॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 55-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വിശ്വാമിത്രന്റെ തപസ്സും ദിവ്യാസ്ത്രലാഭവും

ശബള കാംബോജർ, ബർബരർ, യവനർ, ശകർ, മ്ലേച്ഛർ എന്നിവരെ സൃഷ്ടിക്കൽ, വിശ്വാമിത്രസൈന്യത്തിന്റെയും നൂറു പുത്രന്മാരുടെയും നാശം, രാജ്യത്യാഗവും വനഗമനവും, ഹിമവൽപാർശ്വത്തിലെ തപസ്സ്, മഹാദേവനിൽനിന്ന് ധനുർവേദവും അസ്ത്രങ്ങളും നേടൽ, വസിഷ്ഠാശ്രമത്തിൽ അസ്ത്രപ്രയോഗം, വസിഷ്ഠൻ ദണ്ഡ് ഉയർത്തൽ

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ശബളയെന്ന പശു വസിഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് പഹ്ലവരെ സൃഷ്ടിച്ചു, വിശ്വാമിത്രൻ പലതരം ശസ്ത്രങ്ങൾകൊണ്ട് അവരെ നശിപ്പിച്ചു; പിന്നീട് അവൾ യവനർ കലർന്ന ശകരെയും കാംബോജരെയും സൃഷ്ടിച്ചു, അവരാൽ വിശ്വാമിത്രന്റെ സൈന്യം പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഇപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ മോഹിതരായി പരിഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്ന അവരെ കണ്ട് വസിഷ്ഠൻ വീണ്ടും കാമധേനുവിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു: ‘യോഗബലംകൊണ്ട് സൃഷ്ടിക്കുക’ എന്ന്. അവളുടെ ഹുങ്കാരത്തിൽനിന്ന് സൂര്യതുല്യരായ കാംബോജർ ജനിച്ചു; അകിടിൽനിന്ന് ആയുധമേന്തിയ ബർബരർ ഉണ്ടായി; യോനിദേശത്തുനിന്ന് യവനരും ചാണകദേശത്തുനിന്ന് ശകരും രോമകൂപങ്ങളിൽനിന്ന് മ്ലേച്ഛരും ഹാരീതരും കിരാതരും ഉദ്ഭവിച്ചു. അവരെല്ലാം ചേർന്ന് ഉടൻതന്നെ വിശ്വാമിത്രന്റെ സൈന്യം മുഴുവൻ, കാലാൾപ്പടയോടും ആനകളോടും കുതിരകളോടും രഥങ്ങളോടുംകൂടി, നശിപ്പിച്ചു. ഇവിടെ കവി ജനപദങ്ങളുടെ പേരുകൾ എണ്ണിപ്പറയുന്നു, അവരെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല; ഇതുകൊണ്ട് പ്രാചീനഭാരതത്തിന്റെ അയൽജനതകളുടെ സ്മരണയും ഉണ്ടാകുന്നു. താത്പര്യം ഇത്രമാത്രം: ബ്രഹ്മതേജസ്സിന്റെ സൃഷ്ടിശക്തി അപരിമിതമാണ്, ഒരൊറ്റ പശുവിന് അനേകം സൈന്യങ്ങളെ ജനിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. രാജബലമാകട്ടെ പരിമിതമാണ്, അതിനാൽ അതു ക്ഷയിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മബലം അക്ഷയമാണ്, കാരണം അതു തപസ്സുകൊണ്ടു വീണ്ടും വീണ്ടും വളരുന്നു.

മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനാൽ സൈന്യം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട് വിശ്വാമിത്രന്റെ നൂറു പുത്രന്മാർ പലതരം ആയുധങ്ങളെടുത്ത് അത്യന്തം ക്രുദ്ധരായി ജപിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠന്റെ നേർക്കു പാഞ്ഞടുത്തു. ആ മഹർഷി ശസ്ത്രമെടുത്തില്ല, ശാപവും ഉച്ചരിച്ചില്ല; ഹുങ്കാരംകൊണ്ടുമാത്രം അവരെയെല്ലാം ദഹിപ്പിച്ചു. കുതിരകളോടും രഥങ്ങളോടും കാലാളുകളോടുംകൂടി ആ വിശ്വാമിത്രപുത്രന്മാർ ഒരു മുഹൂർത്തംകൊണ്ട് ഭസ്മമായി. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ പശു സൃഷ്ടിച്ച വീരന്മാരാൽ സൈന്യം കൊല്ലപ്പെട്ടു; ഇവിടെയാകട്ടെ ഋഷി സ്വയംതന്നെ നൂറു പുത്രന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു; ബ്രഹ്മബലം ബാഹ്യസാധനങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നില്ലെന്ന് ഇതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ജപതാം വരഃ’ (ജപിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ) എന്ന വിശേഷണം ഇവിടെ അർഥവത്താണ്: ദീർഘകാലം സംഭരിച്ച തപസ്സ് ആരുടെ വാക്കിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവന്റെ ഹുങ്കാരംതന്നെ അസ്ത്രമാകുന്നു. പുത്രന്മാരും പിതാവിന്റെ ദർപ്പം പിന്തുടർന്നാണ് നശിച്ചത്; വിചാരമില്ലാത്ത ക്രോധം കുലത്തെപ്പോലും നശിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് ഇവിടെ കാണാം.

എല്ലാ പുത്രന്മാരും സൈന്യവും നശിച്ചതു കണ്ട് മഹായശസ്വിയായ വിശ്വാമിത്രൻ ലജ്ജിതനും ചിന്താകുലനുമായി. കവി ഇവിടെ നാല് ഉപമാനങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുന്നു: വേഗം നിലച്ച സമുദ്രംപോലെ, ദംഷ്ട്ര തകർന്ന സർപ്പംപോലെ, ഗ്രഹണം ബാധിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം പെട്ടെന്നു നിഷ്പ്രഭനായി; പുത്രന്മാരും സൈന്യവും നശിച്ച് ദീനനായ അദ്ദേഹം ചിറകരിഞ്ഞ പക്ഷിയെപ്പോലെയായി. എല്ലാ ബലവും ഉത്സാഹവും നശിച്ച അദ്ദേഹം നിർവേദത്തിലെത്തി. ഈ ഉപമാനങ്ങൾ ശോകം വർണിക്കുക മാത്രമല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിവർത്തനത്തിന്റെ വിത്തും സൂചിപ്പിക്കുന്നു: വേഗം, ദംഷ്ട്ര, പ്രഭ, ചിറകുകൾ എന്നിങ്ങനെ ബാഹ്യബലമായി എന്തൊക്കെയുണ്ടായിരുന്നോ അതെല്ലാം അപഹരിക്കപ്പെട്ടു; ബാക്കിയായത് ചിന്ത മാത്രം. ആ ചിന്തതന്നെ അദ്ദേഹത്തെ തപസ്സിലേക്കു നയിക്കുന്നു. നിർവേദം വൈരാഗ്യത്തിന്റെ ആരംഭമാണല്ലോ; എന്നാൽ ഇവിടെ അത് ഇനിയും ശാന്തമായിട്ടില്ല: പ്രതികാരബുദ്ധിതന്നെയാണ് തപസ്സിന്റെ രൂപത്തിൽ പരിണമിക്കുന്നത്.

ബാക്കിയായ ഒരു പുത്രനെ രാജ്യത്ത് അഭിഷേകം ചെയ്ത് ‘ക്ഷത്രധർമമനുസരിച്ച് ഭൂമി പാലിക്കുക’ എന്നു നിയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം സ്വയം വനത്തിലേക്കുതന്നെ പോയി. പിന്നീട് കിന്നരന്മാരും നാഗങ്ങളും സേവിക്കുന്ന ഹിമവൽപാർശ്വത്തിലെത്തി ആ മഹാതപസ്വി മഹാദേവന്റെ പ്രസാദത്തിനായി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു. ഇവിടെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്: വിശ്വാമിത്രൻ രാജ്യം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, ക്ഷാത്രസങ്കല്പം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; തപസ്സും അദ്ദേഹം അസ്ത്രലാഭത്തിനായിട്ടാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്. ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദീർഘയാത്രയുടെ ആദ്യപടി; അതിന്റെ അവസാനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മർഷിയാകും. ‘വനമേവ അഭ്യപദ്യത’ (വനത്തിലേക്കുതന്നെ പോയി) എന്നതിലെ ‘ഏവ’ (തന്നെ) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിനു മറ്റൊരു വഴിയും ബാക്കിയില്ലായിരുന്നുവെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; പരാജയംതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തെ തപസ്സിന്റെ വാതിലിലേക്കു നയിക്കുന്നത്.

കുറച്ചുകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ വരദനും ദേവേശനും വൃഷഭധ്വജനുമായ ശിവൻ മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രനു ദർശനം നൽകി, പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, എന്തിനാണ് നീ തപസ്സു ചെയ്യുന്നത്? നിനക്കു പറയാനുള്ളതു പറയുക. ഞാൻ വരദനാണ്; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം പറഞ്ഞാലും.’ ദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയായ വിശ്വാമിത്രൻ മഹാദേവനെ നമസ്കരിച്ച് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: ശങ്കരൻ ആദ്യംതന്നെ വരം നൽകുന്നില്ല, ‘എന്തിന്’ എന്നു ചോദിക്കുന്നു; യാചകന്റെ സങ്കല്പമാണ് അവന്റെ ഫലം നിർണയിക്കുന്നത്. ‘രാജൻ’ (രാജാവേ) എന്ന സംബോധനയും അർഥവത്താണ്: തപസ്വിവേഷത്തിലായിരുന്നിട്ടും ദേവന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ അദ്ദേഹം രാജാവുതന്നെയായിരുന്നു, കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്തഃകരണത്തിൽ ഇപ്പോഴും ക്ഷത്രിയസങ്കല്പമാണുള്ളത്.

‘പാപരഹിതനായ മഹാദേവാ, അങ്ങു സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, അംഗങ്ങളോടും ഉപാംഗങ്ങളോടും ഉപനിഷത്തുകളോടും രഹസ്യങ്ങളോടുംകൂടിയ ധനുർവേദം എനിക്കു നൽകിയാലും. ദേവന്മാരിലും ദാനവന്മാരിലും മഹർഷിമാരിലും ഗന്ധർവയക്ഷരാക്ഷസന്മാരിലും ഉള്ള എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും എനിക്കു വെളിപ്പെടട്ടെ. ദേവദേവാ, അങ്ങയുടെ പ്രസാദംകൊണ്ട് എന്റെ ആഗ്രഹം സഫലമാകട്ടെ.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവേശൻ ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി. ഇവിടെ ഓർക്കേണ്ടത്: വിശ്വാമിത്രൻ ബ്രഹ്മവർചസ്സല്ല, അസ്ത്രങ്ങളാണ് യാചിക്കുന്നത്. നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ബ്രഹ്മബലത്താലാണ്; അദ്ദേഹമാകട്ടെ പ്രതികാരത്തിനായി വീണ്ടും ശസ്ത്രംതന്നെ യാചിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീണ്ടുമുള്ള പരാജയം ഉറപ്പാണ്. ധനുർവേദത്തെ ഇവിടെ വേദാംഗങ്ങളോടുകൂടിയ വേദത്തെപ്പോലെ അംഗോപാംഗസഹിതമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതുകൊണ്ട് അതിന്റെ ശാസ്ത്രത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ദേവേശനിൽനിന്ന് അസ്ത്രങ്ങൾ നേടിയ മഹാബലനായ വിശ്വാമിത്രൻ വലിയ ദർപ്പത്തോടെ ദർപ്പപൂർണനായി. പർവദിവസത്തിലെ സമുദ്രംപോലെ വീര്യംകൊണ്ടു വളർന്ന അദ്ദേഹം ഋഷിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ അപ്പോൾത്തന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞുവെന്നു കരുതി. ‘മേനേ’ (കരുതി) എന്ന പദംകൊണ്ട് കവി വ്യക്തമാക്കുന്നു: ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധാരണ മാത്രമാണ്, യാഥാർഥ്യമല്ല. പർവോപമയും സൂക്ഷ്മമാണ്: പർവദിവസത്തിലെ സമുദ്രവൃദ്ധി ബാഹ്യകാരണത്താലുള്ളതാണ്, സ്വാഭാവികമല്ല; അതുപോലെ ഈ ദർപ്പവും വന്നുചേർന്നതാണ്. ദർപ്പം ആദ്യം ബുദ്ധിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു, പിന്നീടാണ് കർത്താവിനെ.

പിന്നീട് ആ രാജാവ് വസിഷ്ഠന്റെ ആശ്രമസ്ഥാനത്തെത്തി അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു; അവയുടെ അസ്ത്രതേജസ്സാൽ ആ തപോവനം മുഴുവൻ ദഹിച്ചു. ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഉയർത്തിയ ആ അസ്ത്രം കണ്ട് നൂറുകണക്കിനു മുനിമാർ ഭയന്ന് പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി. വസിഷ്ഠന്റെ ശിഷ്യന്മാരും അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന മൃഗപക്ഷികളും ആയിരക്കണക്കിനു ഭയന്ന് പല ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി. തപോവനം അഭയത്തിന്റെ സ്ഥാനമാണല്ലോ, അവിടെ മൃഗങ്ങൾപോലും ഭയക്കുന്നില്ല; അവിടെ ഭയം കടന്നുവന്നതുതന്നെ വിശ്വാമിത്രന്റെ അപരാധത്തിന്റെ ഗൗരവം കാണിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം വസിഷ്ഠനോടു യുദ്ധം ചെയ്യുകയല്ല, ആശ്രിതരെയും നിരപരാധികളെയും പീഡിപ്പിക്കുകയാണ്: ഇതുതന്നെയാണ് ‘ക്ഷത്രബന്ധുത്വം’ (പേരിനുമാത്രം ക്ഷത്രിയനായിരിക്കുന്ന അവസ്ഥ).

മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠന്റെ ആശ്രമസ്ഥാനം ശൂന്യമായി; ഒരു മുഹൂർത്തംകൊണ്ട് അതു നിശ്ശബ്ദവും, ആളൊഴിഞ്ഞ ഊഷരഭൂമിപോലെ തരിശായതുമായി. വസിഷ്ഠനാകട്ടെ ‘ഭയപ്പെടേണ്ട’ എന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞ് ഓടിപ്പോകുന്നവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു: ‘സൂര്യൻ മഞ്ഞിനെയെന്നപോലെ ഇന്നു ഞാൻ ഗാധിപുത്രനെ നശിപ്പിക്കും.’ ഇവിടെ വസിഷ്ഠന്റെ വാക്ക് രണ്ടുവിധമാണ്: ആശ്രിതർക്ക് അഭയദാനവും അപരാധിയെ നിഗ്രഹിക്കുമെന്ന പ്രതിജ്ഞയും; രണ്ടും ധർമരക്ഷണത്തിന്റെതന്നെ അംഗങ്ങളാണ്. ‘മാ ഭൈഃ’ (ഭയപ്പെടേണ്ട) എന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞ വാക്ക് ഗുരുവിന്റെ വാത്സല്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘സൂര്യൻ മഞ്ഞിനെയെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമയാകട്ടെ, ബ്രഹ്മബലത്തിനു മുന്നിൽ അസ്ത്രബലം മഞ്ഞുപോലെ ക്ഷണത്തിൽ അലിഞ്ഞുപോകുമെന്നും അവിടെ യുദ്ധംപോലും ആവശ്യമില്ലെന്നും കാണിക്കുന്നു.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാതേജസ്വിയും ജപിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ വസിഷ്ഠൻ വിശ്വാമിത്രനോടു രോഷത്തോടെ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘ദീർഘകാലംകൊണ്ടു വളർന്ന ആശ്രമം നീ നശിപ്പിച്ചതുകൊണ്ടും മൂഢനായ നീ ദുരാചാരിയായതുകൊണ്ടും നീ ഇനി ഉണ്ടാകില്ല.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ അദ്ദേഹം വേഗം ദണ്ഡ് ഉയർത്തി, പുകയില്ലാത്ത കാലാഗ്നിപോലെയും മറ്റൊരു യമദണ്ഡംപോലെയും നിന്നു. ‘വിധൂമഃ കാലാഗ്നിഃ’ (പുകയില്ലാത്ത കാലാഗ്നി) എന്ന ഉപമ വസിഷ്ഠന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ സ്വരൂപം കാണിക്കുന്നു: പുകപോലുള്ള ആവരണം അവിടെയില്ല, ശുദ്ധമായ തേജസ്സു മാത്രം. ഇതോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ ആഗ്നേയം മുതലായ അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുന്നതും ബ്രഹ്മദണ്ഡംകൊണ്ട് അവ ശമിക്കുന്നതും ബ്രാഹ്മണ്യം നേടാനായി വിശ്വാമിത്രൻ തപസ്സങ്കല്പമെടുക്കുന്നതും വർണിക്കപ്പെടും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चपञ्चाशः सर्गः॥ ५५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക