॥वाल्मीकिरामायणम् കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം · 24-ാം സർഗ്ഗം

കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സുഗ്രീവന്റെ പശ്ചാത്താപവും താരയുടെ വധപ്രാർഥനയും

സുഗ്രീവന്റെ ശോകം, രാജ്യത്തോടുള്ള വൈരാഗ്യം, ആത്മനിന്ദ, അഗ്നിപ്രവേശസങ്കല്പം, താര രാമന്റെ അരികിലേക്ക്, സ്വന്തം വധത്തിനായുള്ള പ്രാർഥന, രാമന്റെ സാന്ത്വനം

കടക്കാനാവാത്ത വേഗമുള്ള ശോകമഹാസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയ താരയെ കണ്ട്, ബാലിയുടെ അനുജനും വേഗവാനുമായ സുഗ്രീവൻ, സഹോദരന്റെ അതുല്യമായ വധത്താൽ തപിച്ചു. ‘തേപേ’ (തപിച്ചു) എന്ന ക്രിയാപദത്താൽ വിജയത്തിന്റെ ആനന്ദമല്ല, താപമാണ് അവനു ഫലം എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ നോക്കിക്കൊണ്ട് അവൻ ക്ഷണനേരംകൊണ്ടു മനംമടുത്തവനായി — ജയത്തിന്റെ നിമിഷംതന്നെ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ നിമിഷമായി. മനസ്വിയായ അവൻ ഭൃത്യന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, അത്യന്തം ദുഃഖിച്ചുകൊണ്ട് പതുക്കെ രാമന്റെ അരികിലേക്കു ചെന്നു; ‘ശനൈഃ’ (പതുക്കെ) എന്ന പദത്താൽ നടപ്പിന്റെ മന്ദതയും മനസ്സിന്റെ ഭാരവും വ്യഞ്ജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വില്ലേന്തിയവനും ഉദാത്തനും വിഷസർപ്പതുല്യമായ ബാണങ്ങളുള്ളവനും യശസ്വിയും ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ട അംഗങ്ങളുള്ളവനുമായി നിൽക്കുന്ന രാഘവന്റെ അരികിലെത്തി അവൻ പറഞ്ഞു — ‘നരേന്ദ്രാ, പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തതുപോലെതന്നെ അങ്ങ് ചെയ്തു; ഈ കർമത്തിന്റെ ഫലവും കണ്ടുകഴിഞ്ഞു. എന്നാൽ രാജപുത്രാ, ജീവിതം നശിച്ച എന്റെ മനസ്സ് ഭോഗങ്ങളിൽനിന്നു പിന്തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.’ ‘ഹതജീവിതേന’ (ജീവിതം നശിച്ചവനാൽ) എന്ന പദത്താൽ സ്വന്തം ജീവിതംതന്നെ നിന്ദിതമായി എന്നതാണ് ഭാവം — രാജ്യം ലഭിച്ചു, ജീവിതമോ നഷ്ടമായി. രാമന്റെ വർണനയിൽ കവി അഞ്ചു വിശേഷണങ്ങൾ ചേർക്കുന്നു; അവയിൽ ‘ഗൃഹീതചാപം’ (വില്ലേന്തിയവൻ) എന്നതാണ് ആദ്യത്തേത് — സുഗ്രീവനുവേണ്ടി ഉയർത്തിയ ആ വില്ലുതന്നെ ഇപ്പോൾ അവന്റെ ശോകത്തിനു കാരണമായി എന്ന വ്യംഗ്യം. സർഗാരംഭത്തിൽ കവി ശോകത്തിന്റെ രണ്ടു മൂർത്തികൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു — നിലത്തു താര, രാമന്റെ വഴിയിൽ സുഗ്രീവൻ; ഇരുവരുടെയും വിലാപമാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ വിഷയം.

‘ഈ മഹാറാണി അത്യന്തം കരയുമ്പോഴും, ദുഃഖത്താൽ തപിക്കുന്ന നഗരം ഉറക്കെ നിലവിളിക്കുമ്പോഴും, രാജാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കെ, അംഗദന്റെ ജീവൻ സംശയത്തിലായിരിക്കെ — രാമാ, രാജ്യത്തിൽ എന്റെ മനസ്സ് രമിക്കുന്നില്ല’ എന്ന് നാലു കാരണങ്ങളാൽ അവൻ വൈരാഗ്യം കാണിക്കുന്നു. ‘ക്രോധംകൊണ്ടും അസഹിഷ്ണുതകൊണ്ടും അതിയായ അപമാനംകൊണ്ടും മുമ്പ് ഞാൻ സഹോദരന്റെ വധത്തിനു സമ്മതിച്ചു; ഇപ്പോഴാകട്ടെ ഈ വാനരയൂഥപൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഇക്ഷ്വാകുശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ അതിതീക്ഷ്ണമായി പരിതപിക്കുന്നു.’ മൂന്നു കാരണങ്ങളും സ്വയംതന്നെ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞ് അവൻ ദോഷം ദൈവത്തിൽ ചാർത്തുന്നില്ല — ഇതാണ് അവന്റെ ആത്മപരിശോധനയുടെ പ്രാമാണികത. ‘ആ പർവതശ്രേഷ്ഠമായ ഋശ്യമൂകത്തിൽ സ്വന്തം രീതിയിൽ എങ്ങനെയെങ്കിലും ഏറെക്കാലം കഴിയുന്നതാണ് ഇന്ന് എനിക്കു ശ്രേയസ്സായി തോന്നുന്നത് — ഇവനെ കൊന്നിട്ട് സ്വർഗം ലഭിക്കുന്നതുപോലുമല്ല.’ സഹോദരവധം വിലയായി നൽകി സ്വർഗരാജ്യംപോലും സ്വീകരിക്കരുത് എന്ന്. ‘‘നിന്നെ കൊല്ലാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, പൊയ്ക്കൊള്ളൂ’ എന്നു മഹാത്മാവും ബുദ്ധിമാനുമായ അവൻ എന്നോടു പറഞ്ഞത് അവനു യോജിച്ചതുതന്നെ; എന്റെ ഈ വാക്കും കർമവുമോ എനിക്കു യോജിച്ചതും’ — ശത്രുവിന്റെ ഔദാര്യവും സ്വന്തം ക്ഷുദ്രതയും ഒരുമിച്ചു സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. ‘രാജ്യത്തിന്റെ സുഖവും സഹോദരവധത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന ദുഃഖവും തൂക്കിനോക്കിയാൽ, മഹാഗുണവാനായ സഹോദരന്റെ വധം ഏതു സഹോദരനാണ് ഇഷ്ടപ്പെടുക?’ കാമത്തിനു മുൻഗണന നൽകുന്നവൻപോലും ഇങ്ങനെ ചെയ്യുകയില്ല എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ തന്നെത്താൻ കാമപരനെക്കാളും താഴ്ന്നവനായി കണക്കാക്കുന്നു. രാജ്യാഭിഷേകത്തിനു മുമ്പുതന്നെ രാജാവിന്റെ വൈരാഗ്യം കാണിക്കുന്നതിലൂടെ ഈ സർഗം രാമായണത്തിന്റെ നീതിപക്ഷത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.

‘എന്റെ വധം അവന്റെ മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്നില്ല — തന്റെ മാഹാത്മ്യം ലംഘിക്കാതിരിക്കാനായി അവൻ അത് ആഗ്രഹിച്ചില്ല; എന്റെ ബുദ്ധിയുടെ ദൗഷ്ട്യംകൊണ്ടോ, പ്രാണഹരമായ ഈ അതിക്രമം സംഭവിച്ചു.’ മഹാത്മാവിന്റെ സംയമവും ക്ഷുദ്രന്റെ അതിക്രമവും — വീണ്ടും താരതമ്യം. ‘വൃക്ഷശാഖകൊണ്ട് അടിയേറ്റുതകർന്ന് ഒരു നിമിഷം ഞാൻ ഞരങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നപ്പോൾ അവൻ എന്നെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ച്, ‘ഇനി ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്’ എന്നു പറഞ്ഞു.’ ആദ്യയുദ്ധത്തിന്റെ ഓർമതന്നെ അവന്റെ ക്ഷമാശീലത്തിനു പ്രമാണമാകുന്നു. ‘ഇവൻ സാഹോദര്യവും ആര്യഭാവവും ധർമവും കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു; ഞാനോ ക്രോധവും കാമവും കപിസഹജമായ ചാപല്യവും പ്രദർശിപ്പിച്ചു’ — ‘കപിത്വം’ (കപിസഹജമായ ചാപല്യം) എന്ന പദത്താൽ സ്വജാതിയുടെ ചാപല്യംതന്നെ തന്റെ ദോഷമായി അവൻ പറയുന്നു. ‘സഖേ, ചിന്തിക്കാനാവാത്തതും വർജിക്കേണ്ടതും ആഗ്രഹിക്കാനാവാത്തതും നോക്കാൻപോലും അരുതാത്തതുമായ പാപം സഹോദരവധത്താൽ ഞാൻ നേടിയിരിക്കുന്നു — ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രനെ (വൃത്രനെ) വധിച്ചതിലൂടെ ഇന്ദ്രൻ എന്നപോലെ.’ നാലു വിശേഷണങ്ങളാൽ പാപത്തിന്റെ അസ്പൃശ്യത പറയപ്പെടുന്നു. ‘ഇന്ദ്രന്റെ പാപം ഭൂമിയും ജലവും വൃക്ഷങ്ങളും സ്ത്രീകളും മനസ്സോടെ ഏറ്റെടുത്തു; ശാഖാമൃഗമായ എന്റെ ഈ പാപം ആരാണ് സഹിക്കുക, ആരാണ് ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുക?’ — ദേവന്റെ പാപം പങ്കുവെക്കപ്പെട്ടു, വാനരന്റേതോ ഏറ്റെടുക്കാൻ ആരുമില്ല എന്ന ദൈന്യം. ഇന്ദ്രനുമായുള്ള താരതമ്യത്തിൽ രണ്ട് അംശങ്ങളുണ്ട് — പാപത്തിന്റെ സമാനത, മോചനത്തിന്റെ അസമാനത; അതിലൂടെയാണ് സുഗ്രീവന്റെ നിരാശ ദൃഢമാകുന്നത്. ‘വയസ്യ’ (സഖേ) എന്ന സംബോധനയാൽ അവൻ രാമനെ രാജാവായല്ല, മിത്രമായിത്തന്നെ സംബോധന ചെയ്യുന്നു — അഗ്നിപ്രവേശത്തിന് അനുമതി യാചിക്കുന്നതിന്റെ ഭൂമികയാണിത്.

‘രാഘവാ, അധർമയുക്തവും കുലനാശകരവുമായ ഇത്തരമൊരു കർമം ചെയ്ത ഞാൻ പ്രജകളുടെ ഈ സമ്മാനത്തിന് അർഹനല്ല; യൗവരാജ്യത്തിനുപോലും അർഹനല്ല, പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ?’ അധികാരത്തിന്റെ നിഷേധംതന്നെയാണ് ഈ പശ്ചാത്താപത്തിന്റെ പരിണതി. ‘ലോകത്തിൽ നിന്ദിക്കപ്പെട്ടതും ക്ഷുദ്രവും ലോകത്തിന് അപകാരം ചെയ്യുന്നതുമായ പാപത്തിന്റെ കർത്താവാണ് ഞാൻ; മഴവെള്ളത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് താഴ്ന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് എന്നപോലെ ഈ വലിയ ശോകം എല്ലായിടത്തുനിന്നും എന്നിലേക്കു വന്നുചേരുന്നു.’ ശോകം സ്വഭാവത്താൽത്തന്നെ താഴ്ന്നതിലേക്കു പോകുന്നു എന്നതാണ് ഉപമയുടെ മർമം. ‘സഹോദരവധംതന്നെ പിൻഭാഗവും വാലും, സന്താപംതന്നെ തുമ്പിക്കൈയും കണ്ണുകളും തലയും കൊമ്പുകളും — അങ്ങനെയുള്ള, പാപമയവും ദർപ്പിതവുമായ ഒരു ആന, പ്രളയജലം നദീതീരത്തെ എന്നപോലെ, വളർന്നുപൊന്തി എന്നെ ഇടിച്ചുതകർക്കുന്നു.’ പാപത്തിന്റെ ഗജരൂപകം അത്യന്തം വിസ്തൃതമാണ് — പാപത്തിന്റെ ഓരോ അവയവവും പശ്ചാത്താപത്തിന്റെ ഓരോ അംഗമായി സങ്കല്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതിലൂടെ ഉള്ളിലെ താപം ബാഹ്യരൂപത്തിൽ മൂർത്തമാക്കപ്പെടുന്നു. നദീതീരത്തിന്റെ ഉപമയാൽ ഇടവിടാതെയുള്ള ക്ഷയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ആന വീണ്ടും വീണ്ടും ഇടിക്കുന്നു, തീരം ക്രമേണ ഇടിഞ്ഞുപോകുന്നു. ‘നരശ്രേഷ്ഠാ, സഹിക്കാനാവാത്ത ഈ പാപം — അഗ്നിയിൽ ഉരുക്കപ്പെടുന്ന സ്വർണത്തിൽനിന്ന് നിറംകെട്ട കിട്ടം വേർപെടുന്നതുപോലെ — എന്റെ ഹൃദയത്തിലുള്ള സദാചാരത്തെ അകറ്റിക്കളയുന്നു.’ ‘രാഘവാ, എന്റെ നിമിത്തംതന്നെ മഹാബലരായ വാനരയൂഥപന്മാരുടെ ഈ കുലവും ഈ അംഗദനും ശോകതാപത്താൽ പാതി പ്രാണൻ മാത്രം ശേഷിക്കുന്നവരെപ്പോലെയാണെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. നല്ല ബന്ധുവും അനുസരണയുള്ള മകനും എളുപ്പം ലഭിക്കും; എന്നാൽ അംഗദനെപ്പോലൊരു പുത്രൻ എവിടെ? സഹോദരന്റെ സാമീപ്യം ലഭിക്കുന്ന ഒരു ദേശവും ഇനി ഉണ്ടാവുകയുമില്ല.’ ‘വീരശ്രേഷ്ഠനായ അംഗദൻ ഇന്നു ജീവിക്കുകയില്ല; അവനെ പരിപാലിക്കാനായി അമ്മ ജീവിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ പുത്രനില്ലാതെ ദുഃഖദീനയായ അവൾ ജീവിക്കുകയേയില്ല എന്ന് എനിക്കു നിശ്ചയമാണ്. അതിനാൽ സഹോദരനോടും പുത്രനോടുമുള്ള സഖ്യം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ആളിക്കത്തുന്ന അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും; അങ്ങയുടെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കുന്ന ഈ വാനരവീരന്മാർ സീതയെ അന്വേഷിക്കും. മനുജേന്ദ്രപുത്രാ, ഞാൻ പോയാലും അങ്ങയുടെ ഈ കാര്യം മുഴുവൻ സാധിക്കും. കുലത്തെ നശിപ്പിച്ചവനും ജീവിക്കാൻ അർഹനല്ലാത്തവനും അപരാധിയുമായ എനിക്ക്, രാമാ, അനുവാദം തരൂ.’ ഈ ദീർഘഖണ്ഡത്തിൽ സുഗ്രീവന്റെ വാക്ക് മൂന്നു പടികളിലായി മുന്നേറുന്നു — ആദ്യം അധികാരത്തിന്റെ നിഷേധം, പിന്നെ രണ്ടു രൂപകങ്ങളിലൂടെ (മഴവെള്ളത്തിന്റെ ഒഴുക്ക്, പാപമയമായ ആന) പാപത്തിന്റെ വർണന, ഒടുവിൽ മരണത്തിനുള്ള അനുമതിയാചന. അംഗദന്റെയും അമ്മയുടെയും മരണം സ്വയം സങ്കല്പിച്ച് അവൻ സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ ഒരു പ്രയോജനവും കാണുന്നില്ല. എന്നാൽ രാമകാര്യം മറക്കുന്നില്ല — ‘ഈ വാനരവീരന്മാർ സീതയെ അന്വേഷിക്കും’ എന്നു പറഞ്ഞ് മരണത്തിലും അവൻ കൃതജ്ഞത കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെയാണ് ഈ കഥാപാത്രത്തിന്റെ ഉദ്ധാരം — മുമ്പ് ഭോഗപരനായിരുന്നവൻ ഇപ്പോൾ കർത്തവ്യം ഓർക്കുന്നു.

ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതനായ ബാലിയുടെ അനുജന്റെ വാക്കു കേട്ട്, ശത്രുവീരന്മാരെ കൊല്ലുന്ന രഘുവീരന്റെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു; ഒരു നിമിഷം അവൻ മനംമടുത്തവനായി — ശത്രുഹന്താവിന്റെ കണ്ണുകളിൽ കണ്ണീർ എന്നതു രാമന്റെ കാരുണ്യത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. അതേ നിമിഷത്തിൽത്തന്നെ, ഭൂമിയെപ്പോലെ ക്ഷമാശീലനും ലോകരക്ഷകനുമായ രാമൻ, വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കിക്കൊണ്ട്, ഉത്കണ്ഠയോടെ, ആപത്തിൽ മുങ്ങി കരയുന്ന ആ താരയെ കണ്ടു. മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ളവളും വാനരസിംഹത്തെ നാഥനായി ലഭിച്ചവളും ഭർത്താവിനെ പുണർന്നു കിടക്കുന്നവളും ദീനതയില്ലാത്ത സത്ത്വമുള്ളവളുമായ ആ വാനരരാജപത്നിയെ മന്ത്രിപ്രധാനന്മാർ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു. ‘അദീനസത്ത്വാം’ (ദീനതയില്ലാത്ത സത്ത്വമുള്ളവൾ) എന്ന പദത്താൽ ശോകത്തിലും അവളുടെ സത്ത്വം കുറഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പിടഞ്ഞുകൊണ്ട്, താങ്ങിപ്പിടിക്കപ്പെട്ട്, ഭർത്താവിന്റെ അരികിൽനിന്നു മാറ്റപ്പെടുമ്പോൾ അവൾ ശരവും ചാപവും കൈയിലേന്തി, സ്വന്തം തേജസ്സാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന രാമനെ കണ്ടു. രാജലക്ഷണങ്ങളാൽ നന്നായി അലംകൃതനും മനോഹരനേത്രനും പുരുഷശ്രേഷ്ഠനുമായ, മുമ്പു കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അവനെ കണ്ട്, മാൻകുട്ടിയുടേതുപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ള അവൾ ‘ഇതാണ് ആ കാകുത്സ്ഥൻ’ എന്ന് അറിഞ്ഞു — ലക്ഷണങ്ങളാൽത്തന്നെ തിരിച്ചറിവ്, ആരും പരിചയപ്പെടുത്താതെ. പിന്നെ ദുഃഖിതയും ആപത്തിൽപ്പെട്ടവളുമായ ആര്യയായ താര, അത്യന്തം വിഹ്വലയായി, ഇന്ദ്രതുല്യനും ആർക്കും സമീപിക്കാനാവാത്തവനും മഹാനുഭാവനുമായ അവന്റെ അരികിലേക്ക് അതിവേഗം ചെന്നു. ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ കവി ദൃഷ്ടിയെ സുഗ്രീവനിൽനിന്നു താരയിലേക്കു നീക്കുന്നു; രാമന്റെ മൗനമാണ് കണ്ണി. സുഗ്രീവന്റെ യാചന ഉത്തരം ലഭിക്കാതെ നിൽക്കുന്നു, താരയുടെ യാചന വരുന്നു — രണ്ടിനും ഒരൊറ്റ സാന്ത്വനവാക്കുകൊണ്ട് ഉത്തരം നൽകപ്പെടും. ‘ക്ഷിതിക്ഷമാവാൻ’ (ഭൂമിയെപ്പോലെ ക്ഷമാശീലൻ), ‘ഭുവനസ്യ ഗോപ്താ’ (ലോകരക്ഷകൻ) എന്ന രണ്ടു വിശേഷണങ്ങളാൽ രാമന്റെ ക്ഷമയും രക്ഷയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — യാചിക്കുന്നവളെ കേൾക്കാനുള്ള യോഗ്യതതന്നെയാണ് അവിടെ വ്യഞ്ജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ‘അദൃഷ്ടപൂർവം’ (മുമ്പു കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത) എന്ന പദത്താൽ താര രാമനെ ആദ്യമായാണ് കാണുന്നതെന്നു വ്യക്തം; എന്നിട്ടും ലക്ഷണങ്ങളാൽത്തന്നെ അവൾ അവനെ തിരിച്ചറിയുന്നു — ഇതു രാമന്റെ പ്രഭാവത്തിന്റെ വർണനയാണ്.

ശോകത്താൽ ശരീരവും ഭാവവും പരിഭ്രാന്തമായ മനസ്വിനിയായ താര, വിശുദ്ധസത്ത്വനും യുദ്ധത്തിലെ മികവിലൂടെ ലക്ഷ്യം നേടിയവനുമായ അവന്റെ അരികിലെത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ആദ്യം അവൾ സ്തുതിക്കുന്നു — ‘അങ്ങ് അളവറ്റവനും ആർക്കും സമീപിക്കാനാവാത്തവനും ജിതേന്ദ്രിയനും ഉത്തമധർമമുള്ളവനും ക്ഷയിക്കാത്ത കീർത്തിയുള്ളവനും വിചക്ഷണനും ഭൂമിയെപ്പോലെ ക്ഷമാശീലനും ചോരപോലെ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ളവനുമാണ്. വില്ലും ബാണവും കൈയിലേന്തിയവനും മഹാബലനും ദൃഢഗാത്രനുമായ അങ്ങ്, മനുഷ്യദേഹത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം വിട്ട്, ദിവ്യദേഹത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തോടുകൂടിയവനാണ്.’ ഈ സ്തുതികളാൽ അവൾ രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു — രാമന്റെ ധർമനിഷ്ഠ, അവന്റെ ബാണം ഒരിക്കലും പിഴയ്ക്കില്ല എന്നത്; രണ്ടുംതന്നെയാണ് തുടർന്നുള്ള യാചനയുടെ ആധാരം. ‘ക്ഷതജോപമാക്ഷഃ’ (ചോരപോലെ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ളവൻ) എന്ന പദത്താൽ അവന്റെ വീരരസവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ പ്രാർഥന — ‘എന്റെ പ്രിയനെ കൊന്ന അതേ ബാണംകൊണ്ട് എന്നെയും കൊല്ലൂ; കൊല്ലപ്പെട്ട ഞാൻ അവന്റെ അരികിലേക്കു പോകും; ഞാനില്ലാതെ ബാലി രമിക്കുകയില്ല. നിർമലമായ താമരയിതൾപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവനേ, സ്വർഗത്തിൽ ചെന്നുചേർന്ന് ചുറ്റും നോക്കിയിട്ടും എന്നെ കാണാതെ, പലതരം ചുവന്ന ശിരോഭൂഷണങ്ങളണിഞ്ഞ, വിചിത്രവേഷധാരികളായ അപ്സരസ്സുകളെ അവൻ സ്വീകരിക്കുകയില്ല. പർവതരാജന്റെ രമ്യമായ ചരിവിൽ വിദേഹകന്യകയില്ലാതെ അങ്ങ് എന്നപോലെ, സ്വർഗത്തിലും എന്നെ കൂടാതെ അവൻ ശോകവും വിവർണതയും അനുഭവിക്കും.’ ഉപമ മർമസ്പർശിയാണ് — രാമന്റെതന്നെ വിരഹദുഃഖം സാക്ഷിയാക്കപ്പെടുന്നു. സീതാവിയോഗത്താൽ ദുഃഖിതനായ രാമനാണ് പതിവിയോഗത്തിന്റെ വേദന അറിയുന്നത് എന്നു പറഞ്ഞ് അവൾ അവന്റെ കരുണയെത്തന്നെ പ്രമാണമാക്കുന്നു; യാചനയിലെ ഏറ്റവും മർമസ്പർശിയായ യുക്തി ഇതാണ്. ‘ഭാര്യയില്ലാത്ത യുവാവ് എന്തു ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു എന്ന് അങ്ങുതന്നെ അറിയുന്നു; ആ തത്ത്വം അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് എന്നെ കൊല്ലൂ, എന്നെ കാണാത്തതിന്റെ ദുഃഖം ബാലി അനുഭവിക്കാതിരിക്കട്ടെ.’ പിന്നെ ശാസ്ത്രയുക്തി — ‘സ്ത്രീവധദോഷം തനിക്കുണ്ടാകും എന്നു മഹാത്മാവായ അങ്ങ് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ‘ഇവൾ അവന്റെ ആത്മാവുതന്നെ’ എന്നു കരുതി എന്നെ കൊല്ലൂ; അങ്ങനെയെങ്കിൽ അതു സ്ത്രീവധമാവുകയില്ല, മനുജേന്ദ്രപുത്രാ. ശാസ്ത്രപ്രയോഗമനുസരിച്ചും വിവിധ വേദങ്ങളനുസരിച്ചും ഭാര്യ പുരുഷനിൽനിന്നു ഭിന്നയല്ല; ജ്ഞാനികളുടെ ലോകത്തിൽ ഭാര്യയെ ദാനം ചെയ്യുന്നതിനെക്കാൾ വലിയ ദാനം കാണപ്പെടുന്നില്ല. അങ്ങും ധർമം നോക്കി എന്നെ എന്റെ ആ പ്രിയനു നൽകുമെങ്കിൽ, ഈ ദാനത്താൽ, എന്നെ കൊല്ലുന്നതിൽനിന്ന് അധർമബന്ധം അങ്ങേക്കുണ്ടാവുകയില്ല.’ ഇവിടെ അവൾ സ്മൃതിശാസ്ത്രംതന്നെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു — പത്നി പതിയുടെ അർധശരീരമാണ്, അതിനാൽ അവളുടെ വധം പതിയുടെതന്നെ അംഗച്ഛേദമാണ്, വേറിട്ട സ്ത്രീഹത്യയല്ല; ദാനധർമത്തിൽ ഭാര്യാദാനമാണ് ശ്രേഷ്ഠം, അതിനാൽ എന്നെ അവനു നൽകുന്നതിലൂടെ അങ്ങ് ധർമംതന്നെ ആചരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അവൾ രാമന്റെ ധർമനിഷ്ഠയെത്തന്നെ തന്റെ യാചനയുടെ ഉപാധിയാക്കുന്നു. ഒടുവിൽ ആറു പാദങ്ങളുള്ള ശ്ലോകത്തിൽ അവൾ ഉപസംഹരിക്കുന്നു — ‘ദുഃഖിതയും അനാഥയും ഭർത്താവിൽനിന്ന് അകറ്റപ്പെടുന്നവളുമായ ഇങ്ങനെയുള്ള എന്നെ കൊല്ലുന്നത് ഉചിതമല്ല എന്നു കരുതരുതേ; ആനയുടെ വിലാസഗതിയുള്ളവനും ധീമാനും വാനരശ്രേഷ്ഠനും ഉത്തമമായ സ്വർണമാലയ്ക്ക് അർഹനുമായ അവനെ കൂടാതെ ഏറെക്കാലം ജീവിക്കാൻ എനിക്കു കഴിയുകയില്ല, നരേന്ദ്രാ.’

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട മഹാത്മാവും പ്രഭുവുമായ രാമൻ താരയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ഹിതകരമായ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘വീരന്റെ ഭാര്യേ, ബുദ്ധി തെറ്റിക്കരുത്; ഈ ലോകം മുഴുവൻ വിധാതാവിനാലാണ് വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.’ ‘വീരഭാര്യേ’ എന്ന സംബോധനകൊണ്ടുതന്നെ അവൻ അവളുടെ കർത്തവ്യം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — വീരന്റെ പത്നി ഇങ്ങനെ വിലപിക്കരുത്. ‘സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ ആ ചേർച്ചയെല്ലാം വിധാതാവു ചെയ്തതാണെന്നു ലോകം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മൂന്നു ലോകങ്ങളും അവന്റെ വശത്താണ്; വിധിക്കപ്പെട്ട വിധാനത്തെ അവ ലംഘിക്കുന്നില്ല.’ സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ മൂലം വിധിയാണെന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ ശോകത്തിന്റെ വിഷയംതന്നെ മാറ്റുന്നു — ഒരു വ്യക്തിയും കുറ്റക്കാരനല്ല, വിധാനംതന്നെയാണ് കാരണം. ‘ആ പരമമായ പ്രീതി നീ അതുപോലെതന്നെ നേടും; നിന്റെ പുത്രൻ യൗവരാജ്യം നേടും; വിധാതാവിന്റെ വിധാനം അങ്ങനെതന്നെയാണ്; ശൂരന്മാരുടെ പത്നിമാർ ഇങ്ങനെ വിലപിക്കാറില്ല.’ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശ്വാസവും ഇപ്പോഴത്തെ കർത്തവ്യവും — രണ്ടും ഒരേ വാക്കിൽ. രാമൻ അവളുടെ യുക്തിയെ ഖണ്ഡിക്കുന്നില്ല, സ്വന്തം കർമത്തെ ന്യായീകരിക്കുന്നുമില്ല; വിധാനത്തിന്റെ സാർവഭൗമത്വം കാണിച്ച് ശോകത്തിന്റെ വിഷയംതന്നെ നീക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു. പുത്രന്റെ യൗവരാജ്യം വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് അവൻ അവളുടെ ഭാവിചിന്തയെയും ശമിപ്പിക്കുന്നു. പ്രഭാവശാലിയും ശത്രുതാപനനുമായ ആ മഹാത്മാവിനാൽ ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ട, നല്ല വേഷവും രൂപവുമുള്ള വീരപത്നിയായ താര, ശബ്ദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മുഖം അടക്കി നിശ്ശബ്ദയായി — കരച്ചിലിന്റെ ശബ്ദം ശാന്തമായി, വിലാപം അവസാനിച്ചു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुर्विंशः सर्गः॥ २४॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക