സർഗ്ഗം
ഗംഗയിൽ കുമാരസംഭവം
ദേവന്മാരുടെ സേനാപതിക്കായുള്ള പ്രാർഥന, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം, അഗ്നി ഗംഗയിൽ തേജസ്സു നിക്ഷേപിക്കൽ, ശ്വേതപർവതത്തിൽ കുമാരന്റെ ജനനം, കൃത്തികമാരുടെ മുലയൂട്ടൽ, സ്കന്ദൻ, കാർത്തികേയൻ എന്നീ പേരുകളുടെ നിർവചനം, ദേവസേനാപതിയായുള്ള അഭിഷേകം
മുൻസർഗത്തിൽ ഉമയുടെ ശാപം പറഞ്ഞു; ഇപ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം വർണിക്കുന്നു — ഇതാണ് കഥയുടെ ഗതി. മഹാദേവൻ ഉമയോടൊപ്പം തപസ്സു ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ, അഗ്നിയെ മുൻനിർത്തി ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരെല്ലാം ഒരു സേനാപതിയെ ആഗ്രഹിച്ച് പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു. അസുരന്മാരാൽ പീഡിതമായ ദേവസേന നായകനില്ലാതെ നിഷ്ഫലമാണ്; അതിനാൽ അവരെല്ലാം ഭഗവാനായ പിതാമഹനെ നമസ്കരിച്ച് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു. വിശ്വാമിത്രൻ രാമനെ ‘സുരാരാമ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു — സ്വയം ദേവന്മാരുടെ ആനന്ദമായവനോടുതന്നെയാണ് ദേവന്മാരുടെ ആർത്തി പറയുന്നത്.
ദേവന്മാർ പറയുന്നു: ഭഗവാനേ, പണ്ട് ഞങ്ങൾക്കു സേനാപതിയെ നൽകിയ മഹേശ്വരൻതന്നെ ഇപ്പോൾ പരമമായ തപസ്സു കൈക്കൊണ്ട് ഉമയോടൊപ്പം തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. ആ തപസ്സിൽ മുഴുകിയിരിക്കെ തേജസ്സിന്റെ പുറപ്പാട് സാധ്യമല്ല; അതിനാൽ ദേവകാര്യം നിശ്ചലമായി നിൽക്കുന്നു. വിധാനമറിയുന്നവനേ, അതിനാൽ ഇനി ലോകങ്ങളുടെ ഹിതം കാംക്ഷിച്ച് ചെയ്യേണ്ടത് അങ്ങുതന്നെ വിധിച്ചാലും; അങ്ങാണല്ലോ ഞങ്ങളുടെ പരമഗതി. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — ദേവന്മാർ ശിവനോടു വീണ്ടും പ്രാർഥിക്കുന്നില്ല, വിധാതാവിന്റെ വിധാനമാണ് യാചിക്കുന്നത്.
ദേവന്മാരുടെ വാക്കു കേട്ട് സർവലോകപിതാമഹൻ മധുരവാക്കുകളാൽ ദേവന്മാരെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: പർവതപുത്രിയായ ഉമ പറഞ്ഞത് മറിച്ചാക്കാൻ കഴിയില്ല; നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം പത്നിമാരിൽ നിങ്ങൾക്കു സന്താനങ്ങൾ ഉണ്ടാവുകയില്ല. അവളുടെ വചനം തടസ്സമില്ലാതെ സത്യമായിത്തീരും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇവിടെ ചിന്തിക്കേണ്ടത് — ബ്രഹ്മാവ് ശാപം നീക്കുന്നില്ല, ലഘൂകരിക്കുന്നുമില്ല; ശാപത്തെ അതുപോലെ സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ മറ്റൊരു വഴി കാണിക്കുന്നു. ഇതാണ് വിധാതാവിന്റെ പ്രജ്ഞ — നിയമം ലംഘിക്കാതെ കാര്യസിദ്ധി.
ബ്രഹ്മാവ് പറയുന്നു: ഇതാ ആകാശഗംഗ; അവളിൽ അഗ്നി ദേവന്മാരുടെ സേനാപതിയും ശത്രുനാശകനുമായ ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിക്കും. ഗംഗ പർവതരാജനായ ഹിമവാന്റെ മൂത്ത പുത്രിയും ഉമയുടെ സഹോദരിയുമാണ്; അതിനാൽ അവൾ ആ പുത്രനെ സ്വന്തം പുത്രനെപ്പോലെ മാനിക്കും; അത് ഉമയ്ക്കും ഏറെ സമ്മതമാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ ശാപം ലംഘിക്കപ്പെടാതെ നിലനിൽക്കുന്നു — കാരണം ഗംഗ ദേവപത്നിയല്ല, സഹോദരിയാണ്; പുത്രൻ ഉമയുടെതന്നെ കുലത്തിൽ ജനിച്ചവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗംഗ തേജസ്സിന്റെ പാത്രമാകാൻ യോഗ്യയാണ്, കാരണം അവൾ സ്വയം ശുദ്ധയും പ്രവാഹരൂപിണിയുമാണ്; നിശ്ചലമായ ഒരു പാത്രം അത്തരം തേജസ്സു സഹിക്കുകയില്ല. ആ വാക്കു കേട്ട് കൃതാർഥരായ ദേവന്മാരെല്ലാം പിതാമഹനെ നമസ്കരിച്ചു പൂജിച്ചു. ‘കൃതാർഥരായ’ എന്ന പദത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നത് — കാര്യം ഇനിയും നടന്നിട്ടില്ലെങ്കിലും ഉപായം കണ്ടതോടെത്തന്നെ ദേവന്മാർ നിശ്ചിന്തരായി.
പിന്നെ എല്ലാ ദേവതകളും ധാതുക്കളാൽ അലങ്കൃതമായ ശ്രേഷ്ഠമായ കൈലാസത്തിലെത്തി പുത്രലാഭത്തിനായി അഗ്നിയെ നിയോഗിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞു: അഗ്നിദേവാ, ഈ ദേവകാര്യം നീ നിർവഹിക്കുക; രുദ്രന്റെ ആ മഹാതേജസ്സ് പർവതപുത്രിയായ ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിക്കുക. അഗ്നി ദേവതകളോടു വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് ഗംഗയെ സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു: ദേവീ, ഈ ഗർഭം ധരിക്കുക; ഇതു ദേവന്മാർക്കു പ്രിയമാണ്. ഇവിടെ അഗ്നി ഒരു ദൂതനെപ്പോലെയും വാഹകനെപ്പോലെയും കാണപ്പെടുന്നു — മറ്റൊരാളുടെ തേജസ്സു ധരിക്കാൻ അവനാണ് സമർഥൻ, കാരണം അവൻ സ്വയം തേജോമയനാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ദേവന്മാർ അവനെത്തന്നെ നിയോഗിച്ചത്. കൈലാസം ഇവിടെ ശിവന്റെ വാസസ്ഥാനം മാത്രമല്ല, ധാതുക്കളാൽ അലങ്കൃതമായ പർവതം എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അടുത്ത സന്ദർഭത്തിൽ ഭൂഗർഭധാതുക്കളുടെ ഉത്പത്തി വർണിക്കുന്നു; അതിനാൽ മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ ‘ധാതു’ എന്ന ശബ്ദം കേൾക്കുന്നവന്റെ മനസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
ഈ വാക്കു കേട്ട് ഗംഗ ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചു; അവളുടെ മഹിമ കണ്ട് അഗ്നി എല്ലാ ഭാഗത്തേക്കും ചിതറി. ആദ്യം അവൾ തന്നെത്തന്നെ യോഗ്യമായ പാത്രമാക്കുന്നു; എന്നിട്ടും തേജസ്സിന്റെ അളവ് അവളുടെ സാമർഥ്യത്തെയും കവിയുന്നു. അഗ്നിയുടെ ചിതറലും ശ്രദ്ധിക്കണം — സ്വയം തേജോമയനായവനും അവളുടെ മഹിമയാൽ ചിതറിപ്പോയി; ഇങ്ങനെ രണ്ടുപേരുടെയും മാഹാത്മ്യം ഒരേസമയം വർണിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ അഗ്നി എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും ആ ദേവിയെ അഭിഷേചിച്ചു; ഗംഗയുടെ എല്ലാ പ്രവാഹങ്ങളും നിറഞ്ഞു. ‘സർവസ്രോതസ്സുകളും’ എന്ന വചനത്താൽ നദിയുടെ സമഗ്രത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഒരിടത്തല്ല, എല്ലായിടത്തും ആ തേജസ്സു വ്യാപിച്ചു. പിന്നെ ഗംഗ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ആ അഗ്നിയോടു പറഞ്ഞു: ദേവാ, അങ്ങ് ഉയർത്തിയ തേജസ്സു ധരിക്കാൻ ഞാൻ അശക്തയാണ്; ആ അഗ്നിയാൽ ദഹിക്കപ്പെട്ട് എന്റെ ചിത്തം അത്യന്തം വ്യഥിതമാണ്. ദേവന്മാർക്കുപോലും സഹിക്കാനാവാത്ത തേജസ്സ് മഹാനദി എങ്ങനെ ധരിക്കും? ഇവിടെ കവി തേജസ്സിന്റെ അളവു വർണിക്കുന്നില്ല, ധരിക്കുന്നവളുടെ വ്യഥയിലൂടെ അതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
പിന്നെ എല്ലാ ദേവന്മാർക്കുമുള്ള ഹവിസ്സു വഹിക്കുന്ന അഗ്നി ഗംഗയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ഹിമവാന്റെ ഈ പാർശ്വത്തിൽ ഈ ഗർഭം നിക്ഷേപിക്കപ്പെടട്ടെ. അഗ്നിയുടെ വാക്കു കേട്ട് മഹാതേജസ്വിനിയായ ഗംഗ അതിപ്രകാശമുള്ള ആ ഗർഭത്തെ തന്റെ പ്രവാഹങ്ങളിൽനിന്നു പുറത്തുവിട്ടു. അനഘാ, അവളിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ടത്, ഉരുക്കിയ ജാംബൂനദംപോലെ പ്രഭയുള്ളത്, ഭൂമിയിലെത്തി സ്വർണമായി; അതുല്യപ്രഭയുള്ള ഹിരണ്യമായി. ആ തേജസ്സിന്റെതന്നെ തീക്ഷ്ണതയാൽ ചെമ്പും കറുത്ത ഇരുമ്പും ഉണ്ടായി. ഇവിടെ ക്രമം ശ്രദ്ധിക്കണം — സ്വർണവും ഹിരണ്യവും തേജസ്സിന്റെ കാന്തിയുടെ ഫലം, ചെമ്പും ഇരുമ്പും അതിന്റെ തീക്ഷ്ണതയുടേത്; ഇങ്ങനെ ഗുണങ്ങളുടെ ഏറ്റക്കുറച്ചിലും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘അനഘ’ എന്ന സംബോധനയാൽ കവി കേൾക്കുന്നവനായ രാമന്റെ നിർമലതയും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ദേവി ധരിക്കാത്തത് ഭൂമി ധരിച്ചു; ഗർഭത്തിന്റെ തേജസ്സ് ഭൂമിയിൽ ധാതുരൂപത്തിൽ പരിണമിച്ചു — ഇതാണ് പുരാണങ്ങളിലെ ഭൂഗർഭവർണനരീതി.
ആ ഗർഭത്തിന്റെ മാലിന്യം അവിടെ തകരവും ഈയവുമായി; ഇവയെല്ലാം ഭൂമിയിലെത്തി പലതരം ധാതുക്കളായി വളർന്നു. മാലിന്യത്തിൽനിന്നുപോലും ഉപയോഗമുള്ള എന്തോ ഉണ്ടാകുന്നു; ഇങ്ങനെ ആ തേജസ്സിൽ ഒന്നും നിഷ്ഫലമായില്ല. ഗർഭം നിക്ഷേപിച്ചമാത്രയിൽ തേജസ്സുകളാൽ നിറംപിടിച്ച, പർവതത്തോടു ചേർന്ന വനം മുഴുവൻ സ്വർണമയമായി. രാഘവാ, അന്നുമുതൽ അഗ്നിക്കു തുല്യം പ്രഭയുള്ള സ്വർണം ‘ജാതരൂപം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി — കാരണം അക്കാലത്തു ജനിച്ച കുമാരന്റെ രൂപംതന്നെയാണ് അതു ധരിക്കുന്നത്. പുരുഷവ്യാഘ്രാ, അവിടെ പുല്ലും മരവും വള്ളിയും കുറ്റിച്ചെടിയുമെല്ലാം സ്വർണമാകുന്നു. പർവതത്തോടു ചേർന്ന വനം സ്വർണമയമായി എന്ന ദൃശ്യം വർണിച്ചുകൊണ്ട് കവി ശബ്ദംകൊണ്ടുതന്നെ സ്വർണത്തിന്റെ ആഭ കേൾക്കുന്നവന്റെ മനസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ലോകപ്രസിദ്ധമായ ഒരു പേരിന്റെ മൂലം കഥയിൽത്തന്നെ കാണിക്കുന്നു.
പിന്നെ ജനിച്ച ആ കുമാരനു മുലപ്പാൽ നൽകുന്നതിനായി ഇന്ദ്രനോടും മരുദ്ഗണങ്ങളോടുംകൂടിയ ദേവന്മാർ അവനെ കൃത്തികമാരോടു ചേർത്തു. ആ കൃത്തികമാർ ഉത്തമമായ ഒരു സമയം (ഉടമ്പടി) ചെയ്ത് — ‘ഇവൻ നമ്മളെല്ലാവരുടെയും പുത്രനാണ്’ എന്നു നിശ്ചയിച്ച് — ജനിച്ചമാത്രനായ അവനു പാൽ നൽകി. സമയം എന്നാൽ പരസ്പരസമ്മതം; ഒരുവളും ഒറ്റയ്ക്കു മാതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല, എല്ലാവരും തുല്യമായി ഏറ്റെടുക്കുന്നു. കൃത്തികമാർ ആറു നക്ഷത്രദേവതകളാണ്; ആകാശത്തു നിലകൊള്ളുന്നവരായിട്ടും അവർ ഭൂമിയിൽ ബാലനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെ ആകാശവും ഭൂമിയും കഥയിൽ ഒന്നുചേരുന്നു. മുലയൂട്ടൽ ഭക്ഷണം നൽകൽ മാത്രമല്ല, മാതൃത്വത്തിന്റെ സ്വീകാരവുമാണ്. പിന്നെ എല്ലാ ദേവതകളും പറഞ്ഞു: ഇവൻ കൃത്തികമാരുടെ പുത്രനാണ്; അതിനാൽ ‘കാർത്തികേയൻ’ എന്ന പേരിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. മാതാക്കളിലൂടെത്തന്നെയാണ് പേരു നൽകപ്പെട്ടത് എന്നതാണ് വിശേഷം.
അവരുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് കൃത്തികമാർ, ഗർഭസ്രാവത്തിൽ സ്ഖലിച്ചുവീണവനും പരമമായ ശോഭയാൽ അഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്നവനുമായ ആ ബാലനെ കുളിപ്പിച്ചു. അവൻ ഗർഭസ്രാവത്തിൽ സ്കന്നനായതിനാൽ — ഗർഭസ്രാവസമയത്ത് സ്ഖലിച്ചു വീണതിനാൽ — ദേവന്മാർ അഗ്നിതുല്യനും മഹാബാഹുവുമായ ആ കാർത്തികേയനെ ‘സ്കന്ദൻ’ എന്നു വിളിച്ചു. ‘സ്കന്ദ്’ എന്ന ധാതു ഗമനം, സ്രവണം, സ്ഖലനം എന്നീ അർഥങ്ങളിലാണ്; അതിൽനിന്നാണ് ഈ പേരു നിഷ്പന്നമായത്. പിന്നെ കൃത്തികമാർക്ക് ഉത്തമമായ പാൽ ചുരന്നു; ആറുപേരുടെയും മുലപ്പാൽ ഒരേസമയം കുടിക്കാൻ അവൻ ആറു മുഖങ്ങളുള്ളവനായി സ്തന്യം സ്വീകരിച്ചു — അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ ഷണ്മുഖൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായത്. ആറു മുഖങ്ങൾ വികാരമല്ല, മാതാക്കളോടുള്ള സമാദരമാണ് — ഒരുവളും അവഗണിക്കപ്പെട്ടില്ല. ഈ സർഗത്തിൽത്തന്നെ ബാലന് മൂന്നു പേരുകൾ നൽകപ്പെട്ടു — കുമാരൻ, കാർത്തികേയൻ, സ്കന്ദൻ; ഓരോന്നിന്റെയും നിർവചനം കഥയിൽത്തന്നെ നിഹിതമാണ്.
ഒരൊറ്റ ദിവസംകൊണ്ടുതന്നെ പാൽ കുടിച്ച്, സുകുമാരശരീരനായ ആ വിഭു സ്വന്തം വീര്യത്താൽത്തന്നെ ദൈത്യസൈന്യഗണങ്ങളെ ജയിച്ചു. പിന്നെ അഗ്നിയെ മുൻനിർത്തി എല്ലാ അമരന്മാരും ഒത്തുചേർന്ന് മഹാതേജസ്വിയായ അവനെ ദേവസേനാഗണപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായാണോ ദേവന്മാർ പിതാമഹനെ സമീപിച്ചത്, അതു സിദ്ധിച്ചു; ശാപവും ലംഘിക്കപ്പെടാതെ നിലനിൽക്കുന്നു. ശ്രദ്ധിക്കുക — അഭിഷേകത്തിനു മുമ്പുതന്നെ അവൻ ജയിച്ചു; പദവി പരാക്രമത്തെ പിന്തുടരുന്നതാണ്, അതിന്റെ കാരണമല്ല. ഒരു ദിവസം ജനനം, ഒരു ദിവസംതന്നെ വിജയം — ദേവകാര്യത്തിന്റെ തിടുക്കം ഇങ്ങനെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
വിശ്വാമിത്രൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു: രാമാ, ഗംഗയുടെ ഈ വിസ്താരവും ധന്യവും പുണ്യവുമായ കുമാരസംഭവവും ഞാൻ നിന്നോടു പറഞ്ഞു. കാകുത്സ്ഥാ, ഭൂമിയിൽ കാർത്തികേയനിൽ ഭക്തനായ മനുഷ്യൻ ആയുഷ്മാനും പുത്രപൗത്രന്മാരോടുകൂടിയവനുമായി സ്കന്ദന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കും. ഇങ്ങനെ കഥയുടെ അവസാനം ഫലശ്രുതി പറയപ്പെട്ടു; കഥ വെറുമൊരു വൃത്താന്തമല്ല, കേൾക്കുന്നവന്റെ മംഗളത്തിനുള്ള സാധനവുമാണ്. ഇതോടെ ഗംഗോപാഖ്യാനം സമാപിച്ചു; ഇനി വിശ്വാമിത്രൻ സഗരന്റെ വംശം പറയും. ഇങ്ങനെ കഥയുടെ ആരംഭവും ഉപസംഹാരവും രാമന്റെ ജിജ്ഞാസയാൽത്തന്നെ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः॥ ३७॥