സർഗ്ഗം
ശ്രീരാമന്റെ ധനുർഭംഗം
വിശ്വാമിത്രന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം വില്ലു കൊണ്ടുവരുന്നു, എട്ടു ചക്രങ്ങളുള്ള പേടകം, ജനകൻ വില്ലിന്റെ മാഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു, രാമൻ ലീലയായി വില്ലു കുലച്ചു മുറിക്കുന്നു, ജനകന്റെ പ്രതിജ്ഞ സഫലമാകുന്നു, ദശരഥനെ കൊണ്ടുവരാൻ ദൂതന്മാരെ അയയ്ക്കുന്നു
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ജനകൻ ശൈവധനുസ്സിന്റെ വൃത്താന്തം വിശ്വാമിത്രനോടു പറഞ്ഞശേഷം ‘എന്റെ കന്യക വീര്യശുൽക്കയാണ്’ എന്ന തന്റെ പ്രതിജ്ഞയും അറിയിച്ചു. ജനകന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രൻ രാജാവായ ജനകനോടു പറഞ്ഞു: ‘രാമനെ വില്ലു കാണിച്ചാലും.’ ഈ ഒരൊറ്റ വാക്യംകൊണ്ടുതന്നെ സർഗത്തിന്റെ മുഴുവൻ കഥയും ചലിച്ചുതുടങ്ങുന്നു. മുനി കേണപേക്ഷിക്കുന്നില്ല, തർക്കിക്കുന്നുമില്ല; ദർശനം മാത്രമേ ചോദിക്കുന്നുള്ളൂ. ഉടനെ ജനകരാജാവ് മന്ത്രിമാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു: ‘ഗന്ധവും മാലയും ചന്ദനലേപനവുംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ആ ദിവ്യധനുസ്സ് ഇവിടെ കൊണ്ടുവരുവിൻ.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: ആ വില്ല് വെറുമൊരു ആയുധമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നില്ല, ദേവപ്രസാദരൂപമായ പൂജ്യവസ്തുവായാണ്; അതിനാൽ ചന്ദനവും മാലകളുംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചുതന്നെയാണ് അതു സഭയിലേക്കു കൊണ്ടുവരുന്നത്. ജനകന്റെ ആജ്ഞ താമസം സഹിക്കുന്നില്ല; ആ നിമിഷംതന്നെ മന്ത്രിമാർ നിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
ജനകന്റെ ആജ്ഞ കിട്ടിയ അളവറ്റ ഓജസ്സുള്ള മന്ത്രിമാർ പുരത്തിനുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചു; ആ വില്ല് മുന്നിൽ നടത്തിക്കൊണ്ട് നഗരത്തിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ടു. നീണ്ടുയർന്ന ദേഹമുള്ള മഹാബലരായ അയ്യായിരത്തോളം, അതായത് അൻപതു നൂറ്, പുരുഷന്മാർ എട്ടു ചക്രങ്ങളുള്ള ആ പേടകം ഒരുവിധത്തിലാണ് വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്നത്. ‘കഥംചന’ (ഒരുവിധം, പണിപ്പെട്ട്) എന്ന പദംകൊണ്ട് കവി വില്ലിന്റെ അതുല്യമായ ഭാരം സൂചിപ്പിക്കുന്നു: ബലവാന്മാരായ അയ്യായിരം പുരുഷന്മാർക്കുപോലും വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ടേ ചക്രങ്ങളുള്ള ആ പെട്ടി ഉരുട്ടിനീക്കാൻ കഴിഞ്ഞുള്ളൂ. കുതിരകളോ ആനകളോ അല്ല, മനുഷ്യർതന്നെയാണ് അതു വലിക്കുന്നത്; ഇതിലൂടെ വില്ലിന്റെ അലൗകികത്വം കൺമുന്നിൽ കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ള ആ മനോഹരമായ പേടകവുമായി വന്ന് രാജമന്ത്രിമാർ ദേവതുല്യനായ ജനകനോടു പറഞ്ഞു. പേടകം ‘അഷ്ടചക്ര’മാണ്, അതായത് എട്ടു ചക്രങ്ങൾ ഘടിപ്പിച്ച വണ്ടിയുടെ ആകൃതിയുള്ള പെട്ടി; ചക്രങ്ങളില്ലാതെ അതു നീക്കാൻപോലും സാധ്യമല്ല.
മന്ത്രിമാർ പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, മിഥിലാധിപനായ രാജേന്ദ്രാ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും പൂജിച്ചിട്ടുള്ള ഈ ശ്രേഷ്ഠമായ വില്ല് ഇതാ എത്തിയിരിക്കുന്നു; അങ്ങു കാണിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഇതു കാണിക്കാം.’ അവരുടെ വാക്കു കേട്ട് രാജാവ് കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനോടും രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഇരുവരോടും പറഞ്ഞു: ‘ബ്രഹ്മർഷേ, ജനകവംശത്തിലെ രാജാക്കന്മാർ പൂജിച്ചുപോന്നതാണ് ഈ ശ്രേഷ്ഠമായ വില്ല്. മഹാവീര്യരായ രാജാക്കന്മാർക്കുപോലും ഇതു കുലയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; എങ്കിലും പണ്ടുമുതലേ അവർ ഇതിനെ ആദരിച്ചുപോന്നു.’ ഇവിടെ ജനകൻ വില്ലിന്റെ ചരിത്രംതന്നെ വിവരിക്കുന്നു: കുലക്രമമായി പൂജിക്കപ്പെട്ടത്, അനേകം വീരന്മാർ പ്രയത്നിച്ചിട്ടും കുലയ്ക്കപ്പെടാത്തത്. അതിലൂടെ കേൾവിക്കാരുടെ മനസ്സിൽ ആകാംക്ഷ വളരുന്നു. ‘എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും പൂജിച്ചത്’ എന്ന മന്ത്രിമാരുടെ വാക്കും അതേ അർഥത്തെ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
‘ഈ വില്ലു കുലയ്ക്കാൻ അസുരന്മാരോടുകൂടിയ സകല ദേവഗണങ്ങൾക്കും കഴിഞ്ഞില്ല; രാക്ഷസന്മാർക്കോ ഗന്ധർവയക്ഷശ്രേഷ്ഠന്മാർക്കോ കിന്നരന്മാർക്കോ മഹാസർപ്പങ്ങൾക്കോ കഴിഞ്ഞില്ല. ഈ വില്ലു വലിച്ചുനിറയ്ക്കുന്നതിലും കുലയ്ക്കുന്നതിലും അമ്പു തൊടുക്കുന്നതിലും ഇളക്കുന്നതിലും ഉയർത്തുന്നതിലും മനുഷ്യർക്ക് എന്തു ഗതി? ധനുസ്സുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ അതാണ് ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നത്. മുനിപുംഗവാ, മഹാഭാഗാ, ഈ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാരെയും ഇതു കാണിച്ചാലും.’ ഇങ്ങനെ ജനകൻതന്നെ വില്ലിന്റെ അസാധ്യത വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ മുന്നോട്ടുള്ള രാമന്റെ കർമം കൂടുതൽ മഹത്തായി തോന്നുന്നു. എങ്കിലും അദ്ദേഹം ദർശനം നിഷേധിക്കുന്നില്ല; കന്യകയുടെ പിതാവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രത്യാശയും നിലനിൽക്കുന്നു. ‘ക്വ ഗതിഃ’ (എന്തു ഗതി) എന്ന ചോദ്യം ഇവിടെ നിഷേധാർഥത്തിലാണ്: മനുഷ്യർക്ക് അവിടെ ഒരു ഗതിയുമില്ല എന്നാണ് ഭാവം.
ജനകൻ പറഞ്ഞതു കേട്ട് രാമനോടൊപ്പം ഇരുന്ന വിശ്വാമിത്രൻ രാഘവനോടു പറഞ്ഞു: ‘വത്സാ രാമാ, വില്ലു നോക്കൂ.’ മഹർഷിയുടെ വാക്കനുസരിച്ച് രാമൻ ആ വില്ലിരിക്കുന്നിടത്തു ചെന്ന് പേടകം തുറന്ന് വില്ലു കണ്ടിട്ടു പറഞ്ഞു: ‘ദിവ്യവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ ഈ വില്ല് ഞാൻ ഇതാ കൈകൊണ്ടു തൊടുന്നു; ഉയർത്താനും വലിച്ചുനിറയ്ക്കാനും ഞാൻ ശ്രമിക്കാം.’ ഇവിടെ രാമന്റെ വാക്കുകൾ ഗർവുള്ളവയല്ല, വിനയമുള്ളവയാണ്. ‘ഞാൻ ചെയ്യും’ എന്നല്ല, ‘ഞാൻ ശ്രമിക്കാം’ എന്നേ അദ്ദേഹം പറയുന്നുള്ളൂ. ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞ, ശിഷ്യന്റെ വിനയം, കർമത്തിലുള്ള നിശ്ചയം: ഈ മൂന്നും ഇവിടെ ഒന്നിച്ചു കാണുന്നു. വിശ്വാമിത്രനെ ‘സരാമൻ’ (രാമനോടുകൂടിയവൻ) എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു; രാമനോടൊപ്പംതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം അവിടെ ഇരുന്നിരുന്നത്.
‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു രാജാവു പറഞ്ഞു; മുനിയും അതുതന്നെ പറഞ്ഞു. മുനിയുടെ വാക്കനുസരിച്ച് രാമൻ ലീലയായി വില്ലിന്റെ നടുവിൽ പിടിച്ചു. ആയിരക്കണക്കിനു മനുഷ്യർ നോക്കിനിൽക്കെ ധർമാത്മാവായ ആ രഘുനന്ദനൻ ഒരു വിളയാട്ടമെന്നപോലെ ആ വില്ലു കുലച്ചു. ദേവാസുരഗന്ധർവന്മാർക്കുപോലും അസാധ്യമായിരുന്നത് രാമന് വെറുമൊരു കളിയായിത്തീർന്നു. ‘ലീലയാ’, ‘സലീലം’ എന്നീ രണ്ടു പദങ്ങൾകൊണ്ട് കവി അനായാസത രണ്ടുതവണ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ആയിരക്കണക്കിനു മനുഷ്യർ നോക്കിനിൽക്കെ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് കർമത്തിന്റെ പരസ്യതയും കാണിക്കുന്നു: രഹസ്യമായല്ല, അനേകം ജനങ്ങളുടെ മുന്നിൽവെച്ചുതന്നെയാണ് ഇതു ചെയ്തത്. വില്ലു നടുവിലാണ് പിടിച്ചത്, കാരണം അവിടെയാണ് പിടിക്കാനുള്ള സ്ഥാനം; ഇതാണ് ധനുർവേദത്തിന്റെ രീതി. രാജാവും മുനിയും ഒരേസമയം അനുമതി നൽകി; അങ്ങനെ രാമന്റെ കർമം ഇരുവരുടെയും സമ്മതത്തോടുകൂടിയതായി.
ഞാൺ കയറ്റി അദ്ദേഹം ആ വില്ലു വലിച്ചുനിറച്ചു; അപ്പോൾ മഹായശസ്വിയായ ആ നരശ്രേഷ്ഠൻ ആ വില്ല് നടുവിൽ ഒടിച്ചു. ഇടിമുഴക്കത്തിനു തുല്യമായ വലിയൊരു ശബ്ദമുണ്ടായി; പർവതം പിളരുമ്പോഴെന്നപോലെ അതിഭയങ്കരമായ ഭൂകമ്പവുമുണ്ടായി. മുനിശ്രേഷ്ഠനെയും രാജാവിനെയും ആ രണ്ടു രാഘവന്മാരെയും ഒഴികെ മറ്റെല്ലാ മനുഷ്യരും ആ ശബ്ദത്താൽ മോഹാലസ്യപ്പെട്ടു വീണു. നാലുപേർ മാത്രമേ കുലുങ്ങാതെ നിന്നുള്ളൂ; തപസ്സുകൊണ്ടും തേജസ്സുകൊണ്ടും ആ ശബ്ദത്തെ അതിജീവിച്ചവർ. വില്ലു മുറിഞ്ഞത് അബദ്ധമല്ല; കുലയ്ക്കലിന്റെ അതിരുകടന്ന ശക്തിയാൽ സിദ്ധിച്ച തെളിവാണ്; അതിലൂടെ ജനകന്റെ പ്രതിജ്ഞ സഫലമാകുന്നു. ‘ആ രണ്ടു രാഘവന്മാർ’ എന്നതിൽ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഇരുവരും ഉൾപ്പെടുന്നു. ശബ്ദം ഇടിവീഴ്ചയ്ക്കു സമം, ഭൂകമ്പം പർവതം പിളരുന്നതിനു സമം: രണ്ട് ഉപമകൾകൊണ്ട് കവി അതിന്റെ മഹത്ത്വം വർണിക്കുന്നു.
ആ ജനങ്ങൾ ബോധം വീണ്ടെടുത്തപ്പോൾ, ഭയം നീങ്ങിയ വാക്ചതുരനായ രാജാവ് കൈകൂപ്പി മുനിപുംഗവനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, ദശരഥപുത്രനായ രാമന്റെ വീര്യം ഞാൻ നേരിട്ടു കണ്ടു; ഇത് അത്യദ്ഭുതവും അചിന്ത്യവും ഊഹിക്കാൻപോലും കഴിയാത്തതുമാണ്. എന്റെ മകൾ സീത ദശരഥപുത്രനായ രാമനെ ഭർത്താവായി ലഭിച്ച് ജനകന്മാരുടെ കുലത്തിനു കീർത്തി കൊണ്ടുവരും. കൗശികാ, ‘എന്റെ കന്യക വീര്യശുൽക്കയാണ്’ എന്ന എന്റെ പ്രതിജ്ഞ സത്യമായിത്തീർന്നു. പ്രാണനെക്കാളും എനിക്കു പ്രിയപ്പെട്ട സീതയെ രാമനു നൽകണം.’ ഇവിടെ ജനകൻ സന്തോഷിക്കുന്നത് ധനത്തിലോ രാജ്യത്തിലോ അല്ല, പ്രതിജ്ഞയുടെ സത്യത്തിൽ മാത്രമാണ്. കന്യകയെ അദ്ദേഹം ‘പ്രാണനെക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ’ എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ സീതയെ ‘അയോനിജ’ എന്നു പറഞ്ഞിരുന്നു; ഇവിടെയാകട്ടെ ‘എന്റെ മകൾ’ എന്നു സ്നേഹത്തോടെയാണ് പരാമർശിക്കുന്നത്.
‘ബ്രഹ്മർഷേ, കൗശികാ, അങ്ങയുടെ അനുമതിയോടെ എന്റെ മന്ത്രിമാർ രഥങ്ങളിൽ തിടുക്കത്തിൽ വേഗം അയോധ്യയിലേക്കു പോകട്ടെ; അങ്ങേക്കു മംഗളം. അവർ വിനയമുള്ള വാക്കുകളാൽ ദശരഥരാജാവിനെ എന്റെ പുരത്തിലേക്കു കൊണ്ടുവരട്ടെ; വീര്യശുൽക്കയായ കന്യകയെ നൽകുന്ന കാര്യം മുഴുവനായും അറിയിക്കട്ടെ. ‘മുനിയുടെ സംരക്ഷണയിലുള്ള രണ്ടു കാകുത്സ്ഥന്മാരും ഇവിടെയുണ്ട്’ എന്നും രാജാവിനോടു പറയട്ടെ. അങ്ങനെ പ്രീതനായ രാജാവിനെ അതിവേഗം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവർ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരട്ടെ.’ ഇതുവരെയും ജനകൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വിശ്വാമിത്രന്റെ അനുമതി തേടുന്നു; മുനിതന്നെയാണ് ഇവിടെ എല്ലാ കാര്യത്തിനും പ്രമാണം. അങ്ങനെ വിവാഹനിശ്ചയം ദൂതപ്രേഷണത്തിൽ ചെന്നെത്തുന്നു. ദൂതന്മാർക്കു മൂന്നു കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാനുണ്ട്: വൃത്താന്തം അറിയിക്കൽ, വിവാഹം നിവേദിക്കൽ, ദശരഥനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരൽ.
കൗശികൻ ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു. ഉടനെ ധർമാത്മാവായ ജനകരാജാവ് മന്ത്രിമാരെ വിളിച്ച്, വ്യക്തമായ ആജ്ഞ നൽകിയ അവരെ അയോധ്യയിലേക്ക് അയച്ചു; നടന്നതു നടന്നപോലെ അറിയിക്കാനും ദശരഥരാജാവിനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാനും. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം ധനുർഭംഗത്തിലൂടെ സീതാരാമവിവാഹം നിശ്ചയിച്ചിട്ട്, അടുത്ത സർഗത്തിൽ ദൂതന്മാർ അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിന്റെയും ദശരഥന്റെ സമീപം സന്ദേശം നിവേദിക്കുന്നതിന്റെയും കഥ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. കഥയുടെ സന്ധി ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്: മിഥിലയിലെ വൃത്താന്തം അയോധ്യയിലേക്കു നീങ്ങുന്നു. ‘കൃതശാസനാൻ’ (ആജ്ഞ ലഭിച്ചവരെ) എന്ന പദം ദൂതന്മാർക്കു ലഭിച്ച വ്യക്തമായ ആദേശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः॥ ६७॥