॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 43-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഗംഗാവതരണം

ശങ്കരൻ ഗംഗയെ ശിരസ്സിൽ ധരിക്കൽ, ഏഴായി പിരിയുന്ന പ്രവാഹങ്ങൾ, ഭഗീരഥനെ അനുഗമിക്കൽ, ജഹ്നു ഗംഗയെ പാനം ചെയ്യലും ജാഹ്നവി എന്ന പേരും, പിതൃക്കളുടെ ഉദ്ധാരം

മുൻസർഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ഭഗീരഥനോടു പറഞ്ഞു — ഗംഗയുടെ പതനം ഭൂമി സഹിക്കുകയില്ല, അതിനാൽ അവളെ ധരിക്കാൻ ഹരനെത്തന്നെ നിയോഗിക്കണം എന്ന്. ആ ദേവദേവൻ പോയപ്പോൾ ഭഗീരഥൻ കാൽവിരൽത്തുമ്പുകൊണ്ടു മാത്രം ഭൂമിയെ അമർത്തിനിന്ന് ഒരു വർഷം ശങ്കരനെ ഉപാസിച്ചു. വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ സർവലോകനമസ്കൃതനായ ഉമാപതിയും പശുപതിയുമായവൻ രാജാവിനോടു പറഞ്ഞു: ‘നരശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്, നിനക്കു പ്രിയമായതു ചെയ്യും; പർവതരാജപുത്രിയെ ഞാൻ ശിരസ്സിൽ ധരിക്കും.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — തപസ്സിന്റെ ഫലം ബലംകൊണ്ടല്ല, പ്രസാദംകൊണ്ടാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ഒറ്റ കാൽവിരലിൽ നിന്ന് ഒരു വർഷം കഴിച്ച രാജാവിന്റെ നിശ്ചയമാണ് ശിവനെ വശത്താക്കുന്നത്; വരം ആ നിശ്ചയത്തിന്റെ പ്രതിധ്വനി മാത്രം. ശിവന്റെ വചനം ഇവിടെ അതീവ സംക്ഷിപ്തമാണ് — ചോദ്യമില്ല, പരീക്ഷയില്ല; ‘ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്’ എന്നത്രമാത്രംകൊണ്ട് മൂന്നു തലമുറകളുടെ ചിരകാലപ്രയത്നം ഫലിക്കുന്നു.

പിന്നെ സർവലോകനമസ്കൃതയായ ഹിമവാന്റെ മൂത്ത പുത്രി അതിമഹത്തായ രൂപം കൈക്കൊണ്ട്, ദുസ്സഹമായ വേഗത്തോടെ ആകാശത്തുനിന്ന് ശിവന്റെ മംഗളമായ ശിരസ്സിൽ പതിച്ചു. പതിക്കുമ്പോൾ അവളുടെ മനസ്സിൽ ഗർവം ഉദിച്ചു; അത്യന്തം ദുർധരയായ ആ ദേവി ഒന്നു ചിന്തിച്ചു. ഇവിടെ കവി സൂക്ഷ്മമായ ഒന്നു കാണിക്കുന്നു — മഹത്ത്വം സ്വന്തം മഹത്ത്വം ഓർക്കുമ്പോൾത്തന്നെ പതനത്തിന്റെ വിത്തു വിതയ്ക്കുന്നു. ശിവശിരസ്സിൽ പതിക്കാനുള്ള വരം അവൾക്കു ലഭിച്ചു; എന്നാൽ ആ വരത്തെ അവൾ പ്രസാദമായല്ല, മത്സരമായാണ് സ്വീകരിക്കുന്നത്. ‘അതിമഹത്തായ രൂപം കൈക്കൊണ്ട്’ എന്നതും ശ്രദ്ധിക്കണം — രൂപം വർധിപ്പിക്കാൻ അവൾതന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; വേഗവും അവൾതന്നെ ദുസ്സഹമാക്കി. സ്വേച്ഛയാൽ വർധിപ്പിച്ചതുതന്നെ അവളെ ബന്ധിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെയാണ് അടുത്ത ശ്ലോകങ്ങളിൽ വർഷങ്ങളോളം നീളുന്ന അവളുടെ ജടാബന്ധനത്തിന്റെ മൂലകാരണം.

അവൾ ചിന്തിച്ചു: ‘പ്രവാഹത്താൽ ശങ്കരനെയും കൊണ്ട് ഞാൻ പാതാളത്തിലേക്കു കടക്കും.’ അവളുടെ ആ അഹങ്കാരം അറിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ ഹരൻ കുപിതനായി; ത്രിനയനൻ അപ്പോൾ അവളെ മറച്ചുകളയാൻ നിശ്ചയിച്ചു. പുണ്യവതിയായ അവൾ രുദ്രന്റെ പുണ്യമായ ശിരസ്സിൽ പതിച്ച്, ഹിമവാനുതുല്യമായ ജടാമണ്ഡലഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഏറെ ശ്രമിച്ചിട്ടും അവൾക്ക് ഒരുവിധത്തിലും ഭൂമിയിലെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഇതിൽനിന്നറിയാം — ധരിക്കുന്നവനാണ് നിയന്താവ്; ധരിക്കപ്പെടുന്നതിന്റെ ഗർവം ധരിക്കുന്നവന്റെ സങ്കല്പമാത്രത്താൽ ശമിക്കുന്നു. ശാപമില്ല, ആയുധമില്ല, യുദ്ധമില്ല — ഒരു നിശ്ചയം മാത്രം; അത്രകൊണ്ടുതന്നെ മഹാനദി തടയപ്പെട്ടു. ‘ഹിമവാനുതുല്യമായ ജടാമണ്ഡലഗുഹയിൽ’ എന്ന ഉപമയും അർഥവത്താണ് — ഹിമവാന്റെ പുത്രി ഹിമവാനുതുല്യമായ ഇടത്തുതന്നെ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു; പിതൃഗൃഹത്തിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ടവൾ പിതാവിനു തുല്യമായ ഒരു കാരാഗൃഹത്തിൽത്തന്നെ അകപ്പെട്ടു.

അവൾക്കു പുറത്തുകടക്കാനായതേയില്ല; ജടാമണ്ഡലത്താൽ പൂർണമായി മൂടപ്പെട്ട ആ ദേവി അനേകം വർഷസമൂഹങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ ചുറ്റിത്തിരിഞ്ഞു. അവളെ അവിടെ വീണ്ടും കണ്ട ഭഗീരഥൻ പരമമായ തപസ്സു കൈക്കൊണ്ടു; ആ തപസ്സാൽ അദ്ദേഹം ശിവനെ അത്യന്തം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. ഇവിടെ ഭഗീരഥന്റെ ലക്ഷണം തെളിയുന്നു — അദ്ദേഹം നിരാശനാകുന്നില്ല, ദേവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നുമില്ല; ഒരിക്കൽ സാധിച്ചത് വീണ്ടും സാധിക്കുന്നു. കാര്യസിദ്ധിയിൽ വിഘ്നം വരുമ്പോൾ വീണ്ടും തപസ്സുതന്നെ ഉപായം — ഇതാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ പാഠം. ഇങ്ങനെ രണ്ടാമതും തപസ്സിനാൽത്തന്നെ വഴി തുറക്കപ്പെട്ടു. ‘അനേകം വർഷസമൂഹങ്ങൾ’ എന്ന പദത്താൽ കാലത്തിന്റെ വിസ്തൃതി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — പിതൃക്കളുടെ ഉദ്ധാരം ഒരൊറ്റ പ്രയത്നംകൊണ്ടു സിദ്ധിക്കുന്നില്ല; ഈ കഥ സഗരൻ, അംശുമാൻ, ദിലീപൻ എന്നീ മൂന്നു തലമുറകളിൽ അപൂർണമായി, നാലാമത്തേതിൽ മാത്രം പൂർണതയിലെത്തുന്നു.

പിന്നെ ഹരൻ ഗംഗയെ ബിന്ദുസരസ്സിലേക്കു വിട്ടു; അവളെ വിട്ടപ്പോൾ ഏഴു പ്രവാഹങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ഹ്ലാദിനി, പാവനി, നളിനി — മംഗളജലമുള്ള ശുഭകളായ ഈ മൂന്നു ഗംഗകൾ കിഴക്കേ ദിക്കിലേക്കു പോയി. സുചക്ഷുസ്സ്, സീത, മഹാനദിയായ സിന്ധു — ശുഭകളായ ഈ മൂന്നും പടിഞ്ഞാറേ ദിക്കിലേക്കു പോയി. ഈ സപ്തസ്രോതോവിഭാഗം പ്രചലിതപാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റ്) മാത്രമേ കാണുന്നുള്ളൂ, ബറോഡയിലെ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല; പുരാണങ്ങളിലാകട്ടെ ഈ വിഭാഗം സുപ്രസിദ്ധമാണ്. ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിന്റെ കഥ ഇവിടെ ധർമകഥയോടു ചേരുന്നു — ഒരു നദി ഏഴായി പിരിഞ്ഞ് ഭൂമി മുഴുവൻ പവിത്രമാക്കുന്നു; ഏഴാമത്തേതോ ഭഗീരഥനെത്തന്നെ പിന്തുടരുന്നു. ‘ശിവജലാഃ’ (മംഗളജലമുള്ളവ) എന്ന വിശേഷണത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നത് — ഇവയുടെ പവിത്രത ശിവസ്പർശത്താൽ വന്നതാണ്, സ്വതേയുള്ളതല്ല. ശിവൻ അവളെ വിട്ടയച്ച ആ തീർഥമാണ് ബിന്ദുസരസ്സ് — അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ സരസ്സ് പുണ്യതീർഥമായി പ്രസിദ്ധം.

അവയിൽ ഏഴാമത്തേത് അപ്പോൾ ഭഗീരഥന്റെ രഥത്തെ പിന്തുടർന്നു. ദിവ്യരഥത്തിലേറിയ മഹാതേജസ്വിയായ രാജർഷി ഭഗീരഥൻ മുന്നിൽ പോയി; ഗംഗ അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുടർന്നു. ആകാശത്തുനിന്നു ശങ്കരശിരസ്സിലേക്കും അവിടെനിന്നു ഭൂമിയിലേക്കും അവൾ വന്നു; അവിടെ തീവ്രമായ ശബ്ദത്തോടെ ജലം ഒഴുകിനീങ്ങി. വീണുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും വീണുകഴിഞ്ഞതുമായ മത്സ്യകച്ഛപക്കൂട്ടങ്ങളോടും ശിംശുമാരഗണങ്ങളോടുമൊപ്പം ഭൂമി ശോഭിച്ചു. ഗംഗയോടൊപ്പം അവളുടെ ജലജീവികളും വന്നു എന്നതു ശ്രദ്ധിക്കണം — അവതരണം ജലത്തിന്റേതു മാത്രമല്ല, സമഗ്രമായ ജീവലോകത്തിന്റേതുമാണ്; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭൂമി അതിനാൽ നനയുക മാത്രമല്ല, ശോഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ ഗംഗയുടെ വഴി പറയപ്പെട്ടു — ആകാശം, ശങ്കരശിരസ്സ്, ഭൂമി; ഇതുതന്നെയാണ് പിന്നീട് ‘ത്രിപഥഗാ’ എന്ന പേരിന്റെ വിത്ത്; നാല്പത്തിനാലാം സർഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് അതു വ്യക്തമാക്കുന്നു.

പിന്നെ ദേവർഷികളും ഗന്ധർവന്മാരും യക്ഷസിദ്ധഗണങ്ങളും ആകാശത്തുനിന്നു ഭൂമിയിലേക്കു വന്ന അവളെ നോക്കിക്കണ്ടു. നഗരാകാരമുള്ള വിമാനങ്ങളിലും കുതിരകളിലും ശ്രേഷ്ഠഗജങ്ങളിലും ഊഞ്ഞാൽവിമാനങ്ങളിലുമായി ദേവതകൾ അവിടെ നിലകൊണ്ടു. ലോകത്തിൽ അദ്ഭുതവും ഉത്തമവുമായ ഗംഗാവതരണം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അമിതതേജസ്വികളായ ദേവഗണങ്ങൾ ഒത്തുകൂടി. ഒത്തുചേരുന്ന ദേവഗണങ്ങളാലും അവരുടെ ആഭരണങ്ങളുടെ തേജസ്സാലും മേഘമില്ലാത്ത ആകാശം നൂറു സൂര്യന്മാരുള്ളതുപോലെ ശോഭിച്ചു. ഇവിടെ കവി ഒരു മഹോത്സവത്തിന്റെ ചിത്രം വരയ്ക്കുന്നു — ഭൂമിയുടെ ഒരു ലാഭം മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ഉത്സവമാകുന്നു; ഭഗീരഥൻ തപസ്സാൽ സാധിച്ചതു കാണാൻ ദേവന്മാരും ആകാശത്ത് ഒത്തുകൂടി. ‘ദിദൃക്ഷവഃ’ (കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചവർ) എന്ന പദത്താൽ ദേവന്മാരുടെ ഭാവം വ്യക്തമാണ് — പൂജിക്കാനോ വരം നൽകാനോ അല്ല, കാണാൻ മാത്രമാണ് അവർ വന്നത്; ഒരു മനുഷ്യൻ സാധിച്ചത് ദേവന്മാർക്കുപോലും ആശ്ചര്യവിഷയമായി.

ശിംശുമാരങ്ങളാലും നാഗഗണങ്ങളാലും ചഞ്ചലമായ മീനുകളാലും നിറഞ്ഞ ആകാശം ചിതറിയ മിന്നൽപ്പിണരുകളാൽ എന്നപോലെയായി. ആയിരമായി ചിതറുന്ന വെളുത്ത ജലധാരകളാൽ ആകാശം ശരത്കാലമേഘങ്ങളാലെന്നപോലെയും അരയന്നക്കൂട്ടങ്ങളാലെന്നപോലെയും നിറഞ്ഞു. ചിലയിടത്ത് അവൾ അതിവേഗം പോകുന്നു, ചിലയിടത്ത് വളഞ്ഞ്, ചിലയിടത്ത് നീണ്ടുനിവർന്ന്; ചിലയിടത്ത് താഴ്ന്ന്, ചിലയിടത്ത് ഉയർന്നുപൊങ്ങി, ചിലയിടത്ത് പതുക്കെപ്പതുക്കെ; ചിലയിടത്ത് ജലംതന്നെ ജലത്തിൽ തട്ടിത്തെറിക്കുന്നു. ഈ ഉപമകളാൽ കവി ഒരു ഗതിചിത്രം വരയ്ക്കുന്നു — നദിയുടെ രൂപം സ്ഥിരമല്ല, ഓരോ നിമിഷവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതാണ്. മാത്രമല്ല, എല്ലാ ഉപമകളും ആകാശത്തുനിന്നുതന്നെ എടുത്തതാണ് — മിന്നൽ, ശരത്കാലമേഘം, അരയന്നനിര; കാരണം ഈ നദി ഭൂമിയുടെയല്ല, സ്വർഗലോകത്തിന്റെ പുത്രിയാണ്. ‘ജലംതന്നെ ജലത്തിൽ തട്ടിത്തെറിക്കുന്നു’ എന്നതും സൂക്ഷ്മമാണ് — ശങ്കരൻ വേഗം നിയന്ത്രിച്ചവൾ ഇപ്പോൾ സ്വയം തന്നെത്തന്നെ തട്ടിത്തെറിപ്പിക്കുന്നു.

ആ ജലം വീണ്ടും വീണ്ടും മുകളിലേക്കുയർന്ന് വീണ്ടും ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു. ശങ്കരശിരസ്സിൽനിന്നു വീണ്, ഭൂതലത്തിൽ വീണ്ടും വീണ ആ ജലം അപ്പോൾ നിർമലവും കളങ്കരഹിതവുമായി ശോഭിച്ചു. അവിടെ ഭൂതലവാസികളായ ഋഷിഗണങ്ങളും ഗന്ധർവന്മാരും ‘ശിവന്റെ ശരീരത്തിൽനിന്നു വീണ ഇതു പവിത്രമാണ്’ എന്നു കരുതി ആ ജലം സ്പർശിച്ചു. ഇവിടെ മാഹാത്മ്യത്തിന്റെ മൂലം പറയപ്പെടുന്നു — ഗംഗയുടെ പവിത്രത ഹിമവാനിൽനിന്നുള്ള ജനനത്താൽ മാത്രമല്ല, ശിവാംഗസ്പർശത്താലുമാണ്; ദേവൻ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചതുതന്നെ ലോകത്തിന്റെ ശുദ്ധിക്കു കാരണമാകുന്നു. ഋഷിമാർ സ്നാനം ചെയ്യുന്നില്ല, സ്പർശിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു — സ്പർശമാത്രത്താൽപോലും പവിത്രത പകരുന്നു എന്ന ഗംഗാമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ ആദ്യപ്രമാണം ഇവിടെത്തന്നെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.

ശാപത്താൽ ആകാശത്തുനിന്നു ഭൂതലത്തിലേക്കു വീണവർ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് കളങ്കരഹിതരായി. ആ ശുഭജലത്താൽ പാപം കഴുകിക്കളഞ്ഞ് ശുഭം നേടിയ അവർ വീണ്ടും ആകാശത്തിലേക്കു കടന്ന് തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഗംഗാവതരണത്തിന്റെ ആദ്യഫലം വഴിയിൽത്തന്നെ കാണുന്നു — അവൾ സഗരപുത്രന്മാർക്കുവേണ്ടി മാത്രമല്ല വന്നത്; പോകുന്ന വഴിയിൽത്തന്നെ അനേകരെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു. പുണ്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇതാണ് — ഒരാൾക്കുവേണ്ടി ആരംഭിച്ചത് ഒടുവിൽ എല്ലാവർക്കുംവേണ്ടിയുള്ളതാകുന്നു. ഇവിടെ അനുപമമായ ഒരു സാമ്യവും കാണുന്നു — ഗംഗ സ്വയം ആകാശത്തുനിന്നു ഭൂമിയിലേക്കു പതിച്ചു; ഇവരും ശാപത്താൽ ആകാശത്തുനിന്നു ഭൂമിയിലേക്കു പതിച്ചവരാണ്; സ്വയം പതിച്ചവൾതന്നെ പതിതരെ ഉയർത്തുന്നവളായി.

പ്രകാശിക്കുന്ന ആ ജലത്താൽ ആഹ്ലാദിച്ച ലോകം സന്തോഷിച്ചു; ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത ജനം കളങ്കരഹിതരായി. ദിവ്യരഥത്തിലേറിയ രാജർഷി ഭഗീരഥൻ മുന്നിൽ പോയി; ഗംഗ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിന്നാലെ ചെന്നു. ദേവന്മാരും ഋഷിഗണങ്ങളും ദൈത്യദാനവരാക്ഷസരും ഗന്ധർവയക്ഷശ്രേഷ്ഠരും കിന്നരന്മാരോടും മഹോരഗങ്ങളോടുംകൂടി സർപ്പങ്ങളും അപ്സരസ്സുകളും ഭഗീരഥന്റെ രഥത്തെ പിന്തുടർന്ന് സന്തോഷത്തോടെ ഗംഗയെ അനുഗമിച്ചു; ജലജീവികളും അങ്ങനെതന്നെ. ഭഗീരഥരാജാവ് ഏതു വഴിക്കു പോകുന്നുവോ, ആ വഴിക്കുതന്നെ സർവപാപനാശിനിയും യശസ്വിനിയും നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയുമായ ഗംഗ പോയി — ഇതാണ് ‘ഭാഗീരഥി’ എന്ന പേരിന്റെ അർഥവത്ത. ‘ഭഗീരഥരാജാവ് എവിടെയോ അവിടെ ഗംഗ’ എന്ന വരിയാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രം — നദി സ്വയം വഴി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നില്ല, തപസ്സാൽ ശുദ്ധനായ പുരുഷന്റെ സങ്കല്പത്തെത്തന്നെ പിന്തുടരുന്നു.

അപ്പോൾ അദ്ഭുതകർമാവായ ജഹ്നുവിന്റെ യജ്ഞം നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു; ഗംഗ ആ മഹാത്മാവിന്റെ യജ്ഞശാലയെ മുക്കിക്കളഞ്ഞു. അവളുടെ ആ അഹങ്കാരം അറിഞ്ഞ് ജഹ്നു കുപിതനായി, അത്യദ്ഭുതമായി ഗംഗയുടെ ജലം മുഴുവൻ കുടിച്ചു. ‘അഹങ്കാരം അറിഞ്ഞ്’ എന്ന പദം ഇവിടെ രണ്ടാമതും ആവർത്തിക്കുന്നു എന്നു ശ്രദ്ധിക്കണം — ആദ്യം ശിവൻ, ഇപ്പോൾ ജഹ്നു; ഒരേ ദോഷം രണ്ടുതവണ നിഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടു. ഗംഗയുടെ വേഗം മഹത്താണ്; എന്നാൽ തപസ്വിയുടെ സങ്കല്പം അതിലും മഹത്താണ് — ഈ കഥ വീണ്ടും വീണ്ടും പറയുന്നത് ഇതാണ്. ഇതാണ് ഗംഗയുടെ അവസാനപരീക്ഷ — സമുദ്രത്തിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ തടസ്സം പർവതമല്ല, മനുഷ്യന്റെ യജ്ഞഭൂമിയാണ്; ധർമത്തിന്റെ വഴിയിൽ ധർമംതന്നെ തടസ്സമായി നിൽക്കുന്നു.

പിന്നെ ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടിയ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഏറെ വിസ്മയിച്ച് പുരുഷശ്രേഷ്ഠനും മഹാത്മാവുമായ ജഹ്നുവിനെ പൂജിച്ചു; ഗംഗയെ ആ മഹാത്മാവിന്റെ പുത്രിയാക്കുകയും ചെയ്തു. അതിൽ സന്തുഷ്ടനായ മഹാതേജസ്വിയായ ആ പ്രഭു ചെവികളിലൂടെ അവളെ പുറത്തുവിട്ടു. അതിനാൽ ഗംഗ ‘ജഹ്നുസുത’ എന്നും ‘ജാഹ്നവി’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ നാമനിർവചനസന്ദർഭം പ്രചലിതപാഠത്തിന്റെ (വൾഗേറ്റിന്റെ) പ്രത്യേകതയാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഈ കഥ തീരെയില്ല. പേരിന്റെ കഥതന്നെയാണ് ഇവിടെ ചരിത്രം — ‘ജാഹ്നവി’ എന്ന് ഓർക്കുമ്പോൾ അതോടൊപ്പം ക്ഷമയുടെ കഥയും ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു. സന്ധിയുടെ ഉപായവും ഇവിടെ ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ് — ദേവന്മാർ ജഹ്നുവിനെ ശകാരിക്കുന്നില്ല, ഗംഗയെ നിന്ദിക്കുന്നുമില്ല; അവർ അവളെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രിയാക്കുന്നു. വിരോധം ബന്ധമായി പരിണമിക്കുമ്പോഴാണ് അതു ശമിക്കുന്നത്.

വീണ്ടും ഗംഗ ഭഗീരഥന്റെ രഥത്തെ പിന്തുടർന്നു പോയി; നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ അവൾ സമുദ്രത്തിലെത്തി; ആ കർമത്തിന്റെ സിദ്ധിക്കായി രസാതലത്തിലേക്കും ചെന്നു. രാജർഷിയായ ഭഗീരഥനും പ്രയത്നപൂർവം ഗംഗയെയും കൊണ്ടുചെന്ന് ഭസ്മമായ പിതാമഹന്മാരെ കണ്ടു; ബോധമറ്റു വീണു. പിന്നെ ഉത്തമമായ ഗംഗാജലം ആ ഭസ്മക്കൂമ്പാരത്തെ നനച്ചു; അവർ പാപം നീങ്ങി സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു. ഇങ്ങനെ സഗരൻ ആരംഭിച്ച്, അംശുമാനും ദിലീപനും പൂർത്തിയാക്കാതിരുന്ന പ്രതിജ്ഞ ഭഗീരഥൻ സാധിച്ചു; അതിനാൽ ഈ സർഗത്തിന് ‘ഗംഗാവതരണം’ എന്ന പേര് അർഥവത്താണ്. ‘ഗതചേതനൻ’ (ബോധമറ്റവൻ) എന്ന പദം ഇവിടെ അതീവ കരുണമാണ് — അനേകായിരം വർഷം തപസ്സു ചെയ്തവൻ സിദ്ധിയുടെ നിമിഷത്തിൽത്തന്നെ മൂർച്ഛിച്ചു; ഫലം കണ്ടപ്പോൾ ഹർഷമല്ല, ശോകമാണ് വരുന്നത് — കാരണം അവിടെ കാണുന്നതു ഭസ്മം മാത്രം, പുരുഷന്മാരല്ല. എന്നാൽ പിന്നാലെ ജലം ആ ഭസ്മത്തെത്തന്നെ നനയ്ക്കുന്നു; അവർ സ്വർഗം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ നാല്പതാം സർഗത്തിൽ ഹുങ്കാരത്താൽ ആരംഭിച്ചത് ഇവിടെ ജലത്താൽ സമാപിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് വന്ന് ഭഗീരഥനെ പ്രശംസിക്കുകയും ഗംഗയുടെ ത്രിപഥഗാത്വം പറയുകയും ചെയ്യുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः॥ ४३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക