സർഗ്ഗം
ഹനുമാൻ താരയെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു; താരയുടെ നിരാകരണം
ഹനുമാന്റെ കർമസിദ്ധാന്തോപദേശം, അംഗദനെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കാനുള്ള പ്രേരണ, അന്ത്യേഷ്ടിയെയും രാജ്യാഭിഷേകത്തെയും കുറിച്ചുള്ള സൂചന, താരയുടെ മറുപടിയും ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കാനുള്ള നിശ്ചയവും
ആകാശത്തുനിന്ന് അടർന്നുവീണ നക്ഷത്രംപോലെ നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്ന താരയെ കണ്ട്, വാനരയൂഥപനായ ഹനുമാൻ പതുക്കെ അവളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ‘ശനൈഃ’ (പതുക്കെ) എന്ന പദത്താൽ സാന്ത്വനത്തിന്റെ മൃദുത്വം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ശോകാർത്തയായ സ്ത്രീയെ പെട്ടെന്ന് ഉദ്ബോധിപ്പിക്കരുതല്ലോ. അവൻ ആദ്യം കർമസിദ്ധാന്തം അവതരിപ്പിക്കുന്നു — ഗുണമെന്നു കരുതിയോ ദോഷമെന്നു കരുതിയോ ഒരു ജീവി ചെയ്യുന്ന സ്വന്തം കർമത്തിന്റെ ശുഭവും അശുഭവുമായ ഫലം മുഴുവൻ, മരണശേഷം, ശാന്തനായി, അവൻതന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ മറ്റൊരാളുടെ മരണത്തിൽ ശോകിക്കുന്നതു നിഷ്ഫലമാണ്. പിന്നെ രണ്ടു ചോദ്യങ്ങളാൽ അവൻ ശോകത്തിന്റെ മൂലംതന്നെ മുറിക്കുന്നു — ‘സ്വയം ശോചിക്കപ്പെടേണ്ടവളായിരിക്കെ നീ ആരെക്കുറിച്ചാണ് ശോചിക്കുന്നത്? സ്വയം ദീനയായിരിക്കെ ഏതു ദീനനോടാണ് നീ അനുകമ്പ കാണിക്കുന്നത്?’ നീർക്കുമിളപോലുള്ള ഈ ദേഹത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഏതു ജീവൻ ഏതു ജീവനുവേണ്ടി ശോചിക്കണം — എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെ ശരീരത്തിന്റെ ക്ഷണഭംഗുരത പ്രകടമാക്കപ്പെടുന്നു. ബാലി മാത്രമല്ല പോയത്, ശോകിക്കുന്നവളും അതുപോലെതന്നെയാണ് — എന്ന് അറിയുമ്പോൾ ശോകത്തിന് ആധാരംതന്നെ ശേഷിക്കുന്നില്ല.
പുത്രൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ അമ്മ പുത്രനെയാണ് നോക്കേണ്ടത് — അതിനാൽ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പുത്രന്റെ അമ്മയായ അവൾ കുമാരനായ അംഗദനെ നോക്കണം; ഭാവിയിൽ അവനു യോജിച്ച കാര്യങ്ങൾ ചിന്തിക്കണം — എന്നിങ്ങനെ ഹനുമാൻ അവളുടെ ദൃഷ്ടിയെ മരിച്ചവനിൽനിന്നു ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവനിലേക്കു തിരിക്കുന്നു. ‘ആയത്യാം’ (ഭാവിയിൽ) എന്ന പദത്താൽ ഇപ്പോഴത്തെ ശോകത്തിൽനിന്നു ഭാവിയിലെ കർത്തവ്യത്തിലേക്കുള്ള സംക്രമണം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ജീവികളുടെ വരവും പോക്കും അനിശ്ചിതമാണ് — ജനനവും മരണവും ആരുടെയും നിശ്ചിതസമയം നോക്കുന്നില്ല — എന്നു വിദുഷിയായ അവൾക്കറിയാമല്ലോ; അതിനാൽ പണ്ഡിതൻ പരലോകഹിതമായ ശുഭകർമംതന്നെയാണ് ചെയ്യേണ്ടത്, കരച്ചിൽ മുതലായ ലൗകികമായ ശോകവിസ്താരമല്ല. ആയിരക്കണക്കിനും നൂറുകണക്കിനും ലക്ഷക്കണക്കിനും വാനരന്മാർ ആശ അർപ്പിച്ചിരുന്നവൻപോലും ഇന്ന് വിധിനിർണയിച്ച അന്ത്യത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു — ഇത്ര മഹത്തായ ആശ്രയംപോലും ഇങ്ങനെ പോകുന്നുവെങ്കിൽ നിയതിയുടെ ബലം മറികടക്കാനാവാത്തതാണ് എന്നതാണ് ഭാവം. ഈ ബാലി ന്യായമനുസരിച്ച് കാര്യങ്ങൾ കണ്ടവനും സാമത്തിലും ദാനത്തിലും ക്ഷമയിലും തത്പരനുമായിരുന്നു; അതിനാൽ ധർമംകൊണ്ടു ജയിച്ച ലോകത്തിലേക്കാണ് അവൻ പോയത്. അങ്ങനെ സ്വന്തം കർമത്താൽ സദ്ഗതി പ്രാപിച്ച ഭർത്താവിനെക്കുറിച്ച് ശോകിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല എന്ന് അവൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു. മരിച്ചവന്റെ ഗതി ശുഭമാണെങ്കിൽ ശോകം യുക്തിരഹിതമാണ് എന്നതാണ് ഹനുമാന്റെ യുക്തി.
‘എല്ലാ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരും, ഈ പുത്രൻ അംഗദനും, വാനരന്മാരുടെയും കരടികളുടെയും ആധിപത്യമായ ഈ രാജ്യവും — ഇതെല്ലാം നിന്നെത്തന്നെ നാഥയായി ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു’ എന്ന് അനിന്ദിതയായ താരയെ ഹനുമാൻ സംബോധന ചെയ്യുന്നു. ശോകത്താൽ തപിക്കുന്ന അംഗദനെയും സുഗ്രീവനെയും പതുക്കെയാണ് പ്രേരിപ്പിക്കേണ്ടത്, പെട്ടെന്നല്ല; അവൾ ഏറ്റെടുത്ത് സംരക്ഷിക്കുന്ന അംഗദൻ ഭൂമി ഭരിക്കട്ടെ എന്ന് അവൻ അഭ്യർഥിക്കുന്നു. സന്താനത്തിന്റെ, ശാസ്ത്രത്തിൽ കാണുന്ന പ്രയോജനം — പിതാവിന്റെ പാരലൗകികകർമങ്ങൾ — യും ഇപ്പോൾ രാജാവിനുവേണ്ടി ചെയ്യേണ്ട കൃത്യവും, എല്ലാം ചെയ്യപ്പെടട്ടെ; ഇതുതന്നെയാണ് ഈ സമയത്തിന്റെ നിശ്ചയം; സമയം കടന്നുപോയാൽ ഒരു കർമവും സാധിക്കുകയില്ല. ഒടുവിൽ അവൻ രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമായി പറയുന്നു — വാനരരാജാവിന്റെ അന്ത്യേഷ്ടിസംസ്കാരം നടത്തണം, അംഗദനെ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും വേണം. സിംഹാസനത്തിലിരിക്കുന്ന പുത്രനെ കാണുമ്പോൾ അവൾ ശാന്തി നേടും. ‘ശാന്തിമേഷ്യസി’ (ശാന്തി നേടും) എന്ന വാക്കിലൂടെ ശോകത്തിനു പ്രതിവിധി കർമത്തിലാണ്, വിലാപത്തിലല്ല എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ശോകാർത്തയുടെ കൈയിൽ ഒരു കാര്യം ഏൽപ്പിച്ചാൽ അവൾ സ്വയം എഴുന്നേൽക്കും എന്നതാണ് ലോകനീതി.
ഭർത്താവിന്റെ ആപത്തിനാൽ പീഡിതയായ അവൾ അവന്റെ വാക്കു കേട്ട്, മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ഹനുമാനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു. അംഗദനെപ്പോലുള്ള നൂറു പുത്രന്മാർ ഒരു വശത്ത്, വധിക്കപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവനാണെങ്കിലും ഈ വീരന്റെ ദേഹത്തെ പുണരുന്നത് മറുവശത്ത് — ആ തുലാസിൽ പുണരുന്നതാണ് ശ്രേഷ്ഠം എന്ന് അവൾ പറയുന്നു. നൂറു പുത്രന്മാർപോലും ഭർത്താവിന്റെ സ്ഥാനത്തു നിൽക്കാൻ പോരാ എന്നതാണ് ഇവിടത്തെ ഭാവം. വാനരരാജ്യത്തിനോ അംഗദനോ ഞാൻ അധികാരിയല്ല — അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നതു മറ്റൊരാളാണ്; അവന്റെ ഇളയച്ഛനായ സുഗ്രീവൻ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ഏറ്റവും അടുത്തവനാണ്, അതിനാൽ അവനാണ് അധികാരി. ‘ഹനുമാനേ, അംഗദനെക്കുറിച്ച് ഈ ബുദ്ധി ഞാൻ സ്വീകരിക്കേണ്ടതില്ല; വാനരശ്രേഷ്ഠാ, പുത്രന്റെ ബന്ധു പിതാവാണ്, മാതാവല്ല’ എന്ന നീതിവചനത്താൽ അവൾ രാജ്യചിന്തയെ നിരാകരിക്കുന്നു; മാതൃത്വത്തിനുപോലും പിതൃസ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കാനാവില്ല എന്നതാണ് അവളുടെ മതം. ഒടുവിൽ അവൾ തന്റെ നിശ്ചയം പ്രകടമാക്കുന്നു — വാനരരാജാവിനെ അനുഗമിക്കുന്നതിനെക്കാൾ ഉചിതമായി എനിക്ക് പരലോകത്തിലോ ഇഹലോകത്തിലോ ഒന്നുമില്ല; മുഖാമുഖം പൊരുതി വധിക്കപ്പെട്ട വീരൻ ശയിക്കുന്ന ഈ ശയ്യതന്നെയാണ് ഞാനും പങ്കിടേണ്ടത്. ഹനുമാന്റെ സകല നീതിയും ഒരൊറ്റ പ്രണയവചനത്താൽ നിരാകരിക്കപ്പെട്ടു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकविंशः सर्गः॥ २१॥