॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 42-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഭഗീരഥന്റെ വരപ്രാപ്തി

അംശുമാന്റെയും ദിലീപന്റെയും ഭരണം, ഗോകർണത്തിൽ ഭഗീരഥന്റെ തപസ്സ്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരദാനം, ഗംഗയെ ധരിക്കാൻ ഹരനെ നിയോഗിക്കാനുള്ള ഉപദേശം

മുൻസർഗത്തിൽ സഗരൻ ഗംഗയെ കൊണ്ടുവരുന്ന കാര്യത്തിൽ നിശ്ചയത്തിലെത്താതെ മുപ്പതിനായിരം വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ച് സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു. അതിനാൽ ഇവിടെ വിശ്വാമിത്രൻ രാമനോടു പറയുന്നു — സഗരൻ കാലധർമം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ പ്രജകൾ അത്യന്തം ധാർമികനായ അംശുമാനെ രാജാവായി അംഗീകരിച്ചു. ആ അംശുമാൻ അതിമഹാനായ ഒരു രാജാവായിരുന്നു; അദ്ദേഹത്തിനു ദിലീപൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ മഹാനായ ഒരു പുത്രനുണ്ടായി. അംശുമാൻ ആ ദിലീപനു രാജ്യം ഏൽപ്പിച്ച് ഹിമവാന്റെ രമ്യമായ ശിഖരത്തിൽ അതികഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിൽ രാജ്യം ഭോഗസാധനമല്ല, ധർമരക്ഷണത്തിന്റെ ഭാരമാണ്; അതിനാൽ വൃദ്ധനായ രാജാവ് ആ ഭാരം പുത്രനിൽ ഏൽപ്പിച്ച് തപോവനത്തിലേക്കുതന്നെ പോകുന്നു. മാത്രമല്ല, ‘പ്രജകൾ അംഗീകരിച്ചു’ എന്ന പദങ്ങളാൽ അഭിഷേകം പ്രജകളുടെ ഇഷ്ടത്താലാണ് നടക്കുന്നത്, ജന്മംകൊണ്ടു മാത്രമല്ല എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സഗരന്റെ പൗത്രനായ അംശുമാനാണ് കുതിരയെ കൊണ്ടുവന്നത്; അതിനാൽ അവൻതന്നെയാണ് രാജ്യത്തിന് അർഹൻ എന്നു പ്രജകൾ കരുതി.

തപോവനത്തിലെത്തിയ അംശുമാൻ മുപ്പത്തീരായിരം വർഷം തപസ്സു ചെയ്ത്, തപോധനനായി, അവിടെത്തന്നെ ശരീരം ത്യജിച്ച് സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു. പിന്നെ മഹാതേജസ്വിയായ ദിലീപൻ പിതാമഹന്മാരുടെ വധം കേട്ട്, ദുഃഖത്താൽ തളർന്ന ബുദ്ധിയാൽ ഒരു നിശ്ചയത്തിലെത്തിയില്ല. ഇവിടെ ചിന്തിക്കേണ്ടത് — ഒരേ ആപത്ത് മൂന്നു തലമുറകളിൽ വ്യാപിക്കുന്നു; അംശുമാൻ തപസ്സാലും ദിലീപൻ ചിന്തയാലും ഭഗീരഥൻ സിദ്ധിയാലും അതിനു പ്രതിവിധി തേടുന്നു. ‘ദുഃഖത്താൽ തളർന്ന ബുദ്ധിയാൽ’ എന്ന പദത്താൽ കവി വ്യക്തമായി പറയുന്നു — ശോകം ബുദ്ധിയെത്തന്നെ തളർത്തുന്നു; അതിനാൽ നിശ്ചയം സിദ്ധിക്കുന്നില്ല. അംശുമാന്റെ തപസ്സുപോലും പിതൃക്കളുടെ ഉദ്ധാരത്തിനു മതിയായില്ല എന്ന് ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

‘ഗംഗാവതരണം എങ്ങനെ സംഭവിക്കും, അവരുടെ ജലക്രിയ എങ്ങനെ നടക്കും, ഇവരെ ഞാൻ എങ്ങനെ കരകയറ്റും’ — എന്ന ചിന്തയിൽ ദിലീപൻ മുഴുകി. ധർമത്താൽ ആത്മാവിനെ അറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം നിരന്തരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ഭഗീരഥൻ എന്ന പരമധാർമികനായ ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു. പിതാവിന്റെ പൂർത്തിയാകാത്ത സങ്കല്പം പുത്രന്റെ ജനനത്തോടെ ഫലത്തിലേക്കു തിരിയുന്നു എന്ന് ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ധർമത്താൽ ആത്മാവിനെ അറിഞ്ഞവൻ’ എന്ന വിശേഷണത്താൽ ദിലീപന്റെ ചിന്ത ദൗർബല്യമല്ല, ധർമനിഷ്ഠയുടെതന്നെ രൂപമാണെന്നറിയാം.

മഹാതേജസ്വിയായ ദിലീപൻ അനേകം യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്തു; മുപ്പതിനായിരം വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു. എന്നാൽ ആ പിതൃക്കളുടെ ഉദ്ധാരത്തെക്കുറിച്ചു നിശ്ചയത്തിലെത്താതെതന്നെ ആ നരശാർദൂലൻ രോഗബാധിതനായി കാലധർമം പ്രാപിച്ചു. പുത്രനായ ഭഗീരഥനെ രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത് ആ നരശ്രേഷ്ഠൻ സ്വന്തം കർമത്താൽ നേടിയ പുണ്യത്താൽ ഇന്ദ്രലോകത്തേക്കു പോയി. ‘സ്വന്തം കർമത്താൽ നേടിയ’ എന്ന പദങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വർഗം സ്വന്തം പുണ്യത്താൽ ലഭിച്ചതാണ്, പിതൃക്കളുടെ പ്രസാദത്താലല്ല എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. യജ്ഞങ്ങളാൽ അദ്ദേഹം സ്വർഗം നേടി, പിതൃക്കളുടെ ഉദ്ധാരമോ ശേഷിച്ചു — പൂർവികരോടുള്ള ഋണം യജ്ഞംകൊണ്ടു മാത്രം തീരുന്നില്ല എന്ന് ഇതിലൂടെ കവി കാണിക്കുന്നു.

ഭഗീരഥനോ ധാർമികനായ ഒരു രാജർഷിയായിരുന്നു; ആ മഹാരാജാവ് സന്താനമില്ലാത്തവനും സന്താനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ആ രാജ്യം മന്ത്രിമാരിൽ ഏൽപ്പിച്ച്, ഗംഗാവതരണത്തിൽ തത്പരനായി, ഗോകർണത്തിൽ ദീർഘമായ തപസ്സ് ആരംഭിച്ചു. ഇവിടെ രണ്ട് ആഗ്രഹങ്ങൾ ഒന്നുചേർന്നിരിക്കുന്നു — സ്വന്തം സന്താനം, പിതൃക്കളുടെ ഗതി; രണ്ടിനും ഒരേ സാധനം, തപസ്സ്. ‘മന്ത്രിമാരിൽ ഏൽപ്പിച്ച്’ എന്ന പദത്താൽ തപസ്സും രാജധർമത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്, രാജ്യത്തിന്റെ നിർദയമായ ഉപേക്ഷയല്ല എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രാജ്യം സംരക്ഷിതമായിത്തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.

കൈകൾ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച്, പഞ്ചാഗ്നിമധ്യത്തിൽ, മാസത്തിലൊരിക്കൽ മാത്രം ആഹാരം കഴിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച് അദ്ദേഹം ഘോരമായ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടു. അങ്ങനെ നിൽക്കുന്ന ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന് ആയിരക്കണക്കിനു വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ആ തപസ്സിൽ പ്രജകളുടെ പ്രഭുവും ഈശ്വരനുമായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് ഏറെ പ്രസന്നനായി. പഞ്ചാഗ്നിസേവനം, മാസാന്തരഭോജനം, ഇന്ദ്രിയജയം — ഈ മൂന്നു വിശേഷണങ്ങളാൽ കവി തപസ്സിന്റെ ശാരീരികവും ആഹാരപരവും മാനസികവുമായ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ ചുരുക്കി കാണിക്കുന്നു. ‘ആയിരക്കണക്കിനു വർഷങ്ങൾ’ എന്ന കാലമാനത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധൈര്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സുപ്രീതൻ’ എന്ന പദത്താൽ വരം പ്രാർഥനയാലല്ല, തപസ്സാൽത്തന്നെ നേടിയതാണെന്നറിയാം.

പിന്നെ പിതാമഹൻ ദേവഗണങ്ങളോടൊപ്പം വന്ന് തപസ്സു ചെയ്യുന്ന മഹാത്മാവായ ഭഗീരഥനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഭഗീരഥ മഹാരാജാവേ, ജനാധിപാ, നന്നായി അനുഷ്ഠിച്ച തപസ്സിൽ ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്; വരം വരിക്കുക, സുവ്രതാ.’ ദേവഗണങ്ങളോടൊപ്പമുള്ള വരവിനാൽ ഈ തപസ്സ് വ്യക്തിപരം മാത്രമല്ല, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഹിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘സുവ്രത’ എന്ന സംബോധനയാൽ ബ്രഹ്മാവ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്രതനിഷ്ഠതന്നെ പ്രശംസിക്കുന്നു. ‘വരം വരിക്കുക’ എന്നതിലൂടെ സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നു — എന്തു യാചിക്കുന്നു എന്നതിലൂടെതന്നെ ഭഗീരഥന്റെ ആശയം പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.

മഹാതേജസ്വിയും മഹാബാഹുവുമായ ഭഗീരഥൻ കൈകൂപ്പിനിന്ന് സർവലോകപിതാമഹനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാൻ എന്നിൽ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, തപസ്സിനു ഫലമുണ്ടെങ്കിൽ, സഗരന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരും എന്നിൽനിന്നു ജലം പ്രാപിക്കട്ടെ. ഗംഗാജലത്താൽ ആ മഹാത്മാക്കളുടെ ഭസ്മം നനയുമ്പോൾ എന്റെ എല്ലാ പ്രപിതാമഹന്മാരും ശാശ്വതമായി സ്വർഗം പ്രാപിക്കട്ടെ.’ ഇവിടെ ‘മത്തഃ’ (എന്നിൽനിന്ന്) എന്ന പദം മഹത്താണ് — അവരുടെ സദ്ഗതി ഇച്ഛിക്കുക മാത്രമല്ല, സ്വന്തം കൈകൊണ്ടുതന്നെ തർപ്പണം ചെയ്യാനും അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ കുലധർമത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം സ്വയം വഹിക്കുന്നു എന്നറിയാം.

അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെയും പ്രാർഥിക്കുന്നു: ‘ദേവാ, സന്താനത്തിനായും ഞാൻ യാചിക്കുന്നു; ഞങ്ങളുടെ കുലം ക്ഷയിക്കാതിരിക്കട്ടെ. ദേവാ, ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിൽ ഇത് എന്റെ രണ്ടാമത്തെ വരമാകട്ടെ.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — ഭഗീരഥൻ ആദ്യം പിതൃക്കൾക്കുവേണ്ടി യാചിക്കുന്നു, പിന്നീടു മാത്രം കുലത്തിനുവേണ്ടി; സ്വന്തം സുഖത്തിനായി ഒന്നും യാചിക്കുന്നില്ല. ഇതാണ് ധാർമികന്റെ യാചനാക്രമം. ‘ഞങ്ങളുടെ കുലം ക്ഷയിക്കാതിരിക്കട്ടെ’ എന്ന വചനത്താൽ അദ്ദേഹം തന്റെ സന്താനരാഹിത്യത്തെക്കുറിച്ചു ദുഃഖിക്കുന്നില്ല, വംശത്തിന്റെ അവിച്ഛിന്നതയാണ് പ്രാർഥിക്കുന്നത്.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ രാജാവിനോട് സർവലോകപിതാമഹൻ മധുരവും മധുരാക്ഷരങ്ങളുള്ളതും ശുഭവുമായ വാക്കിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഭഗീരഥാ, മഹാരഥാ, ഇത് നിന്റെ മഹത്തായ മനോരഥമാണ്; അങ്ങനെയാകട്ടെ; നിനക്കു മംഗളം, ഇക്ഷ്വാകുകുലവർധനാ.’ ‘മഹത്തായ മനോരഥം’ എന്നു ബ്രഹ്മാവുതന്നെ പ്രശംസിച്ചു; ഈ കർമം എളുപ്പമല്ല, ലോകോത്തരമാണെന്ന് അതിലൂടെ അറിയാം. ‘ഇക്ഷ്വാകുകുലവർധന’ എന്ന സംബോധനയാൽ രണ്ടാമത്തെ വരവും സന്ദർഭവശാൽത്തന്നെ നൽകപ്പെട്ടുവെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് ഉപായവും പറയുന്നു: ‘ഇത് ഹിമവാന്റെ മൂത്ത പുത്രിയായ ഹൈമവതിയായ ഗംഗ; അവളെ ധരിക്കാൻ അവിടെ ഹരനെ നിയോഗിക്കുക. ഗംഗയുടെ പതനം ഭൂമി സഹിക്കുകയില്ല; അവളെ ധരിക്കാൻ ശൂലധാരിയല്ലാതെ മറ്റൊരാളെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.’ ഇതോടെ ഗംഗാവതരണകഥയുടെ രണ്ടാം അങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു — വരം ലഭിച്ചു, എന്നാൽ അതിന്റെ സിദ്ധിക്കായി വീണ്ടും തപസ്സു വേണം. കഥ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽനിന്നു ശിവനിലേക്കു നീങ്ങുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഭഗീരഥൻ ശങ്കരനെത്തന്നെ ആരാധിക്കും.

ആ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഗംഗയോടും സംസാരിച്ച്, ലോകസ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാ ദേവന്മാരോടും മരുദ്ഗണങ്ങളോടുമൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി. ‘ഗംഗയോടും സംസാരിച്ച്’ എന്ന അർധപദത്താൽ ഗംഗയ്ക്കും മുമ്പേതന്നെ അനുമതി ലഭിച്ചു എന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ അടുത്ത സർഗത്തിൽ അവളുടെ അവതരണത്തിൽ എതിർപ്പില്ല, വേഗത്തിന്റെ ധാരണം മാത്രമാണ് ശേഷിക്കുന്ന പ്രശ്നം. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം മൂന്നു തലമുറകളിലൂടെ ഗംഗാവതരണത്തിന്റെ ആരംഭം സ്ഥാപിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः॥ ४२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക