സർഗ്ഗം
ജനകകുലകീർത്തനവും വധൂദാനപ്രതിജ്ഞയും
ജനകൻ സ്വന്തം കുലം പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു, നിമിമുതലുള്ള മൈഥിലരാജാക്കന്മാരുടെ പരമ്പര, സുധന്വാവിന്റെ വധവും കുശധ്വജന്റെ സാങ്കാശ്യാഭിഷേകവും, രാമനു സീതയെയും ലക്ഷ്മണന് ഊർമിളയെയും നൽകാമെന്ന പ്രതിജ്ഞ, വിവാഹമുഹൂർത്തനിർദേശം
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വസിഷ്ഠൻ ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ വംശം ആദിമുതൽ ഒന്നും വിടാതെ കീർത്തിച്ചശേഷം രാമലക്ഷ്മണന്മാർക്കുവേണ്ടി ജനകന്റെ രണ്ടു പുത്രിമാരെ വരിച്ചു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ അദ്ദേഹത്തോട് ജനകൻ കൈകൂപ്പി മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘അങ്ങേക്കു മംഗളം. ഞങ്ങളുടെ കുലം കീർത്തിക്കുന്നതും അങ്ങു കേൾക്കണം. മുനിശ്രേഷ്ഠാ, കന്യാദാനത്തിൽ കുലീനനായ പുരുഷൻ സ്വന്തം കുലം ഒന്നും വിടാതെ പറയണം; മഹാമതേ, അതു മനസ്സിലാക്കിയാലും.’ ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്: വിവാഹം രണ്ടു വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മാത്രമല്ല, രണ്ടു വംശങ്ങളുടെ സംഗമമാണ്; അതിനാൽ വരന്റെ പക്ഷത്തെപ്പോലെ കന്യകയുടെ പക്ഷവും സ്വന്തം കുലം പൂർണമായി പറയണം. കൂടാതെ ജനകൻ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ടുതന്നെയാണ് സംസാരിക്കുന്നത്; രാജാവുപോലും മുനിമാരുടെ മുന്നിൽ വിനയത്തെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ, വസിഷ്ഠൻ വരന്റെ പക്ഷത്തിന്റെ വംശം പറഞ്ഞ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായി ഈ സർഗം മാറുന്നു.
ജനകൻ സ്വകുലം പറഞ്ഞുതുടങ്ങുന്നു: ‘പണ്ട് നിമി എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; സ്വന്തം കർമംകൊണ്ടുതന്നെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനും പരമധർമാത്മാവും സത്ത്വഗുണമുള്ള എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ മിഥി; മിഥിയുടെ പുത്രൻ ജനകൻ. അദ്ദേഹമാണ് ഈ കുലത്തിലെ ആദ്യത്തെ ജനകരാജാവ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലാണ് ഈ വംശത്തിലെ ഓരോ രാജാവും ജനകൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ജനകനിൽനിന്ന് ഉദാവസു ജനിച്ചു; ഉദാവസുവിന്റെ പുത്രൻ ധർമാത്മാവായ നന്ദിവർധനൻ; നന്ദിവർധനന്റെ പുത്രൻ ശൂരനായ സുകേതു.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: വംശത്തിന്റെ ആദിയിൽ ഏതെങ്കിലും ദിഗ്വിജയിയായ ചക്രവർത്തിയല്ല, ‘പരമധർമാത്മാവ്’ എന്ന വിശേഷണമുള്ള നിമിയെത്തന്നെയാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. കൂടാതെ ‘ജനകൻ’ എന്നത് ഇവിടെ ഒരു വ്യക്തിയുടെ പേരല്ല, മിഥിലാധിപതിമാരുടെ സ്ഥാനപ്പേരാണ്; ആദ്യത്തെ ജനകന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി അതു പരമ്പരയായി ധരിക്കപ്പെടുന്നു.
‘സുകേതുവിൽനിന്നു ധർമാത്മാവും മഹാബലനുമായ ദേവരാതൻ ജനിച്ചു. ആ രാജർഷി ദേവരാതന്റെ പുത്രൻ ബൃഹദ്രഥൻ എന്നു പ്രസിദ്ധം. ബൃഹദ്രഥന് ശൂരനും പ്രതാപവാനുമായ മഹാവീരൻ ജനിച്ചു; മഹാവീരന് ധൈര്യശാലിയും സത്യപരാക്രമിയുമായ സുധൃതി ജനിച്ചു. സുധൃതിക്ക് അതിധാർമികനും ധർമാത്മാവുമായ ധൃഷ്ടകേതു; ആ രാജർഷി ധൃഷ്ടകേതുവിന്റെ പുത്രൻ ഹര്യശ്വൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: ഓരോ പുരുഷനും ‘ധർമാത്മാവ്’, ‘രാജർഷി’ എന്നീ വിശേഷണങ്ങൾ ചേർത്തു പറയുന്നു. മൈഥിലവംശത്തിന്റെ മഹത്ത്വം രാജ്യവിസ്താരംകൊണ്ടല്ല, തപസ്സും ധർമവുംകൊണ്ടാണ് അളക്കപ്പെടുന്നത്. രാജാവും ഋഷിപദം പ്രാപിക്കുന്നു എന്നതാണ് മിഥിലയുടെ പ്രത്യേകത; അതുതന്നെ മുന്നോട്ട് ഈ വംശത്തിൽ ജനകന്റെ ബ്രഹ്മവിദ്യാനിഷ്ഠയിലൂടെ പ്രസിദ്ധമാകും. ദേവരാതന്റെ പേരും ഓർമിക്കേണ്ടതാണ്; ‘ദേവന്മാർ നൽകിയവൻ’ എന്നാണ് അതിന്റെ അർഥം.
‘ഹര്യശ്വന്റെ പുത്രൻ മരു; മരുവിന്റെ പുത്രൻ പ്രതീന്ധകൻ; പ്രതീന്ധകന്റെ പുത്രൻ ധർമാത്മാവായ കീർത്തിരഥരാജാവ്. കീർത്തിരഥന്റെ പുത്രൻ ദേവമീഢൻ എന്നു പ്രസിദ്ധം; ദേവമീഢന്റെ പുത്രൻ വിബുധൻ; വിബുധന്റെ പുത്രൻ മഹീധ്രകൻ. മഹീധ്രകന്റെ പുത്രൻ മഹാബലനായ കീർത്തിരാതരാജാവ്; ആ രാജർഷി കീർത്തിരാതന് മഹാരോമാവ് ജനിച്ചു. മഹാരോമാവിൽനിന്നു ധർമാത്മാവായ സ്വർണരോമാവ് ജനിച്ചു; രാജർഷി സ്വർണരോമാവിന് ഹ്രസ്വരോമാവ് ജനിച്ചു.’ ഇത്രയുംകൊണ്ട് ജനകൻ നിമിമുതൽ തന്റെ പിതാവുവരെയുള്ള എല്ലാ പുരുഷന്മാരെയും ക്രമമായി എണ്ണിപ്പറഞ്ഞു. നാമപരമ്പരതന്നെയാണ് ഇവിടെ കഥ; യുദ്ധങ്ങളില്ല, വിജയങ്ങളില്ല, ഒരു മുറിവുമില്ല. ആ മുറിയാത്ത പരമ്പരതന്നെയാണ് കുലത്തിന്റെ ശുദ്ധി കാണിക്കുന്നത്; കന്യാദാനത്തിൽ അതു നിർബന്ധമായും പറയണമെന്ന് അദ്ദേഹം നേരത്തേതന്നെ പറഞ്ഞിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വസിഷ്ഠനും ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ വംശം ഇതുപോലെ അഖണ്ഡമായിത്തന്നെ പറഞ്ഞു; അതിനാൽ രണ്ടു കുലങ്ങളുടെയും തുല്യത സ്വയമേവ പ്രകാശിക്കുന്നു.
‘ധർമജ്ഞനും മഹാത്മാവുമായ ആ ഹ്രസ്വരോമരാജാവിനു രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു: മൂത്തവൻ ഞാൻതന്നെ; ഇളയവൻ എന്റെ വീരനായ സഹോദരൻ കുശധ്വജൻ. എന്റെ പിതാവ് മൂത്തവനായ എന്നെ രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, കുശധ്വജനെ എന്നെ ഏല്പിച്ച്, എല്ലാ ഭാരവും എന്നിൽ അർപ്പിച്ച് വനത്തിലേക്കു പോയി. വൃദ്ധനായ പിതാവ് സ്വർഗം പ്രാപിച്ചശേഷം ഞാൻ ധർമാനുസൃതം ഭരണഭാരം വഹിച്ചു; ദേവതുല്യനായ സഹോദരൻ കുശധ്വജനെ സ്നേഹത്തോടെ പരിപാലിച്ചുകൊണ്ട് രാജ്യം സംരക്ഷിച്ചു.’ ഇവിടെ മൂന്നു കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കണം: പിതാവ് വൃദ്ധനായപ്പോൾ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു വാനപ്രസ്ഥത്തിലേക്കു പോയി; ഇക്ഷ്വാകുക്കളെപ്പോലെ മൈഥിലന്മാരുടെയും രീതി ഇതാണ്. മൂത്തവനെത്തന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്തു; ഇളയവനെ അവന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഏല്പിച്ചു. ഭ്രാതൃസ്നേഹം രാജധർമത്തോടു വിരുദ്ധമാകുന്നില്ല, അതിനെ പോഷിപ്പിക്കുകയാണു ചെയ്യുന്നത്. ഇതിലൂടെ ജനകന്റെ വാക്കുകൾ ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരിലും പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു.
‘കുറച്ചുകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സാങ്കാശ്യപുരത്തിൽനിന്ന് സുധന്വാവ് എന്ന വീര്യവാനായ രാജാവ് വന്ന് മിഥിലയെ ഉപരോധിച്ചു. അദ്ദേഹം എന്റെ അടുക്കലേക്ക് ദൂതനെ അയച്ചു: “അത്യുത്തമമായ ശൈവധനുസ്സും താമരക്കണ്ണിയായ സീതയെന്ന കന്യകയും എനിക്കു നൽകണം.” മഹർഷേ, അവ നൽകാതിരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹവും ഞാനും തമ്മിൽ യുദ്ധമുണ്ടായി; രണഭൂമിയിൽ നേർക്കുനേർ വന്ന ആ സുധന്വാരാജാവിനെ ഞാൻ വധിച്ചു. മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ആ നരാധിപനായ സുധന്വാവിനെ വധിച്ചശേഷം ശൂരനായ സഹോദരൻ കുശധ്വജനെ ഞാൻ സാങ്കാശ്യയിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു.’ ഈ കഥ രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഒന്ന്: വില്ലും സീതയും മിഥിലയിൽ എന്നും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്; അവയെ ആവശ്യപ്പെട്ടതും ഒന്നിച്ചുതന്നെയാണ്. സീത മുമ്പും വീര്യശുൽക്കതന്നെയായിരുന്നു; അതിനാൽ ധനുർഭംഗത്തിലൂടെ രാമന് അവളെ ലഭിച്ചത് ആകസ്മികമല്ല. രണ്ട്: കുശധ്വജൻ സാങ്കാശ്യയിലെ രാജാവാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടു പുത്രിമാരാണ് അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഭരതശത്രുഘ്നന്മാർക്കുവേണ്ടി വരിക്കപ്പെടുക.
‘മഹാമുനേ, ഈ കുശധ്വജൻ എന്റെ ഇളയ സഹോദരനാണ്; ഞാൻ മൂത്തവനും. മുനിപുംഗവാ, അത്യന്തം പ്രീതനായ ഞാൻ അങ്ങേക്കു രണ്ടു വധുക്കളെ നൽകുന്നു. അങ്ങേക്കു മംഗളം: സീതയെ രാമനും ഊർമിളയെ ലക്ഷ്മണനും ഞാൻ നൽകുന്നു. വീര്യശുൽക്കയും ദേവകന്യകയ്ക്കു തുല്യയുമായ എന്റെ മകൾ സീതയെയും രണ്ടാമത്തവളായ ഊർമിളയെയും; ഇതു ഞാൻ മൂന്നുതവണ പറയുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല. അത്യന്തം പ്രീതനായി ഞാൻ അങ്ങേക്കു രണ്ടു വധുക്കളെ നൽകുന്നു.’ ഇവിടെ ‘ത്രിർവദാമി’ (മൂന്നുതവണ പറയുന്നു) എന്ന പദം പ്രത്യേകം ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ്. ശാസ്ത്രത്തിൽ മൂന്നുതവണ പറഞ്ഞ വാക്ക് സങ്കല്പത്തിന്റെ ദൃഢതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇരുപതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധം ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ വീണ്ടും വരുന്നു. അതു പുനരുക്തിദോഷമല്ല, പ്രതിജ്ഞയുടെ വിധിയാണ്. കൂടാതെ ജനകൻ കന്യകമാരെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർക്കു നേരിട്ടല്ല, മുനിക്കാണ് നൽകുന്നത്: ഗുരുവിന്റെ കൈയിലൂടെയാണ് ബന്ധം സ്ഥിരമാകുന്നത് എന്നതാണ് ആർഷമായ ആചാരം.
പിന്നെ ജനകൻ ദശരഥനോടു പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ ഗോദാനം നടത്തിയാലും; അങ്ങേക്കു മംഗളം. പിതൃകർമവും ചെയ്യുക; അതിനുശേഷം വിവാഹകർമം ആരംഭിക്കുക. മഹാബാഹോ, പ്രഭോ, ഇന്ന് മകം നക്ഷത്രമാണ്; മൂന്നാം ദിവസം ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ ആ മുഹൂർത്തത്തിൽ വിവാഹം നടത്തുക. രാമലക്ഷ്മണന്മാർക്കുവേണ്ടി സുഖം ഉദിപ്പിക്കുന്ന ദാനങ്ങൾ ചെയ്യണം.’ ഗോദാനം എന്നത് വിവാഹത്തിനു മുമ്പു ചെയ്യേണ്ട ഒരു സംസ്കാരമാണ്; പിതൃകർമം എന്നത് നാന്ദീമുഖശ്രാദ്ധവും. രണ്ടും വിവാഹത്തിന്റെ അംഗങ്ങളാണ്; അവയില്ലാതെ വിവാഹം ആരംഭിക്കുന്നില്ല. ഉത്രം (ഉത്തരഫൽഗുനി) ഭഗൻ ദേവതയായുള്ള നക്ഷത്രമാണ്; വിവാഹത്തിനു പ്രശസ്തമാണ്. ഇങ്ങനെ വിവാഹമുഹൂർത്തം നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ ഭരതശത്രുഘ്നന്മാർക്കുവേണ്ടി കുശധ്വജന്റെ രണ്ടു പുത്രിമാരെ വരിക്കുന്നു; ദശരഥൻ പുത്രന്മാർക്കുവേണ്ടി ഗോദാനവും നാന്ദീശ്രാദ്ധവും നടത്തുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकसप्ततितमः सर्गः॥ ७१॥