സർഗ്ഗം
ജാമദഗ്ന്യന്റെ പുണ്യലോകനാശം
രാമന്റെ ആദരപൂർണമായ മറുപടി, വൈഷ്ണവധനുസ്സ് കുലയ്ക്കുന്നു, ദേവന്മാരും ഭൂതഗണങ്ങളും ഒത്തുചേരുന്നു, ജാമദഗ്ന്യന്റെ നിർവീര്യത, കശ്യപനോടുള്ള പ്രതിജ്ഞയുടെ കഥനം, അമ്പയച്ച് തപസ്സാൽ നേടിയ ലോകങ്ങളുടെ നാശം, മഹേന്ദ്രപർവതത്തിലേക്കുള്ള മടക്കം
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ജാമദഗ്ന്യരാമൻ വൈഷ്ണവധനുസ്സ് കാണിച്ച് ദാശരഥിയെ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിനു വെല്ലുവിളിച്ചു. ഇവിടെ ദാശരഥി അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പിതാവായ ദശരഥനോടുള്ള ആദരം കാരണം വാക്കുകളിൽ സംയമനം പാലിച്ചുകൊണ്ട്, ഭാർഗവനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഭാർഗവാ, അങ്ങു ചെയ്ത കർമം ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പിതാവിനോടുള്ള കടം വീട്ടാനാണ് അങ്ങ് അതു ചെയ്തത്; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ അതിനെ അംഗീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ക്ഷത്രധർമത്തോടുകൂടിയ എന്നെ അങ്ങ് കഴിവില്ലാത്തവനും വീര്യമില്ലാത്തവനുമെന്നപോലെ നിന്ദിക്കുന്നു. ഇന്ന് എന്റെ തേജസ്സും പരാക്രമവും കണ്ടാലും.’ രാമന്റെ മുമ്പത്തെ മൗനം ഭയംകൊണ്ടല്ല, പിതാവിനോടുള്ള ആദരംകൊണ്ടായിരുന്നു; ഇപ്പോഴാകട്ടെ ആ ആദരത്തിന്റെ അതിര് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കുപിതനായ രാഘവൻ ചടുലമായ പരാക്രമത്തോടെ ഭാർഗവന്റെ കൈയിൽനിന്നുതന്നെ ആ ശ്രേഷ്ഠായുധവും അമ്പും വാങ്ങിയെടുത്തു. ആ വില്ലു കുലച്ച് അദ്ദേഹം അമ്പു തൊടുത്തു; പിന്നെ കുപിതനായ ദാശരഥിരാമൻ ജാമദഗ്ന്യരാമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ഇവിടെ കവി വേഗംതന്നെയാണ് കാണിക്കുന്നത്: അപേക്ഷയില്ല, തർക്കമില്ല, പ്രയത്നത്തിന്റെ വർണനയുമില്ല. ഭാർഗവൻ പരീക്ഷയ്ക്കായി മുന്നോട്ടുവെച്ചത് ആ നിമിഷംതന്നെ സാധിച്ചു; ശേഷിക്കുന്നത് അമ്പിന്റെ ലക്ഷ്യം നിർണയിക്കൽ മാത്രം. ‘ഹസ്താത്’ (കൈയിൽനിന്ന്) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, വില്ല് നൽകപ്പെട്ടതല്ല, പിടിച്ചെടുക്കപ്പെട്ടതാണ് എന്നാണ്.
രാമൻ പറയുന്നു: ‘അങ്ങ് ബ്രാഹ്മണനാണ് എന്നതിനാൽ എനിക്കു പൂജ്യനാണ്; വിശ്വാമിത്രനുമായുള്ള ബന്ധത്താൽ കൂടുതൽ പൂജ്യനുമാണ്. അതിനാൽ അങ്ങയുടെ പ്രാണൻ ഹരിക്കുന്ന അമ്പ് അയയ്ക്കാൻ എനിക്കു കഴിയില്ല.’ ജാമദഗ്ന്യൻ വിശ്വാമിത്രന്റെ സഹോദരിയായ സത്യവതിയുടെ പൗത്രനാണല്ലോ; അതിനാൽ ഗുരുവിന്റെ കുലവുമായും ബന്ധമുള്ളവനാണ്. ‘കഴിയില്ല’ എന്ന പദംകൊണ്ട് അസാമർഥ്യമല്ല, ധർമത്താൽ നിഷിദ്ധമാണ് എന്നാണ് പറയുന്നത്. ബലം ധർമത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ മൂലഭാവം. മുമ്പ് ജാമദഗ്ന്യൻ ക്ഷത്രിയരെ അനേകം തവണ വധിച്ചു; ഇപ്പോഴാകട്ടെ ബ്രാഹ്മണത്വംതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രക്ഷ.
‘എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കാനുള്ള അങ്ങയുടെ ഈ ഗതിയെയോ, അല്ലെങ്കിൽ തപോബലംകൊണ്ടു നേടിയ അതുല്യമായ ലോകങ്ങളെയോ ഞാൻ നശിപ്പിക്കും; ഇതാണ് എന്റെ തീരുമാനം. ശത്രുപുരങ്ങളെ ജയിക്കുന്നതും ബലദർപ്പം നശിപ്പിക്കുന്നതുമായ ഈ ദിവ്യമായ വൈഷ്ണവശരം അതിന്റെ വീര്യത്താൽ വ്യർഥമായി പതിക്കുകയില്ല.’ ഇങ്ങനെ രാമൻ ഭാർഗവന് ഒരു വികല്പം നൽകുന്നു: ഗതിയോ പുണ്യലോകങ്ങളോ. തൊടുത്ത അമ്പ് നിഷ്ഫലമാകാൻ പാടില്ല; അതിനാൽ എന്തെങ്കിലും നശിപ്പിക്കപ്പെടണം; എന്നാൽ പ്രാണൻ ഹനിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഇതാണ് രാജധർമത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ മര്യാദ: ആയുധത്തിന്റെ നിയമവും ബ്രാഹ്മണന്റെ ജീവനും ഒരുപോലെ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
ആ സമയത്ത് ശ്രേഷ്ഠായുധം ധരിച്ച രാമനെ കാണാനായി ഋഷിഗണങ്ങളോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽനിർത്തി എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും അവിടെ ഒത്തുചേർന്നു. ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, നാഗങ്ങൾ എന്നിവരും ആ മഹത്തായ അദ്ഭുതം കാണാൻ വന്നു. ഇതിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ഇതു സാധാരണമായ ഒരു ദ്വന്ദ്വയുദ്ധമല്ല, വിഷ്ണുവിന്റെ രണ്ടു രൂപങ്ങളുടെ സന്ധികാലമാണ് എന്നാണ്: ഭാർഗവാവതാരത്തിന്റെ സമാപ്തിയും രാമാവതാരത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയും. അതിനാൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളും സാക്ഷികളാകുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തുന്നു; കാരണം ശൈവവൈഷ്ണവധനുസ്സുകൾ തമ്മിലുള്ള വിരോധം മുമ്പ് ജനിപ്പിച്ചത് അദ്ദേഹംതന്നെയായിരുന്നു.
രാമൻ ശ്രേഷ്ഠധനുസ്സ് ധരിച്ചുനിൽക്കെ ലോകം മുഴുവൻ സ്തംഭിച്ചുപോയി; നിർവീര്യനായ ആ ജാമദഗ്ന്യരാമൻ ദാശരഥിരാമനെ നോക്കിനിന്നു. രാമന്റെ തേജസ്സിനാൽ വീര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനാൽ സ്തംഭിതനായ അദ്ദേഹം താമരയിതൾക്കണ്ണുള്ള രാമനോടു പതുക്കെപ്പതുക്കെ പറഞ്ഞു. ‘കമലപത്രാക്ഷൻ’ എന്ന വിശേഷണം വിഷ്ണുവിനെക്കുറിച്ചു പ്രസിദ്ധമാണ്; ഇവിടെ അതു സോദ്ദേശ്യമായി പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു. വൈഷ്ണവതേജസ്സ് ഭാർഗവനിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ട് ദാശരഥിയിൽ പ്രവേശിച്ചു എന്നു വ്യാഖ്യാതാക്കൾ പറയുന്നു. ‘മന്ദം മന്ദം’ (പതുക്കെപ്പതുക്കെ) എന്ന ആവർത്തനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ഷീണിച്ച സ്വരം കാണിക്കുന്നു. ഹുങ്കാരംകൊണ്ടു ശിവനെ സ്തംഭിപ്പിച്ച വിഷ്ണുവിന്റെ വില്ല് മുമ്പു ധരിച്ചിരുന്നവൻ ഇപ്പോൾ സ്വയം സ്തംഭിതനായിരിക്കുന്നു.
ജാമദഗ്ന്യൻ പറയുന്നു: ‘മുമ്പ് ഞാൻ കശ്യപനു ഭൂമി ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ കശ്യപൻ എന്നോടു പറഞ്ഞു: “എന്റെ രാജ്യത്തിൽ നീ വസിക്കരുത്.” ഗുരുവിന്റെ വാക്കു പാലിക്കുന്ന ഞാൻ ഭൂമിയിൽ രാത്രി തങ്ങാറില്ല. കാകുത്സ്ഥാ, അന്നുമുതൽ കശ്യപന്റെ മുന്നിൽവെച്ച് ഞാൻ ആ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു.’ ഇങ്ങനെ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗതി ഒരു വിനോദമല്ല; സ്വമേധയാ സ്വീകരിച്ച പ്രതിജ്ഞയുടെ ഫലമാണ്. ഗുരുവചനപാലനംതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരന്തരമായ സഞ്ചാരം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ സഞ്ചാരശീലം തപസ്സിന്റെ ഫലവും ദാനത്തിന്റെ പരിണാമവുമാണ്.
‘അതിനാൽ വീരനായ രാഘവാ, എന്റെ ആ ഗതി നശിപ്പിക്കരുത്; മനോവേഗത്തിൽ ഞാൻ പർവതശ്രേഷ്ഠമായ മഹേന്ദ്രത്തിലേക്കു പോകാം. ഞാൻ തപസ്സുകൊണ്ടു നേടിയ അതുല്യമായ ലോകങ്ങളെ ആ ശ്രേഷ്ഠമായ അമ്പുകൊണ്ടു നശിപ്പിച്ചാലും; കാലതാമസം ഉണ്ടാകരുത്.’ ഇവിടെ ഭാർഗവൻ സ്വയംതന്നെ തന്റെ തപോധനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം ജീവൻ യാചിക്കുന്നില്ല, ജയവും യാചിക്കുന്നില്ല; ഗതി മാത്രമാണ് യാചിക്കുന്നത്. ‘കാലതാമസം ഉണ്ടാകരുത്’ എന്ന വാക്കിലൂടെ താമസംപോലും സഹിക്കുന്നില്ല. തപസ്സുകൊണ്ടു നേടിയതെല്ലാം നൽകുന്നു; വാക്കു പാലിക്കുക മാത്രമാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.
‘അക്ഷയനും മധുവിനെ വധിച്ചവനും ദേവേശ്വരനുമായി അങ്ങയെ ഞാൻ അറിയുന്നു; ഈ വില്ലിന്റെ സ്പർശത്താൽത്തന്നെ ഇതു ഞാൻ അറിഞ്ഞു. ശത്രുതാപനാ, അങ്ങേക്കു സ്വസ്തി. ഇവിടെ ഒത്തുകൂടിയ ഈ ദേവഗണങ്ങളെല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ എതിരാളിയില്ലാത്തവനും അതുല്യകർമാവുമായ അങ്ങയെ നോക്കിനിൽക്കുന്നു.’ വില്ലിന്റെ സ്പർശംകൊണ്ടുമാത്രം വിഷ്ണുത്വം അറിഞ്ഞു; കാരണം ആ വില്ല് വിഷ്ണുവിന്റെതന്നെ ന്യാസമായിരുന്നു; മറ്റാർക്കും അതു കുലയ്ക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ ഇവിടത്തെ പരാജയം പരാജയമല്ല, പ്രത്യഭിജ്ഞാനമാണ് (തിരിച്ചറിവാണ്). ‘അങ്ങേക്കു സ്വസ്തി’ എന്ന ആശീർവാദത്തിലൂടെ വിരോധം സൗഹാർദമായി പരിണമിക്കുന്നു.
‘കാകുത്സ്ഥാ, ത്രിലോകനാഥനായ അങ്ങ് എന്നെ പിന്തിരിപ്പിച്ചത് എനിക്കു ലജ്ജയ്ക്കു കാരണമാകേണ്ടതില്ല. സുവ്രതനായ രാമാ, ആ അതുല്യമായ അമ്പ് അയച്ചാലും; അമ്പയച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ഞാൻ പർവതശ്രേഷ്ഠമായ മഹേന്ദ്രത്തിലേക്കു പോകാം.’ ഭഗവാനാൽത്തന്നെയാണ് പരാജിതനായത് എന്നറിഞ്ഞതോടെ ഭാർഗവന്റെ ലജ്ജ നീങ്ങി; എല്ലാവരുടെയും നാഥനായവനാൽ പിന്തിരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവന് അപമാനമില്ല. ഇതാണ് ശരണാഗതന്റെ ശാന്തി; ക്ഷത്രിയസംഹാരകന്റെ ക്രോധം ഇവിടെ വിരമിക്കുന്നു. മുമ്പത്തെ ക്രോധത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഇപ്പോൾ പ്രസാദം കാണപ്പെടുന്നു.
ജാമദഗ്ന്യരാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പ്രതാപവാനും ശ്രീമാനുമായ ദാശരഥിരാമൻ ആ ഉത്തമമായ അമ്പ് അയച്ചു. തപസ്സുകൊണ്ടു നേടിയ തന്റെ ലോകങ്ങൾ രാമനാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട് ജാമദഗ്ന്യൻ, മുമ്പു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തതുപോലെ, വേഗം പർവതശ്രേഷ്ഠമായ മഹേന്ദ്രത്തിലേക്കു പോയി. ഈ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങളിൽ രണ്ടാമത്തേത് ഗീതാപ്രസ്സ് പാഠത്തിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ; ബറോഡ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ കാണുന്നില്ല; അവിടെ ഇരുപത്തിയൊന്നാം ശ്ലോകത്തിനു തൊട്ടുപിന്നാലെ ദിക്കുകൾ ഇരുട്ടുനീങ്ങിയതാണ് പറയുന്നത്. രാമൻ പ്രാണൻ ഹരിക്കുന്നില്ല, തപസ്സിന്റെ ഫലം മാത്രമേ ഹരിക്കുന്നുള്ളൂ; ഇതിലൂടെ പ്രതിജ്ഞ സാധിച്ചു, അവധ്യനായ ബ്രാഹ്മണനും രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
പിന്നെ എല്ലാ ദിക്കുകളും ഉപദിക്കുകളും ഇരുട്ടുനീങ്ങി തെളിഞ്ഞു; ഋഷിഗണങ്ങളോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ ആയുധമുയർത്തിനിൽക്കുന്ന രാമനെ പ്രശംസിച്ചു. ഇരുട്ടു നീങ്ങിയത് ഭാർഗവന്റെ ക്രോധതേജസ്സിന്റെ ശമനത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദാശരഥിരാമനാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട ജാമദഗ്ന്യരാമൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് തന്റെ വഴിക്കു പോയി. ഇങ്ങനെ രണ്ടു രാമന്മാർ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം പൂജയോടും ശാന്തിയോടുംകൂടി അവസാനിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ദശരഥൻ പരിവാരങ്ങളോടും വധുക്കളോടുമൊപ്പം അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങുന്നു. ഇങ്ങനെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ അവസാനത്തെ വിഘ്നവും നീങ്ങി; ഇനി വിവാഹയാത്രയുടെ സമാപനം മാത്രമേ ബാക്കിയുള്ളൂ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः॥ ७६॥