സർഗ്ഗം
ലക്ഷ്മണൻ സുഗ്രീവനെ ശാസിക്കുന്നു
സുഗ്രീവന്റെ ഭീതി, ആസനത്യാഗം, രാജധർമോപദേശം, നന്ദികെട്ടവനെക്കുറിച്ചുള്ള നിന്ദ, ബാലിയുടെ വഴിയെക്കുറിച്ചുള്ള സൂചന
ആരാലും തടയപ്പെടാതെ ക്രുദ്ധനായി പ്രവേശിച്ച പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ട് സുഗ്രീവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വ്യഥിതമായി. ‘അപ്രതിഹതം’ (ആരാലും തടയപ്പെടാതെ) എന്ന പദത്തിൽനിന്ന് അറിയാം — ഏഴു കക്ഷ്യകളിലെ കാവൽപോലും അവനെ തടഞ്ഞില്ല. തേജസ്സുകൊണ്ടു ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ നിശ്വസിക്കുന്ന, സഹോദരന്റെ ആപത്തിൽ ദുഃഖിതനായ ദശരഥപുത്രനെ കണ്ട്, വാനരശ്രേഷ്ഠൻ സ്വർണാസനം വിട്ട് ചാടിയെഴുന്നേറ്റു — നന്നായി അലങ്കരിച്ച മഹേന്ദ്രന്റെ വലിയ ധ്വജം ഉയർത്തപ്പെട്ടതുപോലെ. ചാടിയെഴുന്നേറ്റ അവനോടൊപ്പം രുമ മുതലായ സ്ത്രീകളും എഴുന്നേറ്റു — ആകാശത്തിൽ പൂർണചന്ദ്രനോടൊപ്പം നക്ഷത്രഗണങ്ങൾ എന്നപോലെ; ഈ ഉപമ സുഗ്രീവന്റെ ഭോഗപരിവാരത്തെ മനോഹരമായിത്തന്നെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു, എന്നാൽ അതിൽത്തന്നെ ദോഷവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ ശ്രീമാനായ അവൻ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് മുന്നോട്ടുനീങ്ങി, ഒരു മഹാകല്പവൃക്ഷംപോലെ അവിടെ നിലകൊണ്ടു. രുമയെ കൂട്ടായി ചേർത്ത്, സ്ത്രീകളുടെ നടുവിൽ, നക്ഷത്രങ്ങളോടുകൂടിയ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന സുഗ്രീവനെ കണ്ട് ക്രുദ്ധനായ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു. കണ്ണുകളിലെ ചുവപ്പ് മദത്തിന്റെ ചിഹ്നം, കൂപ്പുകൈ വിനയത്തിന്റേതും — രണ്ടും ഒരേസമയം നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവിടെ കവി സുഗ്രീവന്റെ ഭീതി ക്രമത്തിൽ കാണിക്കുന്നു — ആദ്യം ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വ്യഥ, പിന്നെ ആസനത്യാഗം, പിന്നെ കൈകൂപ്പൽ, ഒടുവിൽ മൗനമായി നിൽക്കൽ. ഒരു വാക്കുപോലും അവൻ പറയുന്നില്ല; ലക്ഷ്മണനാണ് ആദ്യം സംസാരിക്കുന്നത്. ‘കല്പവൃക്ഷംപോലെ’ എന്ന ഉപമയാൽ അവന്റെ സ്ഥൈര്യവും മഹത്ത്വവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ കല്പവൃക്ഷം സ്വയം ചലിക്കുന്നില്ല — ഇതുതന്നെയാണ് അവന്റെ ദോഷത്തിന്റെ മൂർത്തരൂപം. സ്ത്രീപരിവാരം ഇവിടെ ശോഭാരൂപത്തിൽ വർണിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ലക്ഷ്മണന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ അതുതന്നെ അപരാധത്തിനു സാക്ഷിയാകുന്നു. നക്ഷത്രഗണങ്ങളുടെ ഉപമയാൽ സ്ത്രീകളുടെ ബാഹുല്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
‘സത്ത്വവും കുലീനതയുമുള്ളവനും, ദയാലുവും, ജിതേന്ദ്രിയനും, കൃതജ്ഞനും, സത്യവാദിയുമായ രാജാവ് ലോകത്തിൽ മഹത്ത്വം നേടുന്നു. എന്നാൽ ഉപകാരം ചെയ്ത മിത്രങ്ങളുടെ മുന്നിൽ അധർമത്തിൽ നിലകൊണ്ട് പ്രതിജ്ഞ മിഥ്യയാക്കുന്ന രാജാവിനെക്കാൾ ക്രൂരനായി ആരുണ്ട്? കുതിരയെക്കുറിച്ചു കള്ളം പറയുന്നവൻ നൂറുപേരെ കൊന്നതിന്റെ പാപം നേടുന്നു, പശുവിനെക്കുറിച്ചു കള്ളം പറയുന്നവൻ ആയിരം പേരെ; മനുഷ്യനെക്കുറിച്ചു കള്ളം പറയുന്നവനാകട്ടെ തന്നെത്തന്നെയും സ്വജനങ്ങളെയും കൊല്ലുന്നു. മുമ്പ് മിത്രങ്ങളുടെ സഹായത്താൽ കാര്യം സാധിച്ചശേഷം അതിനു പ്രത്യുപകാരം ചെയ്യാത്ത നന്ദികെട്ടവൻ, വാനരേശ്വരാ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും വധ്യനാണ്. വാനരാ, നന്ദികെട്ടവനെ കണ്ട് ക്രുദ്ധനായ ബ്രഹ്മാവു പാടിയ, എല്ലാ ലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്ന ഈ ശ്ലോകം കേട്ടുകൊള്ളുക: ഗോഘാതകനും മദ്യപനും കള്ളനും വ്രതം ലംഘിച്ചവനും സജ്ജനങ്ങൾ പ്രായശ്ചിത്തം വിധിച്ചിട്ടുണ്ട്; നന്ദികെട്ടവനു പ്രായശ്ചിത്തമില്ല.’ ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്മണൻ ആദ്യം സാമാന്യനീതി പറഞ്ഞിട്ട് പിന്നീടു മാത്രമാണ് വ്യക്തിയെ സ്പർശിക്കുന്നത്; നിന്ദയിലും ശാസ്ത്രക്രമം കാത്തുസൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ലക്ഷ്മണന്റെ ഉപദേശം മൂന്നു പടവുകളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു — ആദ്യം രാജാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ, പിന്നെ അസത്യത്തിന്റെ ഏറ്റക്കുറച്ചിൽ, ഒടുവിൽ നന്ദികെട്ടവന് പ്രായശ്ചിത്തമില്ലായ്മ. അസത്യദോഷത്തിൽ കുതിരയെക്കാൾ പശുവും പശുവിനെക്കാൾ മനുഷ്യനും ഗുരുതരം എന്നിങ്ങനെ ക്രമേണ പാപത്തിന്റെ വർധന കാണിക്കുന്നു; മനുഷ്യനെക്കുറിച്ചുള്ള അസത്യത്തിനോ അളവുതന്നെ പറയുന്നില്ല, കാരണം അത് ആത്മഹത്യയ്ക്കു തുല്യമാണ്. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശ്ലോകം ഉദ്ധരിച്ച് അവൻ സ്വന്തം അഭിപ്രായം ശാസ്ത്രപ്രമാണത്താൽ ദൃഢീകരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ നിന്ദപോലും നീതിശാസ്ത്രത്തിന്റെ രൂപം ധരിക്കുന്നു, വെറും ക്രോധത്തിന്റേതല്ല. ‘നിഷ്കൃതി’ എന്ന പദം ഇവിടെ പ്രായശ്ചിത്തം എന്ന അർഥത്തിലാണ്; ശാസ്ത്രത്തിൽ മഹാപാതകങ്ങൾക്കുപോലും പ്രായശ്ചിത്തം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, നന്ദികേടിനോ ഒന്നുമില്ല — ഇതുതന്നെയാണ് ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂർച്ചയേറിയ താത്പര്യം. ‘മിത്രാണാം ഉപകാരിണാം’ (ഉപകാരം ചെയ്ത മിത്രങ്ങളുടെ) എന്ന രണ്ടു വിശേഷണങ്ങളാൽ, ഉപകാരിയായ മിത്രത്തെ വഞ്ചിക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ ദോഷം എന്നു സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.
‘വാനരാ, നീ അനാര്യനും നന്ദികെട്ടവനും മിഥ്യാവാദിയുമാണ്; കാരണം മുമ്പ് രാമന്റെ സഹായത്താൽ കാര്യം സാധിച്ചിട്ട് അതിനു നീ പ്രത്യുപകാരം ചെയ്യുന്നില്ല. വാനരാ, കാര്യം സാധിച്ച നീ പ്രത്യുപകാരം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ രാമനുവേണ്ടി സീതയെ അന്വേഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കേണ്ടതായിരുന്നില്ലേ? അങ്ങനെയുള്ള നീ ഗ്രാമ്യഭോഗങ്ങളിൽ ആസക്തനും മിഥ്യാപ്രതിജ്ഞനുമായിത്തീർന്നു; തവളയെപ്പോലെ ശബ്ദിക്കുന്ന സർപ്പമാണ് നീ എന്ന് രാമൻ അറിയുന്നില്ല.’ ഈ സർപ്പോപമ ഏറ്റവും മൂർച്ചയേറിയതാണ് — തവളയുടെ സ്വരത്തിൽ വഞ്ചിക്കുന്ന സർപ്പത്തെപ്പോലെ, നീ മിത്രവാക്കുകളാൽ രാമനെത്തന്നെ വഞ്ചിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഭാവം; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും ഇതേ അർഥംതന്നെ വിവരിക്കുന്നു. അനാര്യൻ, നന്ദികെട്ടവൻ, മിഥ്യാവാദി എന്ന മൂന്നു വിശേഷണങ്ങളാൽ അവൻ മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ഒരുമിച്ച് എണ്ണുന്നു; ഇവ മുമ്പു പറഞ്ഞ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രയോഗരൂപങ്ങൾതന്നെ. ‘ഗ്രാമ്യേഷു ഭോഗേഷു’ (ഗ്രാമ്യഭോഗങ്ങളിൽ) എന്ന പദത്താൽ വിഷയസുഖങ്ങളുടെ നീചത്വം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
‘കരുണയറിയുന്ന, മഹാഭാഗനായ, മഹാത്മാവായ രാമനാൽ, പാപിയും ദുരാത്മാവുമായ നീപോലും വാനരന്മാരുടെ രാജ്യത്തിൽ എത്തിക്കപ്പെട്ടു. മഹാത്മാവായ രാഘവൻ ചെയ്ത ഉപകാരം നീ അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഉടൻതന്നെ മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ട് നീ ബാലിയെ കാണും. ബാലി കൊല്ലപ്പെട്ടു പോയ ആ വഴി ഇടുങ്ങിപ്പോയിട്ടില്ല; സുഗ്രീവാ, ഉടമ്പടിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുക, ബാലിയുടെ വഴി പിന്തുടരരുത്. ഇക്ഷ്വാകുശ്രേഷ്ഠന്റെ വില്ലിൽനിന്നു പുറപ്പെടുന്ന വജ്രംപോലെയുള്ള ശരങ്ങൾ നീ നിശ്ചയമായും കാണുന്നില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് സുഖിയായി സുഖം അനുഭവിക്കുന്നതും രാമകാര്യത്തെ മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും ശ്രദ്ധിക്കാത്തതും.’ അവസാനശ്ലോകം ദീർഘവൃത്തത്തിലാണ്; അതിലൂടെ സർഗാന്തത്തിൽ ശാസനയുടെ സ്വരം കൂടുതൽ ഉയരുന്നു. ‘വാലിപഥം’ (ബാലിയുടെ വഴി) എന്ന പദത്താൽ മരണമാർഗം ഉദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു; ബാലിയുടെ വധംതന്നെ ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്രമാണം എന്നതിനാൽ ഈ ഭീഷണി ഏറ്റവും മൂർച്ചയേറിയതാണ്. എങ്കിലും ‘ഉടമ്പടിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുക’ എന്ന വാക്കിനാൽ വഴിയും കാണിക്കപ്പെടുന്നു — ദണ്ഡനമല്ല ലക്ഷ്യം, പ്രതിജ്ഞാപാലനമാണ്. ഒടുവിൽ ‘മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും ശ്രദ്ധിക്കാത്തത്’ എന്ന വാക്യത്താൽ, കർമത്തിനു മുമ്പുള്ള ചിന്തപോലുമില്ല എന്ന ഗുരുതരമായ ആക്ഷേപം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः॥ ३४॥