॥वाल्मीकिरामायणम् കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം · 19-ാം സർഗ്ഗം

കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

താര രണഭൂമിയിലേക്ക്

ബാലിയുടെ മോഹാലസ്യം, വാനരന്മാരുടെ പലായനം, താരയുടെ ചോദ്യം, വാനരന്മാരുടെ മറുപടി, താരയുടെ നിശ്ചയം, ബാലിയെ കാണൽ, സുഗ്രീവന്റെ വിഷാദം

ശരമേറ്റു വേദനിച്ചു കിടക്കുന്ന ആ വാനരമഹാരാജാവ്, യുക്തിയുക്തമായ വാക്കുകളാൽ മറുപടി ലഭിച്ചതിനാൽ, പിന്നെ ഒരു ഉത്തരവും പറഞ്ഞില്ല. പതിനെട്ടാം സർഗത്തിൽ രാമന്റെ യുക്തിയുക്തമായ വാക്കു കേട്ടപ്പോൾ അവന് ഒരു മറുപടിയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; ഇപ്പോഴാകട്ടെ സംസാരിക്കാനുള്ള ശക്തിതന്നെ ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു. കല്ലുകളാൽ അംഗങ്ങൾ മുറിഞ്ഞ്, വൃക്ഷങ്ങളാൽ കഠിനമായി അടിയേറ്റ്, രാമബാണത്താൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ട അവൻ ജീവിതാന്ത്യത്തിൽ മോഹാലസ്യപ്പെട്ടു — യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റ കല്ലുകളുടെയും വൃക്ഷങ്ങളുടെയും പ്രഹരങ്ങളും ഇവിടെ ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതിലൂടെ അവന്റെ മുറിവുകളുടെ ആധിക്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ രാമൻ വിട്ട ബാണത്താൽ വധിക്കപ്പെട്ട ആ വാനരശാർദൂലനായ ബാലിയെക്കുറിച്ച് അവന്റെ ഭാര്യ താര കേട്ടു. ‘ശുശ്രാവ’ (കേട്ടു) എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവൾ സ്വയം കണ്ടില്ല, മറ്റുള്ളവരിൽനിന്നു കേട്ടതാണ്; അതിനാൽ അവളുടെ ആദ്യപ്രതികരണം ആശങ്ക കലർന്നതാണ്. ഭർത്താവിന്റെ അതിദാരുണവും അപ്രിയവുമായ വധം കേട്ട്, അത്യന്തം ഉദ്വിഗ്നയായി, അവൾ പുത്രനോടൊപ്പം ഗിരിഗുഹയിൽനിന്നു പുറത്തേക്കു പാഞ്ഞു. ‘സപുത്രാ’ (പുത്രനോടൊപ്പം) എന്ന പദത്താൽ അംഗദനും അവളോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു എന്നറിയാം; ഇതേ ക്രമീകരണം തുടർന്ന് ഇരുപതാം സർഗത്തിലും തുടരുന്നു. ഈ നാലു ശ്ലോകങ്ങളിൽ സർഗത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു — ബാലിയുടെ നിശ്ശബ്ദത, മോഹാലസ്യം, വാർത്തയുടെ പ്രചാരം, താരയുടെ പുറപ്പാട്. ‘മുമോഹ’ (മോഹാലസ്യപ്പെട്ടു) എന്ന പദത്താൽ മരണമല്ല, ബോധക്ഷയം മാത്രമാണ് പറയപ്പെടുന്നത്; ഇരുപതാം സർഗത്തിലും ബാലി ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ട്. ‘സുദാരുണമപ്രിയം’ (അതിദാരുണവും അപ്രിയവും) എന്ന വാർത്തയുടെ രണ്ടു വിശേഷണങ്ങൾ — ഒന്ന് വസ്തുവിന്റെ സ്വരൂപവും മറ്റേത് കേൾക്കുന്നവളുടെ അനുഭവവും കാണിക്കുന്നു.

അംഗദന്റെ പരിവാരങ്ങളായിരുന്ന മഹാബലരായ വാനരന്മാർ വില്ലേന്തിയ രാമനെ കണ്ട് ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയി. വില്ലാളിയായ രാമനെ കണ്ടപ്പോൾത്തന്നെ അവരുടെ ധൈര്യം പോയി; ബാലിയുടെ ബലത്താൽ നിർഭയരായിരുന്നവർ അവന്റെ അഭാവത്തിൽ ഭീതരായി. അപ്പോൾ ആ താര, യൂഥപതി കൊല്ലപ്പെട്ടതിനാൽ കൂട്ടത്തിൽനിന്നു ചിതറിയ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ, ഭയന്ന് വേഗത്തിൽ ഓടിവരുന്ന വാനരന്മാരെ കണ്ടു. ഉപമ അത്യന്തം അർഥപൂർണമാണ് — യൂഥപതി കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ കൂട്ടം ചിതറുന്നു; വാനരസൈന്യവും അങ്ങനെതന്നെ. ദുഃഖിതയായ അവൾ, രാമനാൽ ഭയപ്പെടുത്തപ്പെട്ട്, ബാണങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നവരെപ്പോലെ കാണപ്പെട്ട ആ ദുഃഖിതരുടെ അടുത്തുചെന്നു പറഞ്ഞു — ‘വാനരന്മാരേ, ഏതു രാജസിംഹത്തിന്റെ മുന്നണിയിൽ നിങ്ങൾ നടന്നിരുന്നുവോ, അവനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, അത്യന്തം ഭയന്ന്, ദുർഗതിയിലായി, നിങ്ങൾ എന്തിന് ഓടുന്നു? രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി ക്രൂരനായ സഹോദരൻ, രാമനെക്കൊണ്ട് ദൂരെനിന്ന് അയച്ച, ദൂരെ ചെന്നു പതിക്കുന്ന ബാണങ്ങളാൽ ആ സഹോദരനെ വീഴ്ത്തിയെങ്കിൽ, അതുകൊണ്ടെന്ത്?’ അവളുടെ ചോദ്യം തീക്ഷ്ണമാണ് — യൂഥപതിയുടെ അനുചരന്മാർ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടിപ്പോകുന്നത് ഉചിതമല്ല എന്നതാണ് ഭാവം. ഇഷ്ടമുള്ള രൂപം ധരിക്കാൻ കഴിവുള്ള ആ വാനരന്മാർ, വാനരപത്നിയുടെ വാക്കു കേട്ട്, സമയോചിതവും ഏകസ്വരത്തിലുള്ളതുമായ വാക്ക് ആ സ്ത്രീയോടു പറഞ്ഞു — ‘അവിശ്ലിഷ്ടം’ (ഏകസ്വരത്തിലുള്ളത്) എന്ന പദത്താൽ എല്ലാവരുടെയും സമ്മതം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സകാർമുകം’ (വില്ലേന്തിയ) എന്ന ഒരൊറ്റ വിശേഷണമാണ് വാനരന്മാരുടെ ഭയത്തിനു കാരണം — രാമന്റെ കൈയിൽ വില്ലു കണ്ടതുതന്നെ മതിയായിരുന്നു. താരയുടെ ചോദ്യത്തിൽ രണ്ട് അംശങ്ങളുണ്ട് — എന്തിന് ഓടുന്നു, അവിടെ യഥാർഥത്തിൽ എന്തു സംഭവിച്ചു; ഒമ്പതാം ശ്ലോകത്തിൽ അവൾതന്നെ സംഭവിക്കാവുന്ന ഉത്തരം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

‘ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പുത്രന്റെ അമ്മേ, മടങ്ങിപ്പോകൂ, പുത്രൻ അംഗദനെ രക്ഷിക്കൂ; രാമന്റെ രൂപത്തിൽ അന്തകൻതന്നെ ബാലിയെ കൊന്നു കൊണ്ടുപോകുന്നു. ബാലി എറിഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങളെയും വലിയ പാറകളെയും തകർത്ത്, വജ്രതുല്യമായ ബാണങ്ങളാൽ — വജ്രത്താലെന്നപോലെ — അവൻ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു. ശക്രനു തുല്യമായ പ്രഭയുള്ള ഈ വാനരശാർദൂലൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ ഈ വാനരസൈന്യം മുഴുവൻ പരാജിതമായി ചിതറിയോടുന്നു. ശൂരന്മാർ നഗരം രക്ഷിക്കട്ടെ, അംഗദനെ അഭിഷേകം ചെയ്യട്ടെ; പദവിയിലിരിക്കുന്ന ബാലീപുത്രനെ വാനരന്മാർ സേവിക്കും. അല്ലെങ്കിൽ, സുമുഖീ, ഇവിടെ നിൽക്കുന്നത് നിനക്കു നല്ലതല്ല; വാനരന്മാർ ഇന്നുതന്നെ വേഗം ദുർഗങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഇവിടെ വനചാരികളിൽ ചിലർ ഭാര്യയില്ലാത്തവരും ചിലർ ഭാര്യയുള്ളവരുമാണ്; ആർത്തിപൂണ്ടവരും വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവരുമായ അവരിൽനിന്ന് ഞങ്ങൾക്കു വലിയ ഭയമുണ്ട്.’ വാനരന്മാരുടെ വാക്കിൽ രണ്ടു ചിന്തകൾ മാത്രം — രാജ്യത്തിന്റെ രക്ഷ, അംഗദന്റെ അഭിഷേകം. ‘അന്തകോ രാമരൂപേണ’ (രാമരൂപത്തിൽ അന്തകൻ) എന്ന വാക്കിലൂടെ അവർ രാമനെ മൃത്യുരൂപനായിത്തന്നെ കാണുന്നു; അവരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ധർമവിചാരമില്ല, ഭയമാണ് പ്രധാനം. ‘ലുബ്ധേഭ്യഃ വിപ്രലബ്ധേഭ്യഃ’ (ആർത്തിപൂണ്ടവരിൽനിന്നും വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവരിൽനിന്നും) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളാൽ രാജ്യലോഭികളും വഞ്ചിതരുമായ വാനരന്മാർ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അവരിൽനിന്നു കലഹം ശങ്കിക്കപ്പെടുന്നു. ‘നഗരം രക്ഷിക്കട്ടെ’ എന്ന ഉപദേശത്തിലൂടെ വാനരന്മാർ രാജനീതിക്കാണ് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്, ശോകത്തിനല്ല; താരയുടെ ഉത്തരമാകട്ടെ നേരെ വിപരീതമായിരിക്കും. ദുർഗപ്രവേശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക, കിഷ്കിന്ധയിൽ സുഗ്രീവപക്ഷക്കാരായ വാനരന്മാർ വേഗം പ്രവേശിക്കുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പതിനാറാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘സ്വേഭ്യഃ’ (സ്വന്തക്കാരിൽനിന്ന്) എന്നാണ് സമീക്ഷിതപാഠം, വൾഗേറ്റിൽ ‘തേഭ്യഃ’ (അവരിൽനിന്ന്) — ഭയം സ്വന്തക്കാരിൽനിന്നുതന്നെ എന്ന സമീക്ഷിതപാഠത്തിന്റെ ആശയം കൂടുതൽ തീവ്രമാണ്.

അധികം ദൂരം പോയിട്ടില്ലാത്ത അവരുടെ വാക്കു കേട്ട്, മനോഹരമായി പുഞ്ചിരിക്കുന്ന ആ സ്ത്രീ തനിക്കു യോജിച്ച ഉത്തരം പറഞ്ഞു — ‘അൽപാന്തരഗതാനാം’ (അധികം ദൂരം പോയിട്ടില്ലാത്തവരുടെ) എന്ന പദത്താൽ അവർ ഏറെ ദൂരം പോയിട്ടില്ല എന്നും അവരുടെ ഭയത്തിന്റെ തിടുക്കവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘മഹാഭാഗനും വാനരസിംഹവുമായ ആ ഭർത്താവ് നശിക്കുമ്പോൾ എനിക്കു പുത്രനെക്കൊണ്ട് എന്തു കാര്യം, രാജ്യംകൊണ്ട് എന്ത്, എന്നെക്കൊണ്ടുതന്നെ എന്ത്? രാമൻ പ്രയോഗിച്ച ശരത്താൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ട ആ മഹാത്മാവിന്റെ പാദമൂലത്തിലേക്കുതന്നെ ഞാൻ പോകും.’ ഈ വാക്ക് അവളുടെ പാതിവ്രത്യം കാണിക്കുന്നു — രാജ്യം, പുത്രൻ, സ്വന്തം ജീവൻ — മൂന്നിനെയും അവൾ നിസ്സാരമാക്കി. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശോകത്താൽ മോഹാലസ്യത്തിലായി, കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, ദുഃഖത്താൽ കൈകൾകൊണ്ടു തലയിലും മാറിലും അടിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ഓടി. ‘പ്രദുദ്രാവ’ (ഓടി) എന്ന ക്രിയാപദം മുമ്പ് വാനരന്മാരെക്കുറിച്ചു പ്രയോഗിച്ചിരുന്നു, ഇപ്പോൾ താരയെക്കുറിച്ച് — എന്നാൽ അവർ ഓടിയതു ഭയംകൊണ്ട്, ഇവളോ സ്നേഹംകൊണ്ട്. പോകുന്ന വഴിക്ക്, യുദ്ധങ്ങളിൽ പിന്തിരിയാത്ത ദാനവേന്ദ്രന്മാരെ കൊന്നവനായ തന്റെ ഭർത്താവ് നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്നത് അവൾ കണ്ടു. ‘ആത്മനഃ പ്രതിരൂപം’ (തനിക്കു യോജിച്ച) എന്ന പദത്താൽ ഉത്തരം അവളുടെ സ്വഭാവത്തിന് അനുസൃതംതന്നെയാണെന്ന് — പത്നീത്വത്തിന്റെ ഗൗരവത്തിനു യോജിച്ചതാണെന്ന് — കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പതിനേഴാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ചാരുഹാസിനീ’ (മനോഹരമായി പുഞ്ചിരിക്കുന്നവൾ) എന്ന വിശേഷണം ശോകസന്ദർഭത്തിൽ വിരോധാഭാസംപോലെ തോന്നാം; എന്നാൽ അത് അവളുടെ നിത്യമായ സൗന്ദര്യം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘പാദമൂലം ഗമിഷ്യാമി’ (പാദമൂലത്തിലേക്കു പോകും) എന്ന വാക്കിലൂടെ അവൾ സഹഗമനസങ്കല്പംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഇരുപതാം സർഗത്തിൽ ‘പ്രായം’ (നിരാഹാരമരണം) എന്ന രൂപത്തിൽ ഇതു വ്യക്തമാകും.

‘വജ്രങ്ങൾ എറിയുന്ന ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ വൻപർവതങ്ങൾ എടുത്തെറിഞ്ഞിരുന്നവനെ, കൊടുങ്കാറ്റിൽപ്പെട്ട മഹാമേഘസമൂഹത്തിന്റേതുപോലുള്ള ഗർജനമുള്ളവനെ, ശക്രനു തുല്യം പരാക്രമമുള്ളവനെ — പെയ്തൊഴിഞ്ഞ മേഘംപോലെ നിശ്ചലനായവനെ, ഗർജിക്കുന്നവരിൽ ഭയങ്കരമായി ഗർജിച്ചിരുന്ന ശൂരനെ, ശൂരനാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടവനെ, മാംസത്തിനുവേണ്ടി ശാർദൂലം കൊന്നിട്ട മൃഗരാജനെപ്പോലെയുള്ളവനെ, സർവലോകവും ആരാധിച്ചിരുന്ന, കൊടിയും വേദികയുമുള്ള, സർപ്പത്തിനുവേണ്ടി ഗരുഡൻ തകർത്തിട്ട ചൈത്യവൃക്ഷംപോലെയുള്ളവനെ’ — ഈ ഉപമകളാൽ ബാലിയുടെ ദുർദശ വർണിക്കപ്പെടുന്നു. ചൈത്യോപമ പ്രത്യേകിച്ചും മർമസ്പർശിയാണ് — എല്ലാവരാലും പൂജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നവൻ ഇപ്പോൾ തകർന്നിരിക്കുന്നു; ഗരുഡൻ അതിനെ തകർത്തതു സർപ്പത്തിനുവേണ്ടി മാത്രമാണ്, ചൈത്യത്തോടുള്ള വിദ്വേഷംകൊണ്ടല്ല — അതുപോലെ രാമനും സുഗ്രീവനുവേണ്ടി മാത്രമാണ് ബാലിയെ കൊന്നത്. പിന്നെ അവൾ, ശക്തമായ വില്ലൂന്നി നിൽക്കുന്ന രാമനെയും, രാമാനുജനായ ലക്ഷ്മണനെയും, ഭർത്താവിന്റെ അനുജനായ സുഗ്രീവനെയും കണ്ടു. അവരെ കടന്ന്, യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ട ഭർത്താവിന്റെ അരികിലെത്തി അവനെ നോക്കിയ അവൾ വ്യഥിതയും പരിഭ്രാന്തയുമായി നിലത്തു വീണു. ഉറക്കത്തിൽനിന്നെന്നപോലെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ്, ‘ആര്യപുത്രാ’ എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട്, മൃത്യുവിന്റെ പാശങ്ങളാൽ ബന്ധിതനായ ഭർത്താവിനെ കണ്ട് അവൾ കരഞ്ഞു. ഞാറപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ നിലവിളിക്കുന്ന അവളെ കണ്ടും, വന്നെത്തിയ അംഗദനെ കണ്ടും സുഗ്രീവൻ കഠിനമായ വിഷാദത്തിലായി. സർഗം സുഗ്രീവന്റെ വിഷാദത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു; അതിലൂടെ വിജയത്തിന്റെ ആനന്ദം ശോകത്താൽ മൂടപ്പെട്ടു എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപത്തിരണ്ടു മുതൽ ഇരുപത്തിനാലുവരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ ആറ് ഉപമകൾ ഒരൊറ്റ വാക്യത്തിൽ കോർത്തിണക്കിയിരിക്കുന്നു; ഒരു പുരുഷന്റെ മാഹാത്മ്യം അനേകം പ്രതിബിംബങ്ങളിലൂടെ കാണിക്കുന്ന വാല്മീകിയുടെ പ്രസിദ്ധമായ ശൈലിയാണിത്. ‘ശൂരം ശൂരേണ പാതിതം’ (ശൂരനാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ട ശൂരൻ) എന്ന അർധം താരയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ രാമന്റെ ശൗര്യവും അംഗീകരിക്കുന്നു — നിന്ദയ്ക്കിടയിലും അവൾ സത്യം കൈവിടുന്നില്ല. ഇരുപത്തഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ മൂന്നു പുരുഷന്മാരെ ഒരുമിച്ചു കാണുന്നു — രാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, സുഗ്രീവൻ; അവരെ ‘അതീത്യ’ (കടന്ന്) അവൾ ഭർത്താവിന്റെ അടുത്തേക്കു പോകുന്നു; അതിലൂടെ അവളുടെ ഉപേക്ഷ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनविंशः सर्गः॥ १९॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക