायणम् കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം · 39-ാം സർഗ്ഗം

കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വാനരസൈന്യങ്ങളുടെ സമാഗമം

രാമൻ സുഗ്രീവനെ പ്രശംസിക്കൽ, രാവണവധപ്രതിജ്ഞ, പൊടിപടലംകൊണ്ടു ദിക്കുകൾ മൂടൽ, യൂഥപന്മാർ കോടിക്കണക്കിനു സൈന്യവുമായി വരൽ, സൈന്യത്തിന്റെ താവളമുറപ്പിക്കൽ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന സുഗ്രീവനെ ധർമം പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ ഇരുകൈകളുംകൊണ്ട് ആലിംഗനം ചെയ്ത്, കൈകൂപ്പിനിന്ന അവനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു. ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിക്കുന്നത് അത്ഭുതമല്ല; ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ ആകാശത്തെ ഇരുട്ടില്ലാത്തതാക്കുന്നതും അത്ഭുതമല്ല; ചന്ദ്രൻ തന്റെ പ്രഭകൊണ്ടു രാത്രിയെ നിർമലമാക്കുന്നതും ആശ്ചര്യമല്ല; പരന്തപാ, നിന്നെപ്പോലൊരാൾ മിത്രങ്ങൾക്കു പ്രീതി ചെയ്യുന്നതും ഒട്ടും അത്ഭുതമല്ല. സ്വഭാവസിദ്ധമായ കർമം ആശ്ചര്യജനകമല്ല എന്നതാണ് ഈ അലങ്കാരം — സജ്ജനത്തിന്റെ ഉപകാരം അവന്റെ സ്വഭാവംതന്നെയാണ്, വിശേഷമായ ഒന്നല്ല. സൗമ്യാ, നിന്നിലുള്ള ശോഭനമായതൊന്നും അത്ഭുതമല്ല; നീ എപ്പോഴും പ്രിയം പറയുന്നവനാണെന്ന് എനിക്കറിയാം. നീ നാഥനായുള്ള ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കും; നീതന്നെയാണ് എന്റെ സുഹൃത്തും മിത്രവും; നീ സഹായം ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ഇങ്ങനെ രാമൻ സ്തുതികൊണ്ടു മിത്രത്തിന്റെ ഉത്സാഹം വർധിപ്പിക്കുന്നു; യാചനയും സ്നേഹത്തോടെതന്നെ ചെയ്യുന്നു. ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ എന്നീ മൂന്നു മഹാന്മാരുടെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളാൽ സുഗ്രീവൻ അവരുടെതന്നെ നിരയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു — ഇതു പ്രശംസയുടെ സൂക്ഷ്മരൂപമാണ്. ‘സുഹൃത്, മിത്രം’ എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളുടെ പ്രയോഗവും അർഥവത്താണ് — സുഹൃത്ത് ഹിതം കാംക്ഷിക്കുന്നവൻ, മിത്രമാകട്ടെ സ്നേഹബന്ധമുള്ളവൻ; രണ്ടും സുഗ്രീവനിലുണ്ട്. ‘സാഹായ്യം കർതും അർഹസി’ (സഹായം ചെയ്യേണ്ടതാണ്) എന്നത് ആജ്ഞയല്ല, അപേക്ഷതന്നെയാണ്; രാമൻ ബലവാനായിട്ടും വിനയത്തോടെ യാചിക്കുന്നു. മുമ്പു ബാലിയാൽ നാടുകടത്തപ്പെട്ടവൻ ഇപ്പോൾ രാമന്റെ യുദ്ധസഹായിയാണ് — ഈ ഭാഗ്യപരിവർത്തനം ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കണം. ‘ധർമഭൃതാം വരഃ’ (ധർമം പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ) എന്ന രാമന്റെ വിശേഷണം അവന്റെ വാക്കുകളുടെ പ്രാമാണ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു.

അനുഹ്ലാദൻ പൗലോമിയായ ശചിയെ വഞ്ചിച്ച് അപഹരിച്ചതുപോലെ, രാക്ഷസാധമനായ രാവണൻ സ്വന്തം വിനാശത്തിനുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് മൈഥിലിയെ അപഹരിച്ചത്. ഈ ഉപമ അർഥവത്താണ് — പുരാണത്തിൽ അനുഹ്ലാദൻ ശചിയെ അപഹരിച്ചതുകൊണ്ട് നശിച്ചു; അതുപോലെതന്നെ രാവണനും നശിക്കും എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശത്രുനാശകനായ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) പൗലോമിയുടെ ഗർവിഷ്ഠനായ പിതാവിനെ കൊന്നതുപോലെ, അധികം താമസിയാതെ ഞാൻ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങൾകൊണ്ട് ആ രാവണനെ വധിക്കും. ഇതിനിടയിൽതന്നെ ഒരു പൊടിപടലം ഉയർന്നുവന്നു; അത് ആകാശത്തിൽ ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യന്റെ ചൂടുള്ള തീവ്രപ്രഭയെ മൂടി. ആ ഇരുട്ടുകൊണ്ടു ദുഷിതമായ ദിക്കുകൾ കലങ്ങി; പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും കാടുകളുമുള്ള ഭൂമി മുഴുവൻ ഇളകി. രാമന്റെ പ്രതിജ്ഞയ്ക്കു തൊട്ടുപിന്നാലെയാണ് ഈ നിമിത്തം ഉണ്ടായത് — വാനരസൈന്യത്തിന്റെ വരവാണ് ആ പൊടി; പ്രതിജ്ഞയുടെ സാക്ഷാൽ സാധനംതന്നെ വന്നെത്തിയതുപോലെ. ശചീഹരണകഥ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ് — ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ സഹോദരനായ അനുഹ്ലാദൻ ഇന്ദ്രാണിയെ അപഹരിച്ചു നശിച്ചു; അതിലൂടെ രാവണന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന ഗതി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ആത്മവിനാശായ’ (സ്വന്തം വിനാശത്തിനായി) എന്ന പദംതന്നെയാണ് സർഗത്തിന്റെ ബീജം — ദുഷ്കർമം ചെയ്യുന്നവന്റെതന്നെ നാശത്തിനു കാരണമാകുന്നു. പൊടികൊണ്ടു സൂര്യപ്രഭ മറയൽ, ദിക്കുകളുടെ കലക്കം, ഭൂമിയുടെ കമ്പനം — ഈ മൂന്നും ഒരു മഹത്തായ വരവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്; അവയിലൂടെ ശ്രോതാവിന്റെ മനസ്സിൽ വിസ്മയം ഉളവാക്കുന്നു. കാവ്യത്തിൽ സാധാരണ സൈന്യത്തിന്റെ വരവ് ആദ്യം പൊടികൊണ്ടും പിന്നെ ശബ്ദംകൊണ്ടും ഒടുവിൽ ദർശനംകൊണ്ടും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ആ ക്രമംതന്നെയാണ് ഇവിടെ പിന്തുടരുന്നത്. ‘നിശിതൈഃ ശരൈഃ’ (മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങൾകൊണ്ട്) എന്ന പദംകൊണ്ട് രാമന്റെ ആയുധംതന്നെ പ്രതിജ്ഞയുടെ സാക്ഷിയെന്നപോലെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പിന്നെ പർവതരാജന്മാരെപ്പോലെയുള്ളവരും മൂർച്ചയുള്ള ദംഷ്ട്രകളുള്ളവരും മഹാബലരും എണ്ണമറ്റവരുമായ വാനരന്മാരെക്കൊണ്ടു ഭൂമി മുഴുവൻ മൂടപ്പെട്ടു. ഒരു കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരംകൊണ്ട് — നൂറുകോടി പരിവാരങ്ങളുള്ള ആ വാനരയൂഥപന്മാരാലും, നദീതീരവാസികളും പർവതവാസികളും സമുദ്രതീരവാസികളുമായ മഹാബലരാലും, മേഘംപോലെ ഗർജിക്കുന്ന വാനരന്മാരാലും മറ്റു വനവാസികളാലും, ഉദയസൂര്യന്റെ നിറമുള്ളവരും ചന്ദ്രനെപ്പോലെ വെളുത്തവരും താമരയുടെ കേസരത്തിന്റെ നിറമുള്ളവരും വെളുത്തവരും സ്വർണപർവതത്തിൽ വാസമുറപ്പിച്ചവരുമായ വാനരന്മാരാലും — എല്ലാം വ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. നദീവാസികൾ, പർവതവാസികൾ, സമുദ്രതീരവാസികൾ, വനവാസികൾ — ഇങ്ങനെ വാസസ്ഥലഭേദമനുസരിച്ചു വർഗീകരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; വർണഭേദമനുസരിച്ച് ചുവന്നവർ, വെളുത്തവർ, മഞ്ഞനിറമുള്ളവർ, വെൺമയുള്ളവർ എന്നിങ്ങനെ നാലുവിധവും കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘നിമേഷാന്തരമാത്രേണ’ (ഒരു കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരംകൊണ്ട്) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവരുടെ വേഗം അത്ഭുതകരമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന മാത്രയിൽ ഭൂമി മുഴുവൻ വാനരന്മാരാൽ മൂടപ്പെട്ടു. ‘നഗേന്ദ്രസങ്കാശൈഃ’ (പർവതരാജന്മാരെപ്പോലെയുള്ളവർ) എന്ന ഉപമകൊണ്ട് അവരുടെ വിശാലതയും ‘തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രൈഃ’ (മൂർച്ചയുള്ള ദംഷ്ട്രകളുള്ളവർ) എന്നതുകൊണ്ട് അവരുടെ ഭീഷണതയും വർണിക്കുന്നു. ‘മേഘനിർഹ്രാദൈഃ’ (മേഘംപോലെ ഗർജിക്കുന്നവർ) എന്ന പദംകൊണ്ട് നാദത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യം പറയുന്നു — കാണുന്നതിനുമുമ്പുതന്നെ കേൾവികൊണ്ട് സൈന്യത്തിന്റെ വിസ്താരം ഊഹിക്കാം. ‘ഹേമകൃതാലയാഃ’ എന്നു പറഞ്ഞവർ സ്വർണപർവതവാസികളാണ്; ഇങ്ങനെ വാസസ്ഥലഭേദം വർണഭേദവുമായി ചേരുന്നു; കാരണം പർവതത്തിന്റെ നിറം അവിടെ വസിക്കുന്നവരുടെയും നിറംപോലെയാകുന്നു എന്നതു കവികല്പനയാണ്. ‘കൃത്സ്നാ ഭൂമിഃ സഞ്ഛാദിതാ’ (ഭൂമി മുഴുവൻ മൂടപ്പെട്ടു) എന്നതുകൊണ്ട് അതിശയോക്തിയോടെ സൈന്യത്തിന്റെ വിസ്താരം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

അപ്പോൾ പതിനായിരം കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ശ്രീമാനും വീരനുമായ ശതബലി എന്ന വാനരൻ പ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നെ സ്വർണപർവതംപോലെ ശോഭിക്കുന്ന, താരയുടെ വീര്യവാനായ പിതാവ് അനേകായിരം കോടികളോടൊപ്പം പ്രത്യക്ഷനായി. അതുപോലെ വേറെ ആയിരം കോടികളോടുകൂടി രുമയുടെ പിതാവും സുഗ്രീവന്റെ ശ്വശുരനുമായ പ്രഭു വന്നെത്തി. താമരയുടെ കേസരംപോലെയുള്ളവനും ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ മുഖമുള്ളവനും ബുദ്ധിമാനും വാനരശ്രേഷ്ഠനും എല്ലാ വാനരന്മാരിലും ഉത്തമനുമായ, ഹനുമാന്റെ പിതാവായ ശ്രീമാൻ കേസരി അനേകായിരം വാനരന്മാരോടൊപ്പം പ്രത്യക്ഷനായി. ഇവിടെ യൂഥപന്മാരുടെ പേരുകൾ സംഖ്യകളോടൊപ്പം ക്രമമായി എണ്ണുന്നു; ഈ എണ്ണൽ കാവ്യത്തിലെ ഒരു പ്രസിദ്ധരൂപമാണ്; അതിൽ പേരുകളിലൂടെയും സംഖ്യകളിലൂടെയും സൈന്യത്തിന്റെ വിസ്താരം വ്യഞ്ജിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവന്റെ രണ്ടു ശ്വശുരന്മാരെയും പരാമർശിക്കുന്നതിലൂടെ അവന്റെ കുടുംബബന്ധങ്ങളും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. താരയുടെ പിതാവ് സുഷേണൻ, പിന്നെ രുമയുടെ പിതാവ് — വൃദ്ധരായ ഈ രണ്ടു യൂഥപന്മാരും തങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങളോടൊപ്പം വരുന്നു; അതിൽനിന്നു സുഗ്രീവന്റെ പ്രതിഷ്ഠ കുടുംബത്തിലും രാജ്യത്തിലും ദൃഢമാണെന്നറിയാം. കേസരിയെ പരാമർശിക്കുമ്പോൾ ‘ഹനുമാന്റെ പിതാവ്’ എന്ന വിശേഷണംതന്നെയാണ് അവന്റെ പ്രസിദ്ധിക്കു കാരണം; പുത്രന്റെ മാഹാത്മ്യംകൊണ്ടു പിതാവ് അറിയപ്പെടുന്നു എന്ന ഈ വിപരീതക്രമം ഇവിടെ രമണീയമാണ്. ‘പ്രത്യദൃശ്യത’ (പ്രത്യക്ഷനായി) എന്ന ക്രിയാപദം വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രയോഗിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ഓരോ യൂഥപനെയും പ്രത്യേകം കാണുന്നതും ക്രമമായി അവർ വരുന്നതും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശതബലിയുടെ പേരിൽനിന്നുതന്നെ (നൂറിന്റെ ബലമുള്ളവൻ) അവന്റെ ബലം ഊഹിക്കാം.

ഗോലാംഗൂലങ്ങളുടെ മഹാരാജാവും ഭയങ്കരപരാക്രമിയുമായ ഗവാക്ഷൻ ആയിരം കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു കാണപ്പെട്ടു. ഭയങ്കരവേഗമുള്ള കരടികളുടെ നായകനും ശത്രുനാശകനുമായ ധൂമ്രൻ രണ്ടായിരം കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു വന്നുചേർന്നു. മഹാപർവതങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ഘോരരായ വാനരന്മാരോടൊപ്പം, മഹാവീര്യനായ പനസൻ എന്ന യൂഥപൻ മൂന്നു കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു വന്നു. നീലാഞ്ജനക്കൂമ്പാരംപോലെ കറുത്ത, മഹാകായനായ നീലൻ എന്ന യൂഥപൻ പത്തു കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു കാണപ്പെട്ടു. പിന്നെ സ്വർണപർവതംപോലെ ശോഭിക്കുന്ന മഹാവീര്യനായ ഗവയൻ എന്ന യൂഥപൻ അഞ്ചു കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു വന്നു. ബലവാനായ ദരീമുഖൻ എന്ന യൂഥപൻ ആയിരം കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, സുഗ്രീവന്റെ അരികിൽ വന്നുനിന്നു. അശ്വിനീദേവന്മാരുടെ പുത്രന്മാരും മഹാബലരുമായ മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും — ഇരുവരും — ആയിരം കോടികോടി വാനരന്മാരോടൊപ്പം കാണപ്പെട്ടു. ഓരോ യൂഥപന്റെയും നിറവും ബലവും അനുചരന്മാരുടെ എണ്ണവും പ്രത്യേകം നിർദേശിക്കുന്നു — ഈ ചിട്ടയായ എണ്ണൽ സൈന്യത്തിന്റെ അച്ചടക്കം കാണിക്കുന്നു. ഗവാക്ഷൻ ഗോലാംഗൂലങ്ങളുടെയും ധൂമ്രൻ കരടികളുടെയും നായകനാണ് — അതിനാൽ വാനരരല്ലാത്ത ജാതികളും ഈ സൈന്യത്തിലുണ്ടെന്നു വ്യക്തം. നീലന് അഞ്ജനക്കൂമ്പാരത്തിന്റെ ഉപമ, ഗവയനു സ്വർണപർവതത്തിന്റെ ഉപമ, പനസനു മഹാപർവതത്തിന്റെ ഉപമ — നിറംകൊണ്ടും ആകൃതികൊണ്ടും അവർ പരസ്പരം വ്യത്യസ്തരാണ്. മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും അശ്വിനീദേവന്മാരുടെ പുത്രന്മാരാണ് എന്നതിലൂടെ അവർ ദേവാംശജരാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അവരുടെ സംഖ്യ ‘കോടികോടിസഹസ്രം’ (ആയിരം കോടികോടി) എന്ന് ഏറ്റവും വലുതാണ്. ദരീമുഖനാകട്ടെ സുഗ്രീവന്റെ അരികിൽത്തന്നെ നിൽക്കുന്നു; അതു വിശ്വാസപാത്രതയുടെ അടയാളമാണ്. പനസൻ, നീലൻ, ഗവയൻ എന്നിവരുടെ പേരുകൾ പിന്നീടു യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലും വീണ്ടും കേൾക്കാം.

ബലവാനും വീരനും മഹാതേജസ്വിയുമായ ഗജൻ മൂന്നു കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തുവന്നു. ജാംബവാൻ എന്നു പേരുള്ള, മഹാതേജസ്വിയായ കരടിരാജൻ പത്തു കോടികളാൽ വ്യാപിച്ച്, സുഗ്രീവന്റെ അധീനത്തിൽ നിന്നു. തേജസ്വിയും ബലവാനുമായ രുമണൻ എന്നവൻ പരാക്രമികളായ വാനരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, നൂറു കോടികളോടുകൂടി വേഗം വന്നെത്തി. പിന്നെ ആയിരം കോടികളുടെ ആയിരവും നൂറും വാനരന്മാർ പിന്നാലെ അനുഗമിച്ചുകൊണ്ട് ഗന്ധമാദനൻ വന്നെത്തി. പിന്നെ ആയിരം പദ്മങ്ങളാലും നൂറു ശങ്കുക്കളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട്, പിതാവിനു തുല്യമായ പരാക്രമമുള്ള യുവരാജാവ് അംഗദൻ വന്നെത്തി. പിന്നെ നക്ഷത്രംപോലെ ശോഭിക്കുന്ന താരൻ ഭയങ്കരപരാക്രമികളായ അഞ്ചു കോടി വാനരന്മാരോടൊപ്പം ദൂരെ കാണപ്പെട്ടു. ജാംബവാന്റെ കരടിരാജത്വം ഇവിടെ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അംഗദന്റെ ‘പിതുഃ തുല്യപരാക്രമഃ’ (പിതാവിനു തുല്യമായ പരാക്രമമുള്ളവൻ) എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് ബാലിയുടെ ഓർമ ഉണരുന്നു. ‘താര’ (നക്ഷത്രം) എന്ന പേരിനാൽ താരന്റെ ദ്യുതി ഉപമിക്കപ്പെടുന്നു. ജാംബവാന്റെ ‘സുഗ്രീവസ്യ വശേ സ്ഥിതഃ’ (സുഗ്രീവന്റെ അധീനത്തിൽ നിൽക്കുന്നവൻ) എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് അവന്റെ വിനയം കാണിക്കുന്നു — വൃദ്ധനായിട്ടും കരടിരാജൻ തരുണനായ വാനരരാജാവിന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കുന്നു. ഗന്ധമാദനന്റെ സംഖ്യ ‘ആയിരം കോടികളുടെ ആയിരവും നൂറും’ എന്ന് അതിവിസ്തൃതമാണ്; അംഗദന്റേതാകട്ടെ ‘ആയിരം പദ്മങ്ങളും നൂറു ശങ്കുക്കളും’ എന്ന മഹാസംഖ്യകളാൽ എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ സംഖ്യകൾകൊണ്ട് ഗണിതഫലമല്ല ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്, അപരിമേയതതന്നെയാണ് ധ്വനിപ്പിക്കുന്നത് — ശ്രോതാവ് സംഖ്യ എണ്ണുന്നില്ല, വിസ്മയം അനുഭവിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു. താരന്റെ ‘ദൂരതഃ പര്യദൃശ്യത’ (ദൂരെ കാണപ്പെട്ടു) എന്ന പദംകൊണ്ട് ദർശനത്തിന്റെ ക്രമവും സൂക്ഷ്മമായി വർണിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഇന്ദ്രജാനു എന്ന പേരുള്ള, പ്രാജ്ഞനും വീരനുമായ യൂഥപൻ — പതിനൊന്നു കോടികളുടെ അധിപൻ — അവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു പ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നെ ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള രംഭൻ പതിനായിരവും ആയിരവും നൂറും കൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടു വന്നെത്തി. പിന്നെ യൂഥപതിയും വീരനും ബലവാനുമായ ദുർമുഖൻ എന്ന വാനരൻ രണ്ടു കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു പ്രത്യക്ഷനായി. കൈലാസശിഖരങ്ങളുടെ ആകൃതിയുള്ള ഭയങ്കരപരാക്രമികളായ വാനരന്മാരുടെ ആയിരം കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഹനുമാൻ പ്രത്യക്ഷനായി. മഹാവീര്യനായ നളനും വൃക്ഷവാസികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, നൂറു കോടിയും ആയിരവും നൂറും കൊണ്ട് വന്നെത്തി. പിന്നെ ശ്രീമാനായ ദധിമുഖൻ പത്തു കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഗർജിച്ചുകൊണ്ട് മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തെത്തി. ഹനുമാന്റെ പേര് ഇവിടെ മറ്റുള്ളവരുടെ ഇടയിൽതന്നെയാണ് എണ്ണിയിരിക്കുന്നത്, പ്രത്യേക പ്രാധാന്യത്തോടെയല്ല — അവന്റെ മാഹാത്മ്യം തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ പ്രകടമാകും. ഹനുമാന്റെ വാനരന്മാർ കൈലാസശിഖരങ്ങളുടെ ആകൃതിയുള്ളവർ, അതായത് വെളുത്ത നിറമുള്ളവർ എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതു മുമ്പു പറഞ്ഞ വർണവൈചിത്ര്യവുമായി ചേരുന്നു. നളൻ വൃക്ഷവാസികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനാണ് — പിന്നീടു സേതു നിർമിക്കുന്നത് അവൻതന്നെയാണെന്നു രാമായണശ്രോതാവ് ഓർക്കുന്നു. ദധിമുഖൻ ‘അഭിനദൻ’ (ഗർജിച്ചുകൊണ്ട്) വരുന്നു; അതു വാനരന്മാരുടെ സ്വാഭാവികമായ ഹർഷം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഗർജനമാണ്. ഇന്ദ്രജാനുവിന്റെ ‘കവിഃ’ എന്ന വിശേഷണം അവൻ പ്രാജ്ഞനാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഛന്ദസ്സറിയുന്നവൻ എന്നല്ല. രംഭൻ ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെയുള്ളവൻ എന്നതിലൂടെ ചുവന്ന നിറം വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

ശരഭൻ, കുമുദൻ, വഹ്നി, രംഹൻ എന്നീ വാനരന്മാരും, ഇവരും മറ്റനേകം ഇഷ്ടരൂപധാരികളായ വാനരന്മാരും — ഭൂമി മുഴുവനും പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും മൂടിക്കൊണ്ട് വന്നെത്തിയ യൂഥപന്മാർ — അവരുടെ എണ്ണമില്ല. ഭൂമിയിലെ എല്ലാ വാനരന്മാരും വന്നെത്തി താവളമുറപ്പിച്ചു; ചാടിയും കുതിച്ചും ഗർജിച്ചും വാനരന്മാർ മേഘസമൂഹങ്ങൾ സൂര്യനെ എന്നപോലെ സുഗ്രീവനെ വളഞ്ഞു. ഏറെ ശബ്ദങ്ങളുണ്ടാക്കിക്കൊണ്ട്, ശ്രേഷ്ഠരും കരുത്തുറ്റ കൈകളുള്ളവരുമായ അവർ ശിരസ്സു നമിച്ച് വാനരേന്ദ്രനായ സുഗ്രീവനു തങ്ങളെ നിവേദിച്ചു. ‘സൂര്യമഭ്രഗണാ ഇവ’ (മേഘസമൂഹങ്ങൾ സൂര്യനെ എന്നപോലെ) എന്ന ഉപമകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ സൂര്യനായും വാനരന്മാരെ മേഘസമൂഹങ്ങളായും ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു — മേഘങ്ങൾ സൂര്യനു ചുറ്റും സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ അവർ രാജാവിനെ വലയം ചെയ്യുന്നു. ശിരസ്സുകൊണ്ടു നിവേദിക്കുക എന്നാൽ പ്രണാമപൂർവമായ ആത്മനിവേദനമാണ്. ‘യേഷാം സംഖ്യാ ന വിദ്യതേ’ (അവരുടെ എണ്ണമില്ല) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് കവിതന്നെ എണ്ണൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു — എണ്ണാൻ കഴിഞ്ഞിടത്തോളം പേരെടുത്തു പറഞ്ഞു, ബാക്കി അപരിമേയമാണ്. ‘ആഗതാശ്ച നിവിഷ്ടാശ്ച’ (വന്നെത്തി, താവളമുറപ്പിച്ചു) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾകൊണ്ട് രണ്ടു ക്രിയകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ആദ്യം വരവ്, പിന്നെ യഥാസ്ഥാനത്തു താവളമുറപ്പിക്കൽ; സൈന്യത്തിന്റെ വ്യവസ്ഥ ഇവിടെനിന്നുതന്നെ ആരംഭിക്കുന്നു. ഈ നാല്പതാം ശ്ലോകം ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ്; അതിൽ മൂന്ന് അർധങ്ങൾ ഒരൊറ്റ അക്കത്തിനു കീഴിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നു. ശരഭൻ, കുമുദൻ, വഹ്നി, രംഹൻ എന്നിവരുടെ പേരുകൾ എണ്ണുക മാത്രം ചെയ്തിരിക്കുന്നു, വിസ്തരിച്ചു വർണിച്ചിട്ടില്ല.

മറ്റു വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ യഥോചിതം ഒത്തുചേർന്ന് സുഗ്രീവനെ സമീപിച്ച് അപ്പോൾ കൈകൂപ്പി നിന്നു. ധർമജ്ഞനായ സുഗ്രീവൻ ധൃതിയിൽ ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരെയെല്ലാം രാമനു നിവേദിച്ചശേഷം കൈകൂപ്പിനിന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ സൈന്യബലമറിയുന്ന അവൻ പർവതനിർഝരങ്ങളിലും എല്ലാ വനങ്ങളിലും വാനരേന്ദ്രന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങളെ വിധിപ്രകാരം സുഖകരമായി താവളമുറപ്പിച്ച് സൈന്യത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രാപ്തനായി — സൈന്യത്തെ യഥായോഗ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നതാണ് സേനാപതിയുടെ ഒന്നാമത്തെ കർമം. ഈ നാല്പത്തിനാലാം ശ്ലോകം ദീർഘമായ ഒരു വൃത്തത്തിൽ രചിച്ചതാണ്. ‘ബലജ്ഞഃ’ (സൈന്യബലമറിയുന്നവൻ) എന്ന പദംകൊണ്ട് സുഗ്രീവന്റെ സേനാനായകത്വം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു — സ്വന്തം സൈന്യത്തിന്റെ അളവറിയുന്നവനേ അതിനെ ശരിയായി നിയോഗിക്കാൻ കഴിയൂ. ‘യഥാസുഖം’ (സുഖകരമായി) എന്ന പദംകൊണ്ട് സൈന്യത്തിന്റെ ക്ലേശപരിഹാരം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — നായകൻ സ്വന്തം സൈന്യത്തിന്റെ സുഖവും ചിന്തിക്കുന്നു. ‘വിധിവത്’ (വിധിപ്രകാരം) എന്നതു ശാസ്ത്രാനുസാരിയായ വ്യവസ്ഥയാണ്. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം സൈന്യസമാഗമംകൊണ്ട് ആരംഭിച്ച് സൈന്യത്തിന്റെ താവളമുറപ്പിക്കലോടെ സമാപിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ സുഗ്രീവൻ ദിക്കുകളിലേക്കു വാനരന്മാരെ അയയ്ക്കാൻ ആരംഭിക്കുന്നു. ‘പ്രാഞ്ജലിഃ സ്ഥിതഃ അബ്രവീത്’ (കൈകൂപ്പിനിന്നു പറഞ്ഞു) എന്നതുകൊണ്ട് സുഗ്രീവന്റെ വിനയം വീണ്ടും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः॥ ३९॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക