സർഗ്ഗം
സഗരപുത്രന്മാരുടെ ഭസ്മീഭാവം
ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരെ സമാശ്വസിപ്പിക്കൽ, രസാതലത്തിലെ ദിഗ്ഗജദർശനം, കപിലനെ അധിക്ഷേപിക്കൽ, ഹുങ്കാരത്താൽ അറുപതിനായിരംപേരുടെ ദഹനം
മുൻസർഗത്തിൽ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അസുരന്മാരും നാഗങ്ങളും പരിഭ്രാന്തമനസ്കരായി പിതാമഹനെ സമീപിച്ചു. അവരുടെ വാക്കു കേട്ട് ഭഗവാനായ ബ്രഹ്മാവ് കൃതാന്തബലത്താൽ മോഹിതരും അത്യന്തം ഭയചകിതരുമായ അവരോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ ധീമാനായ വാസുദേവന്റേതാണ്; ഇവൾതന്നെ മാധവന്റെ മഹിഷി; അവൻതന്നെ ഭഗവാനും പ്രഭുവും. അവൻ കപിലരൂപം കൈക്കൊണ്ട് നിരന്തരം ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നു. അവന്റെ കോപാഗ്നിയാൽത്തന്നെ ഈ രാജകുമാരന്മാർ ദഹിപ്പിക്കപ്പെടും.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം ദണ്ഡം വിധിക്കുന്നില്ല, ദേവന്മാരെ യുദ്ധത്തിനു പ്രേരിപ്പിക്കുന്നുമില്ല; സംഭവിക്കാനുള്ളതു മാത്രം പറയുന്നു. ഭൂമി വാസുദേവന്റെ മഹിഷിയാണല്ലോ; അവളെ കൈക്കോട്ടുകളാൽ പീഡിപ്പിക്കുന്നവർ ഭർത്താവിന്റെ കോപത്തെ സ്വയം വിളിച്ചുവരുത്തുന്നു. മാത്രമല്ല, ‘കപിലരൂപം’ എന്ന പദത്താൽ കപിലൻ ഒരു സാധാരണ മുനിയല്ല, സനാതനനായ വിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണ് എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോപം രാഗമൂലമല്ല, ധർമത്തിന്റെ സ്വാഭാവികമായ പ്രതികരണമാണ്.
ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെയും പറയുന്നു: ‘ഭൂമിയുടെ ഈ പിളർപ്പ് സനാതനമാണ്, ഓരോ കല്പത്തിലും അനിവാര്യമാണ്; സഗരപുത്രന്മാരുടെ വിനാശവും ദീർഘദർശികൾ മുമ്പേ കണ്ടതാണ്. അതിനാൽ ഇതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.’ ഇതു കേട്ട് ശത്രുനാശകരായ മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാരും അത്യന്തം ആഹ്ലാദിച്ച് വന്നതുപോലെ തിരിച്ചുപോയി. ഇതാണ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ രീതി — നിയതമായത് അറിഞ്ഞ് ധീരർ വിഷാദിക്കുന്നില്ല. ദേവന്മാരുടെ ആഹ്ലാദവും ഇവിടെ ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ് — പുത്രന്മാരുടെ മരണത്തിലല്ല അവർ സന്തോഷിക്കുന്നത്, യജ്ഞത്തിന്റെയും ലോകത്തിന്റെയും രക്ഷ ഉറപ്പായതിലാണ്. ‘സനാതനം’ എന്ന പദത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഈ വൃത്താന്തം യാദൃച്ഛികമല്ല; സാഗരഖനനം ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിന്റെതന്നെ കഥയാണ്, സഗരപുത്രന്മാർ അതിന്റെ നിമിത്തം മാത്രം.
അപ്പോൾ സഗരപുത്രന്മാരുടെ മഹാശബ്ദം ഉയർന്നു; പിളർക്കപ്പെടുന്ന ഭൂമിയിൽ ഇടിമുഴക്കംപോലുള്ള ശബ്ദമുണ്ടായി. പിന്നെ അവർ ഭൂമി മുഴുവൻ പിളർന്ന്, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, എല്ലാ സാഗരന്മാരും (സഗരപുത്രന്മാരും) ഒരുമിച്ച് പിതാവിനോടു പറഞ്ഞു. ‘സാഗരന്മാർ’ എന്ന പേരിലൂടെത്തന്നെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇവരുടെ ഖനനത്താലാണ് പിന്നീട് സാഗരം ഉണ്ടാകുന്നത്; ഇങ്ങനെ വിനാശവും കീർത്തി ജനിപ്പിക്കുന്നു. ‘പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്’ എന്നതും ശ്രദ്ധിക്കണം — ഭൂമിയെ പിളർക്കുന്നവർതന്നെ അവളെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു; ബാഹ്യമായ ആചാരം ആന്തരശുദ്ധിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല.
അവരുടെ നിവേദനം ഇതാണ്: ‘ഭൂമി മുഴുവൻ ചുറ്റിനടന്നു; ബലവാന്മാരായ ജീവികളെ കൊന്നു — ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, രാക്ഷസർ, പിശാചുക്കൾ, ഉരഗങ്ങൾ, പന്നഗങ്ങൾ. എന്നിട്ടും കുതിരയെ ഞങ്ങൾ കാണുന്നില്ല, കുതിരയെ അപഹരിച്ചവനെയും. ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യും? അങ്ങേക്കു മംഗളം; ഇതിൽ ഒരു ഉപായം ആലോചിച്ചാലും.’ ഇവിടെ അവരുടെ പരിശ്രമം മഹത്താണ്, ഫലമോ ശൂന്യം; കാരണം അവർ ബലംകൊണ്ടു മാത്രം എല്ലാം സാധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, വിവേകംകൊണ്ടല്ല. വഴിയിൽ നിരപരാധികളായ ജീവികൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു — ഇതുതന്നെയാണ് അവരുടെ വിനാശത്തിന്റെ വിത്ത്. ഒടുവിലാണ് അവർ പിതാവിനോട് ‘ഉപായം ആലോചിച്ചാലും’ എന്ന് അഭ്യർഥിക്കുന്നത്; ആദ്യംതന്നെ ചെയ്യേണ്ടിയിരുന്നത് എല്ലാം നശിച്ചുകഴിഞ്ഞശേഷം ഓർക്കുന്നു.
അവരുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് രാജശ്രേഷ്ഠനായ സഗരൻ കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: ‘വീണ്ടും കുഴിക്കുവിൻ; നിങ്ങൾക്കു മംഗളം. ഭൂതലം പിളർന്ന് കുതിരയെ അപഹരിച്ചവനെ കണ്ടെത്തി കൃതാർഥരായി മടങ്ങിവരുവിൻ.’ മഹാത്മാവായ പിതാവിന്റെ വാക്കു സ്വീകരിച്ച് ആ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ രസാതലത്തിലേക്കു പാഞ്ഞു. പിതാവും തടയുന്നില്ല, കോപത്തോടെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു എന്നു ശ്രദ്ധിക്കണം; ‘സമന്യു’ (കോപത്തോടെ) എന്ന പദംതന്നെ രാജാവിന്റെ വിവേകം കോപത്താൽ മൂടപ്പെട്ടുവെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഗുരുതന്നെ അവിവേകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നിടത്ത് ശിഷ്യന്മാരുടെ പതനം തടയാനാവാത്തതാണ്. സഗരന്റെ ഈ ആജ്ഞയാണ് പുത്രന്മാരുടെ മരണത്തിന്റെ വാതിൽ തുറക്കുന്നത്; പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ വംശത്തിൽ ഭഗീരഥൻ ജനിക്കുന്നു; അവൻ തപസ്സാൽ ആ വാതിൽ അടയ്ക്കുന്നു.
ആ രസാതലം കുഴിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവർ ഭൂതലത്തെ ധരിക്കുന്ന, പർവതതുല്യനായ വിരൂപാക്ഷൻ എന്ന ദിഗ്ഗജത്തെ കണ്ടു. പർവതങ്ങളോടും വനങ്ങളോടുംകൂടിയ ഭൂമി മുഴുവൻ ആ മഹാഗജം ശിരസ്സുകൊണ്ടു ധരിച്ചിരുന്നു. ക്ഷീണം തീർക്കാൻ അവൻ തല ഇളക്കുമ്പോൾ ഭൂകമ്പമുണ്ടാകുന്നു — ഇങ്ങനെ കവി ഭൂകമ്പത്തിന്റെ പൗരാണികമായ കാരണം പറയുന്നു. ദിക്പാലകനായ ആ മഹാഗജത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ആദരിച്ച് അവർ രസാതലം പിളർന്ന് മുന്നോട്ടു പോയി. ഇവിടെ സൂക്ഷ്മമായ ഒന്നു കാണുന്നു — ദിഗ്ഗജങ്ങളോട് അവർ ആദരമുള്ളവരാണ്, ഋഷിയോടു പക്ഷേ അല്ല; അതിനാൽ വിനയം അവർക്കു സ്വാഭാവികമായിരുന്നില്ല, ബലം കണ്ടതിൽനിന്നുണ്ടായതായിരുന്നു. ബലവാനെ മാത്രം പൂജിക്കുന്നവൻ ശാന്തനായ തപസ്വിയെ അവഗണിക്കുന്നു — ഇതാണ് അവരുടെ ബുദ്ധിയുടെ വക്രത.
പിന്നെ കിഴക്കേ ദിക്കു പിളർന്ന് അവർ വീണ്ടും തെക്കേ ദിക്കു പിളർന്നു. തെക്കേ ദിക്കിലും അവർ ഒരു മഹാഗജത്തെ കണ്ടു — മഹാപദ്മൻ എന്ന, അതിമഹത്തായ പർവതംപോലെ ശിരസ്സുകൊണ്ടു ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്ന മഹാത്മാവിനെ; അവനെ കണ്ട് അവർ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു. മഹാത്മാവായ സഗരന്റെ ആ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് പടിഞ്ഞാറേ ദിക്കു പിളർന്നു. ‘വിസ്മയിച്ചു’ എന്ന പദത്താൽ അവരുടെ കണ്ണുകൾക്ക് അദ്ഭുതം ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്നുവെന്നറിയാം; എന്നാൽ അഹങ്കാരം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ വിസ്മയം ജ്ഞാനം ജനിപ്പിക്കുന്നില്ല.
പടിഞ്ഞാറേ ദിക്കിലും മഹാബലരായ അവർ പർവതതുല്യനായ സൗമനസൻ എന്ന മഹാദിഗ്ഗജത്തെ കണ്ടു. അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, സുഖവിവരം ചോദിച്ച്, കുഴിച്ചുകൊണ്ട് അവർ അപ്പോൾ സോമന്റെ ദിക്കിലേക്കു (വടക്കോട്ട്) കടന്നു. ‘സുഖവിവരം ചോദിച്ച്’ എന്ന പദത്താൽ കവി അവരുടെ ലോകാചാരം കാണിക്കുന്നു — മഹാന്മാരോടു കുശലം ചോദിക്കുന്നത് ശിഷ്ടരുടെ ധർമമാണ്. എന്നാൽ ഇതേ ആചാരം കപിലന്റെ അരികിൽ മറന്നുപോയി; അവിടെ അവർ ചോദിക്കുന്നില്ല, ആക്ഷേപിക്കുന്നു. ആചാരം വിനയത്തിന്റെ ഫലമല്ലാതെ വെറും പതിവു മാത്രമാകുമ്പോൾ ആപത്തുവേളയിൽ അതു നിമിഷംകൊണ്ടു മായുന്നു.
വടക്കേ ദിക്കിൽ അവർ മഞ്ഞുപോലെ വെളുത്ത, ഭദ്രമായ ശരീരത്താൽ ഈ ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്ന ഭദ്രൻ എന്ന ദിഗ്ഗജത്തെ കണ്ടു. പിന്നെ എല്ലാവരും അവനെ തൊട്ടുവണങ്ങി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ആ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ ഭൂതലം പിളർന്നു. ഇങ്ങനെ നാലു ദിക്കുകളിലും നാലു ദിഗ്ഗജങ്ങൾ വർണിക്കപ്പെട്ടു — വിരൂപാക്ഷൻ, മഹാപദ്മൻ, സൗമനസൻ, ഭദ്രൻ; ഭൂമി സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നില്ല, ധരിക്കപ്പെടുകയാണ് — എന്നതാണ് പൗരാണികദൃഷ്ടി. ‘സമാലഭ്യ’ എന്ന പദത്താൽ സ്പർശപൂർവമായ പ്രണാമം പറയപ്പെടുന്നു; ഇത്രയും ആദരമുള്ളവരായിട്ടും അവർ പിന്നീട് അപരാധം ചെയ്യും.
പിന്നെ സാഗരന്മാർ പ്രസിദ്ധമായ വടക്കുകിഴക്കേ ദിക്കിലെത്തി എല്ലാവരും രോഷത്തോടെ ഭൂമി കുഴിച്ചു. അവിടെ മഹാത്മാക്കളും ഭീമവേഗരും മഹാബലരുമായ അവരെല്ലാം സനാതനനായ വാസുദേവനെ — കപിലനെ — കണ്ടു; ആ ദേവന്റെ അടുത്തുതന്നെ മേഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുതിരയെയും. അതു കണ്ട് അവർക്കെല്ലാം അതുല്യമായ ആഹ്ലാദമുണ്ടായി. എന്നാൽ ഈ ആഹ്ലാദംതന്നെയാണ് അവരുടെ നാശകാരണം — കാരണം കുതിരയെ കണ്ട് അവർ മുനിയെ കള്ളനായി കരുതുന്നു; ആദ്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപഃപ്രഭാവത്തെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കുന്നില്ല. ‘രോഷാത്’ (രോഷത്തോടെ) എന്ന പദം ആദ്യംതന്നെ നിൽക്കുന്നു — രോഷത്തോടെ കുഴിക്കുന്നവൻ കണ്ടതു ശരിയായി കാണുന്നില്ല; കാഴ്ച അവന്റെ കണ്ണുകളിലാണ്, ബുദ്ധിയിലല്ല.
അദ്ദേഹമാണ് യജ്ഞനാശകൻ എന്നു ധരിച്ച്, ക്രോധത്താൽ കലങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ, കൈക്കോട്ടുകളും കലപ്പകളും പലതരം മരങ്ങളും പാറകളും ധരിച്ച്, അത്യന്തം കുപിതരായി അവർ പാഞ്ഞുചെന്നു; ‘നിൽക്ക്, നിൽക്ക്’ എന്നു പറഞ്ഞു: ‘നീതന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ യജ്ഞാശ്വത്തെ അപഹരിച്ചത്. ദുർബുദ്ധേ, വന്നെത്തിയ ഞങ്ങൾ സഗരപുത്രന്മാരാണെന്നറിയുക.’ ഇവിടെ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും പ്രകടമാണ് — പരീക്ഷിക്കാതെയുള്ള ആരോപണം, ആയുധമെടുക്കൽ, അവജ്ഞാവചനം, കുലഗർവത്താലുള്ള ആത്മപ്രശംസ. തപസ്വിയോടുള്ള ഈ നാലുവിധം അവിനയംതന്നെയാണ് അവരുടെ മരണം. ‘ജ്ഞാത്വാ’ (ധരിച്ച്) എന്ന പദം വ്യംഗ്യമാണ് — അവർ അറിഞ്ഞതു ജ്ഞാനമല്ല, ഭ്രമമാണ്; ക്രോധത്താൽ കലങ്ങിയ കണ്ണിൽ സത്യം പ്രതിഫലിക്കുന്നില്ല.
അവരുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് കപിലൻ മഹാരോഷം ബാധിച്ച് അപ്പോൾ ഒരു ഹുങ്കാരം മുഴക്കി. അപ്പോൾ അപ്രമേയനും മഹാത്മാവുമായ ആ കപിലനാൽ സഗരപുത്രന്മാരെല്ലാം ഭസ്മക്കൂമ്പാരമാക്കപ്പെട്ടു. ആയുധമല്ല, ശാപവചനമല്ല, യുദ്ധവുമല്ല — ഒരു ഹുങ്കാരം മാത്രം; അത്രകൊണ്ടുതന്നെ അറുപതിനായിരംപേർ ഭസ്മമായി. ഈ സർഗത്തിലൂടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് — സഗരപുത്രന്മാർ മറ്റുള്ളവരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതല്ല, സ്വന്തം ഔദ്ധത്യത്താൽത്തന്നെ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണ്; മുനി നിമിത്തം മാത്രം. അവർക്ക് ഇന്ന് ഉദ്ധാരം സാധ്യമല്ല, കാരണം അവർക്ക് അന്ത്യക്രിയപോലും ലഭിച്ചിട്ടില്ല. ആ ഉദ്ധാരം പിന്നീട് ഭാഗീരഥിയുടെ അവതരണത്തിലൂടെ സാധിക്കപ്പെടും — അതിനാൽ ഈ സർഗം ഗംഗാവതരണകഥയുടെ മൂലബീജമാണ്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः॥ ४०॥