॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 45-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വിശാലാനഗരിയും പാലാഴിമഥനവും

ഗംഗ കടക്കൽ, വിശാലാപുരിയുടെ ദർശനം, രാമന്റെ ചോദ്യം, ദേവാസുരന്മാരുടെ പാലാഴിമഥനം, ഹാലാഹലത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ശിവൻ അത് ഏറ്റുവാങ്ങലും, കൂർമരൂപത്തിൽ ഹരി പർവതം താങ്ങൽ, ധന്വന്തരി, അപ്സരസ്സുകൾ, വാരുണി, ഉച്ചൈഃശ്രവസ്സ്, കൗസ്തുഭം, അമൃതം എന്നിവയുടെ ഉത്ഭവം, ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യസംഹാരം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ ഗംഗാവതരണത്തിന്റെ കഥ പറഞ്ഞുതീർത്തു. അതു കേട്ട് ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാഘവൻ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ച് മുനിയോടു പറഞ്ഞു: ‘ബ്രഹ്മർഷേ, അങ്ങു പറഞ്ഞ ഈ കഥ അത്യത്ഭുതവും ശ്രേഷ്ഠവുമാണ്; ഗംഗയുടെ അവതരണവും സാഗരം നിറഞ്ഞതും ഒരു പുണ്യമായ ആഖ്യാനം തന്നെ. ശത്രുതാപനാ, അങ്ങയുടെ ഈ കഥ മുഴുവൻ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഇരുവർക്കും ഈ രാത്രി ഒരു നിമിഷംപോലെ കടന്നുപോയി. വിശ്വാമിത്രാ, സൗമിത്രിയോടൊപ്പം അങ്ങയുടെ ശുഭമായ കഥയെക്കുറിച്ചു ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ ആ രാത്രി മുഴുവൻ കഴിഞ്ഞു.’ ഇവിടെ കവി കേൾവിക്കാരന്റെ തന്മയീഭാവം കാണിക്കുന്നു: കഥ ഹൃദയം കവരുന്നിടത്ത് കാലം അറിയപ്പെടുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, രാമൻ വെറുമൊരു കേൾവിക്കാരനല്ല, മനനശീലനുമാണ്; കേട്ട അർഥം രാത്രിയിലും അവൻ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. ‘നൗ’ (ഞങ്ങൾ ഇരുവരും) എന്ന ദ്വിവചനംകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനും തുല്യനായ കേൾവിക്കാരനാണെന്ന് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; സഹോദരന്മാർ ഇരുവരും ആ രാത്രി ഉറങ്ങാതിരുന്നു. ഈ ദ്വിവചനംതന്നെ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല; അവിടെ ‘സാ രാത്രിഃ’ (ആ രാത്രി) എന്ന ഏകവചനമാണ് കാണുന്നത്.

പിന്നീട് നിർമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ, പ്രഭാതകർമങ്ങൾ ചെയ്തുകഴിഞ്ഞ തപോധനനായ വിശ്വാമിത്രനോട് ശത്രുനാശകനായ രാഘവൻ പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവതിയായ രാത്രി കഴിഞ്ഞു; കേൾക്കേണ്ടവയിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായത് ഞാൻ കേട്ടു. ഇനി നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയും പുണ്യവതിയുമായ ത്രിപഥഗാനദിയെ നമുക്കു കടക്കാം. പുണ്യകർമികളായ ഋഷിമാരുടെ ഈ തോണി സുഖമായി വിരിപ്പിട്ട് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുന്നു; ഭഗവാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നുവെന്നറിഞ്ഞ് അത് വേഗം വന്നിരിക്കുന്നു.’ മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് കൗശികൻ ഋഷിസംഘത്തോടൊപ്പം നദി കടത്തിച്ചു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: രാമൻ സ്വയം ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ല, ഗുരുവിനോട് അപേക്ഷിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്; ഗുരുവാകട്ടെ ഋഷിഗണത്തെ മുന്നിൽ നിർത്തി കടത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ വിനയവും ക്രമവും കവി സൂക്ഷ്മമായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘ഭഗവതിയായ രാത്രി’ എന്ന സംബോധനകൊണ്ട് രാത്രിയും പൂജ്യയാണെന്നു കാണിക്കുന്നു, കാരണം കേൾവിയുടെ ഫലംകൊണ്ട് അവൾ സഫലയായിത്തീർന്നു. തോണി തനിയെ വന്നതും മുനിയുടെ മാഹാത്മ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു: വിളിച്ചിട്ടല്ല അതു വരേണ്ടത്; വന്നുചേരുകതന്നെയാണ് അതിന്റെ ധർമം.

വടക്കേ തീരത്തെത്തി ഋഷിഗണത്തെ പൂജിച്ച് ഗംഗാതീരത്ത് ഇരുന്നപ്പോൾ അവർ വിശാലാപുരി കണ്ടു. പിന്നീട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ രാഘവനോടൊപ്പം രമ്യവും ദിവ്യവും സ്വർഗതുല്യവുമായ ആ വിശാലാനഗരിയിലേക്കു വേഗം പോയി. അപ്പോൾ മഹാപ്രാജ്ഞനായ രാമൻ കൈകൂപ്പി മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രനോട് ആ ഉത്തമപുരിയെക്കുറിച്ചു ചോദിച്ചു. ഈ സർഗത്തോടെ കഥാക്ഷേത്രം ഗംഗയുടെ തെക്കേ തീരത്തുനിന്ന് വടക്കേ തീരത്തേക്കു നീങ്ങുന്നു; വിശാല വരുന്ന സർഗങ്ങളുടെ കഥാഭൂമിയായിത്തീരുന്നു. നഗരം കണ്ടതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് രാമന്റെ ചോദ്യം ഉണ്ടായത്; സ്ഥലദർശനത്തിൽനിന്നു കഥ ജനിക്കുക എന്ന ഈ രീതി രാമായണത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണാം. ‘സംപൂജ്യർഷിഗണം’ (ഋഷിഗണത്തെ പൂജിച്ച്) എന്ന പദംകൊണ്ട് നദി കടന്നശേഷവും വിധി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ലെന്നു കാണിക്കുന്നു; അക്കരെയെത്തി ആദ്യം പൂജ, പിന്നെ വിശ്രമം, പിന്നെ നഗരദർശനം എന്നതാണ് ക്രമം.

രാമൻ ചോദിക്കുന്നു: ‘മഹാമുനേ, വിശാലയിൽ വാഴുന്ന ഈ രാജവംശം ഏതാണ്? അങ്ങേക്കു മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ; കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, എനിക്ക് അത്യന്തം കൗതുകമുണ്ട്.’ രാമന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ വിശാലയുടെ പുരാതനവൃത്താന്തം പറയാൻ തുടങ്ങി: ‘രാമാ, ശക്രന്റെ നാവിൽനിന്നു ഞാൻ കേട്ട കഥ കേൾക്കുക; ഈ ദേശത്ത് എന്തു സംഭവിച്ചുവോ അത് യഥാർഥമായി കേൾക്കുക, രാഘവാ.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: വിശ്വാമിത്രൻ സ്വയം കണ്ട സാക്ഷിയല്ല, ഇന്ദ്രനിൽനിന്നു കേട്ടവനാണ്; ഇങ്ങനെ പരമ്പരയായി വന്ന കഥയാണെന്ന് ‘ശ്രുതാ’ (കേട്ട) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കഥയുടെ പ്രാമാണ്യവും അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഭദ്രം തേ’ (അങ്ങേക്കു മംഗളം) എന്നത് രാമന്റെ ശിഷ്ടതയാണ്; ചോദ്യത്തിനു മുമ്പ് അവൻ ഗുരുവിന്റെ മംഗളംതന്നെ പറയുന്നു. ‘പുരാതനം’ എന്ന പദംകൊണ്ട് കഥയുടെ പ്രാചീനതയും ‘തത്ത്വേന’ (യഥാർഥമായി) എന്ന പദംകൊണ്ട് അതിന്റെ സത്യതയും വിശ്വാമിത്രൻ ഉറപ്പുനൽകുന്നു.

‘രാമാ, പണ്ട് കൃതയുഗത്തിൽ ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ മഹാബലന്മാരായിരുന്നു; അദിതിയുടെ പുത്രന്മാരോ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരും വീര്യവാന്മാരും ധർമിഷ്ഠരുമായിരുന്നു. അപ്പോൾ ആ മഹാത്മാക്കൾക്ക് ഒരു ചിന്തയുണ്ടായി: എങ്ങനെ നമുക്കു മരണമില്ലാത്തവരും ജരയില്ലാത്തവരും രോഗമില്ലാത്തവരുമായിത്തീരാം എന്ന്. ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ വിദ്വാന്മാർക്ക് വീണ്ടും ഒരു ബുദ്ധി തോന്നി: പാലാഴി കടഞ്ഞ് അതിൽനിന്നു രസം നേടാം എന്ന്. അങ്ങനെ മഥനം നിശ്ചയിച്ച്, വാസുകിയെ കയറാക്കി, മന്ദരത്തെ കടകോലാക്കി, അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള അവർ കടഞ്ഞു.’ ഇവിടെ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഒരേ കർമത്തിൽ ഒന്നിച്ചുനിൽക്കുന്നു; വിരോധം പിന്നീട് അമൃതത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ മാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ‘അമരന്മാർ, നിർജരന്മാർ, നിരാമയന്മാർ’ എന്ന മൂന്നു വാക്കുകൾ മൂന്നു ഭയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു: മരണം, ജര, വ്യാധി. ഇവയുടെ നിവൃത്തിക്കുവേണ്ടിയാണ് അമൃതം ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നത്. വാസുകി കയറാകുന്നതും മന്ദരം കടകോലാകുന്നതും ലോകത്തിലെ തൈരുകടയലിന്റെതന്നെ ഒരു വിശാലമായ പ്രതിമയാണ്.

‘ആയിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കയറായിത്തീർന്ന സർപ്പത്തിന്റെ അനേകം ശിരസ്സുകൾ കൊടുംവിഷം ഛർദിച്ചുകൊണ്ട് പല്ലുകൾകൊണ്ട് പാറകളെ കടിച്ചു. അപ്പോൾ അഗ്നിക്കു തുല്യമായ ഹാലാഹലം എന്ന മഹാവിഷം പൊങ്ങിവന്നു; അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെടെ ലോകം മുഴുവൻ ദഹിച്ചു.’ ഈ ഹാലാഹലവൃത്താന്തം ഗീതാപ്രസ് പതിപ്പിന്റെ (വൾഗേറ്റിന്റെ) സവിശേഷതയാണ്; ബറോഡ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇതില്ല, അവിടെ മഥനത്തിൽനിന്നു നേരിട്ട് ധന്വന്തരിയാണ് ഉയർന്നുവരുന്നത്. ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്: മഹത്തായ എന്തെങ്കിലും സാധിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം ഉയരുന്നത് വിഘ്നമാണ്; അമൃതത്തിനു മുമ്പേ വിഷമാണ് വരുന്നത്. ‘വർഷസഹസ്രേണ’ (ആയിരം വർഷംകൊണ്ട്) എന്ന പദം ഈ സർഗത്തിൽ രണ്ടുതവണ വരുന്നു: ഒരിക്കൽ വിഷോത്പത്തിയിലും മറ്റൊരിക്കൽ ധന്വന്തരിയുടെ ഉദയത്തിലും; അതുകൊണ്ട് കർമത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം വീണ്ടും വീണ്ടും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

‘അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ശരണം തേടി മഹാദേവനും ശങ്കരനും പശുപതിയുമായ രുദ്രന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ‘രക്ഷിക്കണേ, രക്ഷിക്കണേ’ എന്നു സ്തുതിച്ചു. ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവദേവേശ്വരനായ പ്രഭു പ്രത്യക്ഷനായി; അവിടെത്തന്നെ ശംഖചക്രധാരിയായ ഹരിയും ആവിർഭവിച്ചു.’ ഈ പതിപ്പിൽ ഹരിഹരന്മാരുടെ സമാഗമം വർണിച്ചിരിക്കുന്നു; ദേവന്മാരുടെ രക്ഷയിൽ ഇരുവരും ഒന്നിച്ചുനിൽക്കുന്നു എന്നാണ് ഭാവം. ഇതും വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. ‘ത്രാഹി ത്രാഹി’ (രക്ഷിക്കണേ, രക്ഷിക്കണേ) എന്ന ആവർത്തനം ദേവന്മാരുടെ ഭയത്തിന്റെ തീവ്രത പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ‘ശരണാർഥികൾ’ എന്ന പദവും ചിന്തനീയമാണ്: സ്വയം മഥനത്തിനിറങ്ങിയവർതന്നെ ഇപ്പോൾ ശരണം തേടുന്നു. ‘ദേവദേവേശ്വരൻ’ എന്ന വിശേഷണവും ശ്രദ്ധേയം, കാരണം ദേവന്മാർക്കുപോലും അവൻ ഈശ്വരനാണ്.

‘ഹരി പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ശൂലധാരിയായ രുദ്രനോടു പറഞ്ഞു: ദേവന്മാർ സമുദ്രം കടഞ്ഞപ്പോൾ ആദ്യം ഉയർന്നുവന്നതും ദേവന്മാരുടെ മുന്നിൽ എത്തിയതും എന്തോ അത് അങ്ങേക്കുള്ളതുതന്നെ, സുരശ്രേഷ്ഠാ; പ്രഭോ, ഇവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് അഗ്രപൂജയായി ഈ വിഷം സ്വീകരിച്ചാലും.’ ഇവിടെ ‘അഗ്രപൂജ’ (ആദ്യത്തെ പൂജ) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് ദേവന്മാരിൽ ശിവന്റെ ജ്യേഷ്ഠത സൂചിപ്പിക്കുന്നു; വിഷം ഏറ്റുവാങ്ങുന്നത് ശിക്ഷയല്ല, ബഹുമതിയാണെന്നു കവി കാണിക്കുന്നു. പുഞ്ചിരിയോടെയുള്ള വാക്ക് ഹരിയുടെ പ്രസാദവും സൗഹൃദവും വ്യക്തമാക്കുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഈ സംവാദം ഇല്ല; അവിടെ മഥനത്തിൽനിന്നു നേരിട്ട് ധന്വന്തരിയാണ് ഉയരുന്നത്. അതിനാൽ ഈ സംവാദം ഗീതാപ്രസ് പതിപ്പിന്റെ മാത്രം സമ്പത്താണ്.

‘ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സുരശ്രേഷ്ഠനായ വിഷ്ണു അവിടെത്തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ദേവന്മാരുടെ ഭയം കണ്ടും ശാർങ്ഗധാരിയുടെ വാക്കു കേട്ടും ദേവേശനായ ഭഗവാൻ ഹരൻ ഘോരമായ ഹാലാഹലവിഷത്തെ അമൃതത്തെപ്പോലെ ഏറ്റുവാങ്ങി; ദേവന്മാരെ യാത്രയാക്കി സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്കു പോയി.’ ‘അമൃതോപമം’ (അമൃതത്തിനു തുല്യമായി) എന്ന പദം ചിന്തനീയമാണ്: ലോകഹിതത്തിനുവേണ്ടി വിഷത്തെപ്പോലും അമൃതംപോലെ സ്വീകരിക്കുന്നവനാണ് മഹാദേവൻ. ഇവിടെ ഗീതാപ്രസ് വ്യാഖ്യാനത്തിൽ കണ്ഠത്തിൽ ധരിച്ചു എന്നു പറയുന്നു; മൂലത്തിലാകട്ടെ ‘സഞ്ജഗ്രാഹ’ (ഏറ്റുവാങ്ങി) എന്ന പദം മാത്രമേയുള്ളൂ. ‘ദേവാൻ വിസൃജ്യ’ (ദേവന്മാരെ യാത്രയാക്കി) എന്ന പദംകൊണ്ട്, ഉപകാരം ചെയ്തശേഷം അവൻ അവിടെ തങ്ങുന്നില്ലെന്നും പ്രത്യുപകാരം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ലെന്നും കാണാം; കർമം പൂർത്തിയാക്കി സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്കുതന്നെ മടങ്ങുന്നു.

‘പിന്നീട് ദേവാസുരന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും കടഞ്ഞു; അപ്പോൾ കടകോലായിരുന്ന പർവതോത്തമമായ മന്ദരം പാതാളത്തിലേക്കു താണുപോയി. അപ്പോൾ ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം ദേവന്മാർ മധുസൂദനനെ സ്തുതിച്ചു: ‘അങ്ങാണ് സർവഭൂതങ്ങളുടെയും, വിശേഷിച്ച് ദേവന്മാരുടെയും, ഗതി; മഹാബാഹോ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിച്ചാലും, പർവതത്തെ ഉയർത്താൻ അങ്ങേക്കു കഴിയും.’ ഇതു കേട്ട് ഹൃഷീകേശൻ ആമയുടെ രൂപം കൈക്കൊണ്ടു.’ ഈ കൂർമാവതാരവർണന വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമേ കാണുന്നുള്ളൂ. ഇവിടെ സ്വന്തം ബലംകൊണ്ട് കഴിയാതെ ദേവന്മാർ വീണ്ടും ഹരിയെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു; ഇതാണ് ആഖ്യാനത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ സ്വരം. ‘പാതാളം പ്രവിവേശ’ (പാതാളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു) എന്ന പദംകൊണ്ട് കർമത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ വിഘ്നം കാണിക്കുന്നു: വിഷത്തിനുശേഷം കടകോൽതന്നെ താഴേക്കു വീഴുന്നു. ഇങ്ങനെ വിഘ്നങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി വരുന്നു; ഹരി അവയെ ഒന്നൊന്നായി നീക്കുന്നു.

‘പർവതത്തെ മുതുകിൽ താങ്ങി ഹരി ആ സമുദ്രത്തിൽ കിടന്നു. ലോകാത്മാവായ കേശവൻ പർവതാഗ്രം കൈകൊണ്ട് അമർത്തിപ്പിടിച്ച് ദേവന്മാരുടെ നടുവിൽ നിന്ന് സ്വയവും കടഞ്ഞു. പിന്നീട് ആയിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആയുർവേദമയനും ധർമാത്മാവുമായ ഒരു പുരുഷൻ ദണ്ഡും കമണ്ഡലുവുമായി ഉയർന്നുവന്നു: ആദ്യം ധന്വന്തരി എന്നു പേരുള്ളവൻ; പിന്നെ തേജസ്വിനികളായ അപ്സരസ്സുകൾ.’ ഇവിടെ ഹരി മൂന്നു വിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു: താഴെ കൂർമമായി, നടുവിൽ കടയുന്നവനായി, മുകളിൽ പർവതം താങ്ങുന്നവനായി. ഇങ്ങനെ കർമത്തിന്റെ എല്ലാ ഭൂമികകളും അവൻതന്നെ നിറവേറ്റുന്നുവെന്ന് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ധന്വന്തരിയെ ‘സദണ്ഡഃ സകമണ്ഡലുഃ’ (ദണ്ഡും കമണ്ഡലുവുമായി) എന്നു വർണിക്കുന്നത് വൈദ്യന്റെയും തപസ്വിയുടെയും ചിഹ്നങ്ങൾ ഒരുമിച്ചു കാണിക്കുന്നു; ആയുർവേദം തപസ്സിന്റെതന്നെ ഫലമാണെന്നാണ് ഭാവം.

‘ജലത്തിലെ മഥനംകൊണ്ട്, ആ രസത്തിൽനിന്നാണ് ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകൾ ഉയർന്നുവന്നത്; അതുകൊണ്ട് അവർ ‘അപ്സരസ്സുകൾ’ ആയി, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ. തേജസ്വിനികളായ ആ അപ്സരസ്സുകൾ അറുപതു കോടിയുണ്ടായിരുന്നു; അവരുടെ പരിചാരികമാരോ എണ്ണമറ്റവരായിരുന്നു, കാകുത്സ്ഥാ. ആ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ആരും അവരെ സ്വീകരിച്ചില്ല; സ്വീകരിക്കപ്പെടാത്തതുകൊണ്ടുതന്നെ അവർ ‘സാധാരണകൾ’ (എല്ലാവർക്കും പൊതുവായവർ) എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു.’ ഇവിടെ നാമനിർവചനം വ്യക്തമാണ്: ജലത്തിൽ (അപ്സു) രസത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചവർ അപ്സരസ്സുകൾ. ‘സാധാരണകൾ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് അവർ ആരുടെയും സ്വന്തമായില്ല എന്നുതന്നെയാണ് പറയുന്നത്. ‘അറുപതു കോടി’ എന്ന സംഖ്യ കാവ്യത്തിലെ അതിശയോക്തിയാണ്; പരിചാരികമാർ എണ്ണമറ്റവരെന്നത് അതിന്റെതന്നെ വർധനയും. ‘ന താഃ സ്മ പ്രതിഗൃഹ്ണന്തി’ (അവരെ സ്വീകരിച്ചിരുന്നില്ല) എന്ന ഭൂതകാലപ്രയോഗം ഒരു പതിവിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

‘പിന്നീട് വരുണന്റെ കന്യകയായ മഹാഭാഗയായ വാരുണി ഒരു സ്വീകർത്താവിനെ തേടിക്കൊണ്ട് ഉയർന്നുവന്നു, രഘുനന്ദനാ. ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ ആ വരുണപുത്രിയെ സ്വീകരിച്ചില്ല; അദിതിയുടെ പുത്രന്മാരോ കുറ്റമറ്റവളായ അവളെ സ്വീകരിച്ചു, വീരാ. അതുകൊണ്ട് ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ ‘അസുരന്മാരും’ അദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ ‘സുരന്മാരും’ ആയി; വാരുണിയെ സ്വീകരിച്ചതിനാൽ സുരന്മാർ ഹൃഷ്ടരും പ്രമുദിതരുമായി.’ ഇതും ഒരു നിർവചനമാണ്: സുരയെ (വാരുണിയെ) സ്വീകരിച്ചവർ സുരന്മാർ, സ്വീകരിക്കാത്തവർ അസുരന്മാർ. ഇങ്ങനെ രണ്ടു പേരുകളുടെയും മൂലം കഥയിൽത്തന്നെ നിക്ഷിപ്തമാണ്. ‘മാർഗമാണാ പരിഗ്രഹം’ (സ്വീകർത്താവിനെ തേടിക്കൊണ്ട്) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവൾ സ്വയം വരനെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഉയർന്നുവന്നതെന്നു കാണിക്കുന്നു; ഇത് സമുദ്രത്തിൽനിന്നുയർന്ന രത്നങ്ങളുടെ സ്വഭാവവർണനയാണ്.

‘അശ്വശ്രേഷ്ഠനായ ഉച്ചൈഃശ്രവസ്സും മണിരത്നമായ കൗസ്തുഭവും അതുപോലെ ഉത്തമമായ അമൃതവും ഉയർന്നുവന്നു, നരശ്രേഷ്ഠാ. പിന്നീട് ആ അമൃതത്തിനുവേണ്ടി മഹത്തായ കുലക്ഷയം ഉണ്ടായി; അദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ ദിതിപുത്രന്മാരോടു യുദ്ധം ചെയ്തു.’ ഇവിടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു: രത്നങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നിടത്തോളം സഹകരണം നിലനിൽക്കുന്നു; അമൃതം എത്തുമ്പോഴോ സഹകരണം തകരുന്നു. ഒരേ കർമത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവർതന്നെ പിന്നീട് പരസ്പരം കൊല്ലുന്നു; ഇതാണ് ലോഭത്തിന്റെ ഗതി. ഉച്ചൈഃശ്രവസ്സിന്റെയും കൗസ്തുഭത്തിന്റെയും ഉത്ഭവം പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; ഇവിടെയാകട്ടെ കവി അവയെ ചുരുക്കമായി എണ്ണിപ്പറയുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു, കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം അമൃതത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള യുദ്ധമാണ്.

‘അസുരന്മാരെല്ലാം രാക്ഷസന്മാരോടു ചേർന്ന് ഒന്നായി; മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന അതിഘോരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി, വീരാ. എല്ലാം നാശത്തിലെത്തിയപ്പോൾ മഹാബലനായ വിഷ്ണു മോഹിനീമായ കൈക്കൊണ്ട് വേഗം അമൃതം അപഹരിച്ചു. അക്ഷരനും പുരുഷോത്തമനുമായ വിഷ്ണുവിനെ എതിരിട്ടുചെന്നവർ ആ യുദ്ധത്തിൽ പ്രഭാവശാലിയായ വിഷ്ണുവിനാൽ ചതച്ചരയ്ക്കപ്പെട്ടു.’ മോഹിനീവൃത്താന്തവും സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല; വൾഗേറ്റിലാകട്ടെ ഇതുകൊണ്ട് അമൃതം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഉപായം കാണിക്കുന്നു. ‘അക്ഷരം’ (നാശമില്ലാത്തവൻ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ഹരിയുടെ അവിനാശിത്വം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഏകതാം അഗമൻ’ (ഒന്നായിച്ചേർന്നു) എന്ന പദംകൊണ്ട് അസുരന്മാർ രാക്ഷസന്മാരുമായി സഖ്യം ചെയ്തതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; വരാനിരിക്കുന്ന കാണ്ഡങ്ങളിലെ രാക്ഷസകഥയുടെ വിത്ത് ഇവിടെത്തന്നെ നിക്ഷിപ്തമാണെന്ന് ഇതിൽനിന്ന് അറിയാം.

‘ദൈത്യന്മാർക്കും ആദിത്യന്മാർക്കും ഇടയിലുണ്ടായ ആ ഘോരമായ മഹായുദ്ധത്തിൽ അദിതിയുടെ വീരന്മാരായ പുത്രന്മാർ ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരെ കഠിനമായി വധിച്ചു. ദിതിപുത്രന്മാരെ കൊന്ന് രാജ്യം നേടിയ പുരന്ദരൻ സന്തുഷ്ടനായി ഋഷിസംഘങ്ങളോടും ചാരണന്മാരോടുംകൂടിയ ലോകങ്ങളെ ഭരിച്ചു.’ ഇങ്ങനെ വിശാലയുടെ ആഖ്യാനത്തിന്റെ പൂർവാർധം സമാപിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ പുത്രന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ട ദിതി ശക്രനെ കൊല്ലാൻ കഴിവുള്ള ഒരു പുത്രനെ ആഗ്രഹിച്ച് കശ്യപനോടു വരം യാചിക്കുകയും തപസ്സ് ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം വിശാലാനഗരിയുടെ രാജവംശകഥ ക്രമമായി തുടരുന്നു. ‘ഋഷിസംഘങ്ങളോടും ചാരണന്മാരോടുംകൂടിയ ലോകങ്ങളെ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് രാജ്യത്തിന്റെ വിസ്തൃതി കാണിക്കുന്നു: ദേവലോകം മാത്രമല്ല, ഋഷിമാരും ചാരണന്മാരും ഉൾപ്പെട്ട എല്ലാ ലോകങ്ങളും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चचत्वारिंशः सर्गः॥ ४५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക