॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 53-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ശബളയെ യാചിക്കൽ

കാമധേനുവിന്റെ അന്നപാനവർഷം, സൈന്യത്തോടുകൂടിയ വിശ്വാമിത്രനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തൽ, ഗോരത്നത്തിനായുള്ള യാചന, വസിഷ്ഠന്റെ ദൃഢമായ നിരസിക്കൽ

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വസിഷ്ഠൻ ശബളയെ വിളിച്ച് ‘സൈന്യത്തോടുകൂടിയ വിശ്വാമിത്രന്റെ സത്കാരത്തിനായി ആറു രസങ്ങളുള്ള അന്നവും പാനീയവും സൃഷ്ടിക്കുക’ എന്നു കല്പിച്ചു. ഈ സർഗം ആ കല്പനയുടെ ഫലം കാണിക്കുന്നു. ശത്രുനാശകാ, വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ കാമധേനുവായ ആ ശബള ഓരോരുത്തർക്കും എന്തെന്താണോ ഇഷ്ടം അതതുപോലെ ഒരുക്കി; ആരുടെയും ആഗ്രഹം നിറവേറാതെ അവശേഷിച്ചില്ല. കരിമ്പ്, തേൻ, മലർ, മൈരേയം, ഉത്തമമായ ആസവങ്ങൾ, വിലയേറിയ പാനീയങ്ങൾ, പലതരം ഭക്ഷ്യങ്ങൾ എന്നിവ അവൾ ഉത്പാദിപ്പിച്ചു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: കാമധേനു പാൽ മാത്രമല്ല നൽകുന്നത്, യജ്ഞത്തിനും അതിഥിസത്കാരത്തിനുമുള്ള എല്ലാ സാമഗ്രികളും വഹിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അവളെ ‘കാമധുക്’ (ആഗ്രഹിക്കുന്നതു കറന്നുതരുന്നവൾ) എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

അവിടെ ചൂടുള്ള ചോറിന്റെ പർവതസമാനമായ കൂമ്പാരങ്ങൾ ഉണ്ടായി; സ്വാദിഷ്ഠമായ അന്നങ്ങളും പരിപ്പുകറികളും തൈരിന്റെ ചാലുകളും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. പലതരം സ്വാദുള്ള രസങ്ങളും ഖാണ്ഡവങ്ങളും (മധുരപലഹാരങ്ങളും) നിറഞ്ഞ ആയിരക്കണക്കിനു ഭോജനപാത്രങ്ങളും ശർക്കരപ്പലഹാരങ്ങളും ഒരുങ്ങിനിന്നു. ഇവിടെ കവി അതിശയവർണനയിലൂടെ ആതിഥ്യത്തിന്റെ ഔദാര്യം കാണിക്കുന്നു: അന്നക്കൂമ്പാരങ്ങൾ പർവതങ്ങൾപോലെ ഉയർന്നിരിക്കുന്നു, തൈര് ചാലുപോലെ ഒഴുകുന്നു. ശബള നൽകുന്നത് മാനുഷികസമ്പത്തല്ല, ദൈവികസമ്പത്താണെന്ന് ഇതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഈ ദൈവികസമ്പത്തുതന്നെ പിന്നീട് വിശ്വാമിത്രന്റെ ലോഭത്തിന്റെ വിത്താകും.

അതെല്ലാം നന്നായി സന്തുഷ്ടവും ഹൃഷ്ടരും പുഷ്ടരുമായ ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു. രാമാ, വിശ്വാമിത്രന്റെ സൈന്യം മുഴുവൻ വസിഷ്ഠനാൽ നന്നായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ‘സുതർപിതം’ (നന്നായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടത്) എന്ന പദമാണ് സാരം: ഊട്ടിയതു മാത്രമല്ല, പൂർണമായ തൃപ്തിയിലെത്തിച്ചു. സൈന്യം എത്രയുണ്ടോ അത്രയും പേരെ ഒരൊറ്റ പശുവിനാൽ സന്തോഷിപ്പിച്ചു; ഇതുതന്നെയാണ് അവളുടെ മാഹാത്മ്യം; എന്നാൽ കഥയുടെ വഴിത്തിരിവ് ഇവിടെത്തന്നെ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

രാജർഷിയായ വിശ്വാമിത്രനും അപ്പോൾ ഹൃഷ്ടനും പുഷ്ടനുമായി: അന്തഃപുരത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകളോടും ബ്രാഹ്മണരോടും പുരോഹിതനോടും അമാത്യരോടും മന്ത്രിമാരോടും ഭൃത്യന്മാരോടുംകൂടി ആ രാജാവ് പൂജിക്കപ്പെട്ടു. അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ അദ്ദേഹം വസിഷ്ഠനോട് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു. ഇവിടെ കവി പൂജിക്കപ്പെട്ടവരുടെ നിര എണ്ണിപ്പറയുന്നു: അന്തഃപുരം, ബ്രാഹ്മണർ, പുരോഹിതൻ, അമാത്യന്മാർ, മന്ത്രിമാർ, ഭൃത്യന്മാർ; വസിഷ്ഠന്റെ ആതിഥ്യത്തിൽ ആരും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടില്ലെന്ന് ഇതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടിട്ടും രാജാവിനു തൃപ്തി കിട്ടുന്നില്ല; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദൃഷ്ടി പശുവിന്മേൽ പതിക്കുന്നു.

അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘ബ്രഹ്മർഷേ, പൂജ്യനായ അങ്ങയാൽ ഞാൻ പൂജിക്കപ്പെട്ടു, നന്നായി സത്കരിക്കപ്പെട്ടു. വാക്ചതുരാ, കേട്ടാലും; ഞാൻ ഒരു കാര്യം പറയാം.’ ഇവിടെ വസിഷ്ഠനാണ് പൂജയ്ക്കു പാത്രമെന്നും എന്നിട്ടും അദ്ദേഹത്താലാണ് താൻ പൂജിക്കപ്പെട്ടതെന്നും രാജാവ് സ്വയം സമ്മതിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വാക്ക് വരാനിരിക്കുന്ന യാചനയുടെ ആമുഖവുമാണ്: ആദ്യം പ്രശംസ, പിന്നെ അപേക്ഷ എന്നതാണ് ലൗകികരീതി.

‘ഒരു ലക്ഷം പശുക്കൾക്കു പകരം ശബളയെ എനിക്കു തരിക. ഭഗവാനേ, ഇതൊരു രത്നമാണ്; രത്നങ്ങൾ രാജാവിനുള്ളതുമാണ്. അതിനാൽ ശബളയെ എനിക്കു തരിക; ബ്രാഹ്മണാ, ധർമപ്രകാരം ഇവൾ എന്റേതുതന്നെ.’ ഇവിടെ വിശ്വാമിത്രന്റെ തർക്കം ഓർക്കേണ്ടതാണ്: രാജ്യത്തുണ്ടാകുന്ന ഏതു രത്നവും രാജാവിനുള്ളതാണ് എന്നതാണ് രാജനീതിയുടെ വിധി; ആ വിധി അദ്ദേഹം ആശ്രമത്തിലെ പശുവിനും ബാധകമാക്കുന്നു. എന്നാൽ ആശ്രമം രാജ്യമല്ല, പശു ഭണ്ഡാരത്തിലെ രത്നവുമല്ല; ഇവിടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭ്രമം. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ഭഗവാനും മുനിശ്രേഷ്ഠനുമായ വസിഷ്ഠൻ മറുപടി നൽകാൻ ഒരുങ്ങി.

ധർമാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ രാജാവിനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, ഒരു ലക്ഷം പശുക്കൾക്കു പകരമായോ നൂറുകോടി പശുക്കൾക്കു പകരമായോ വെള്ളിക്കൂമ്പാരങ്ങൾക്കു പകരമായോ ഞാൻ ശബളയെ തരില്ല. ശത്രുനാശകാ, ഇവൾ എന്നിൽനിന്ന് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവളല്ല.’ മുനിയുടെ ഉത്തരം ചുരുങ്ങിയതും ദൃഢവുമാണ്. വിലകൊടുത്തു വാങ്ങാവുന്നത് ഒരു വസ്തുവാണ്; ധർമത്തിന്റെ അംഗമായവൾ വസ്തുവല്ല. ഇതുതന്നെയാണ് രണ്ടു കാഴ്ചപ്പാടുകളുടെയും അടിസ്ഥാനഭേദം: രാജാവ് വില കണക്കാക്കുന്നു, മുനി ബന്ധം കണക്കാക്കുന്നു.

‘ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള പുരുഷന്റെ കീർത്തി എങ്ങനെ ശാശ്വതമോ, അങ്ങനെ ശബള എനിക്കു ശാശ്വതയാണ്. ഹവ്യവും കവ്യവും ജീവിതയാത്രയും ഇവളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അഗ്നിഹോത്രം, ബലി, ഹോമം, സ്വാഹാകാരം, വഷട്കാരം, പലതരം വിദ്യകൾ എന്നിവയും ഇവളെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു. രാജർഷേ, ഇതെല്ലാം ഇവളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല. സത്യമായും ഇവളാണ് എന്റെ സർവസ്വം, ഇവൾതന്നെയാണ് എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവൾ.’ ഇവിടെ മുനി പശുവിന്റെ വില ദ്രവ്യംകൊണ്ടല്ല, കർമംകൊണ്ടാണ് അളക്കുന്നത്. ദേവന്മാർക്കു ഹവ്യം, പിതൃക്കൾക്കു കവ്യം, തനിക്കു ജീവിതയാത്ര: മൂന്നും ഇവളിൽത്തന്നെ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ശബളയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് വസിഷ്ഠന്റെ ധർമജീവിതം മുഴുവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുതന്നെയായിരിക്കും.

‘രാജാവേ, പല കാരണങ്ങളാലും ഞാൻ നിനക്കു ശബളയെ തരില്ല.’ വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വാക്ചതുരനായ വിശ്വാമിത്രൻ അത്യന്തം ക്ഷോഭത്തോടെ പറഞ്ഞു: ‘സ്വർണക്കച്ചകളും കണ്ഠാഭരണങ്ങളും സ്വർണത്തോട്ടികളുംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച പതിനാലായിരം ആനകളെ ഞാൻ അങ്ങേക്കു തരാം; വെളുത്ത കുതിരകളെ പൂട്ടിയ നാലുകുതിരകളുള്ള സ്വർണരഥങ്ങളും...’ ‘സംരബ്ധതരം’ (കൂടുതൽ ക്ഷോഭത്തോടെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് സൗഹൃദം പതുക്കെ വിവാദത്തിലേക്കു നീങ്ങുന്നുവെന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദാനപ്പട്ടിക വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു: ആനകൾ, രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, പശുക്കൾ, രത്നങ്ങൾ; എന്നാൽ സംഖ്യ വളരുന്തോറും യാചകന്റെ ദൈന്യവും പ്രകടമാകുന്നു.

‘കിങ്ങിണികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച എണ്ണൂറ് (രഥങ്ങൾ) ഞാൻ അങ്ങേക്കു തരാം; സുവ്രതാ, നല്ല ദേശത്തും നല്ല കുലത്തിലും ജനിച്ച മഹാശക്തിയുള്ള പതിനോരായിരം കുതിരകളെ അങ്ങേക്കു തരാം. പലനിറങ്ങളുള്ള, പ്രായമൊത്ത ഒരുകോടി പശുക്കളെയും തരാം; ശബളയെ എനിക്കു തരിക. ദ്വിജോത്തമാ, എത്ര രത്നങ്ങളോ സ്വർണമോ അങ്ങ് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അതെല്ലാം അങ്ങേക്കു തരാം; ശബളയെ എനിക്കു തരിക.’ ഇവിടെ ‘ദീയതാം ശബളാ മമ’ (ശബളയെ എനിക്കു തരിക) എന്ന പദം വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു; ഈ ആവർത്തനംതന്നെ രാജാവിന്റെ മനസ്സിൽ ഉറച്ചുപോയ നിർബന്ധത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാജ്യം മുഴുവൻ കൊടുക്കാനും അദ്ദേഹം തയ്യാറാണ്, പശുവിനെ മാത്രം മതി.

ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, ഒരു വിധത്തിലും ഞാൻ ശബളയെ തരില്ല. ഇവൾതന്നെയാണ് എന്റെ രത്നം, ഇവൾതന്നെയാണ് എന്റെ ധനം, ഇവൾതന്നെയാണ് എന്റെ സർവസ്വം, ഇവൾതന്നെയാണ് എന്റെ ജീവിതം.’ ‘ഏതദേവ’ (ഇതുതന്നെ) എന്ന നാലു പദങ്ങൾകൊണ്ട് മുനി തന്റെ നിലപാട് ദൃഢമാക്കുന്നു. രാജാവ് രത്നങ്ങൾകൊണ്ടു പ്രലോഭിപ്പിക്കുന്നു; മുനിയാകട്ടെ പറയുന്നു: എന്റെ രത്നം ഇവൾതന്നെ, പിന്നെ നിന്റെ രത്നങ്ങൾകൊണ്ട് എന്തു കാര്യം? ‘ജീവിതം’ എന്ന അവസാനപദമാണ് ഏറ്റവും ഗൗരവമുള്ളത്: പശുവിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് മരണതുല്യമാണ് എന്നാണ് മുനിയുടെ അഭിപ്രായം.

‘ദർശവും പൗർണമാസവും ധാരാളം ദക്ഷിണയുള്ള യജ്ഞങ്ങളും പലതരം ക്രിയകളും: രാജാവേ, ഇതുതന്നെയാണ് എന്റെ എല്ലാം. എന്റെ എല്ലാ ക്രിയകളുടെയും മൂലം ഇവളാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഏറെ പുലമ്പിയിട്ട് എന്തു കാര്യം? കാമധേനുവിനെ ഞാൻ തരില്ല.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുനി സംവാദം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. സർഗം ഇവിടെത്തന്നെ നിൽക്കുന്നു: കലഹമില്ല, ശാപമില്ല, ദൃഢമായ നിഷേധം മാത്രം. എന്നാൽ ഈ നിഷേധംതന്നെയാണ് അടുത്ത സർഗത്തിലെ ബലാത്കാരത്തിന്റെയും, പിന്നീട് വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനും തമ്മിലുള്ള ദീർഘമായ വൈരത്തിന്റെയും മൂലം. കവി ഇവിടെ രണ്ടു ധർമങ്ങളെ മുഖാമുഖം നിർത്തുന്നു: രാജാവിന്റെ അധികാരധർമവും തപസ്വിയുടെ ആശ്രമധർമവും; ഇവയുടെ സംഘർഷത്തിൽനിന്നാണ് വിശ്വാമിത്രന്റെ ബ്രഹ്മർഷിത്വത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നത്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः॥ ५३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക