സർഗ്ഗം
ഉമാശാപവും കാർത്തികേയപ്രാദുർഭാവവും
ഗംഗയെക്കുറിച്ചുള്ള രാമന്റെ ചോദ്യം, ശിവോമമാരുടെ സമാഗമം, ദേവന്മാരുടെ തടസ്സം, തേജസ്സ് ഭൂമിയിലും അഗ്നിയിലും നിക്ഷേപിക്കൽ, ദേവന്മാർക്കും ഭൂമിക്കുമുള്ള ശാപം
ആ മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുനിർത്തിയപ്പോൾ വീരന്മാരായ രാഘവനും ലക്ഷ്മണനും ആ കഥയെ അഭിനന്ദിച്ച് മുനിശ്രേഷ്ഠനോടു പറഞ്ഞു. ചോദ്യത്തിനു മുമ്പ് അഭിനന്ദനം — ഇതാണ് ശിഷ്യന്മാരുടെ രീതി. ‘ബ്രഹ്മൻ, അങ്ങ് പറഞ്ഞത് പരമമായ ധർമമുള്ളതാണ്. പർവതരാജന്റെ മൂത്ത പുത്രിയുടെ ദിവ്യവും മാനുഷവുമായ ഉത്പത്തി വിസ്തരിച്ചു പറയാൻ അങ്ങ് കനിയണം; വിസ്താരം അറിയുന്നവൻ അങ്ങുതന്നെയാണല്ലോ. ഏതു കാരണത്താലാണ് ലോകപാവനിയായ അവൾ മൂന്നു വഴികളെയും നനയ്ക്കുന്നത്? നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ഗംഗ എങ്ങനെ ത്രിപഥഗാ എന്നു പ്രസിദ്ധയായി?’ മുൻസർഗത്തിൽ മുനി ഗംഗ ആകാശത്തേക്കു പോയതു സൂചിപ്പിക്കുക മാത്രം ചെയ്തു; ഇവിടെ രാമൻ അതിന്റെ കാരണവും പേരിന്റെ നിർവചനവും ചോദിക്കുന്നു. ‘ദിവ്യമാനുഷസംഭവം’ എന്ന പദത്താൽ ചോദ്യത്തിന്റെ വിഷയം രണ്ടുവിധമാകുന്നു — ദേവലോകത്തിലും മനുഷ്യലോകത്തിലുമുള്ള അവളുടെ പ്രാദുർഭാവം. രണ്ടു സഹോദരന്മാരും ചോദിക്കുന്നവരാണ്, രാമൻ മാത്രമല്ല — ‘വീരൗ’ എന്ന ദ്വിവചനത്താൽ ഇതു സൂചിതം.
‘ധർമജ്ഞാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അവൾ ഏതെല്ലാം കർമങ്ങളോടു ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു?’ — എന്നു കാകുത്സ്ഥൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ തപോധനനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഋഷിമാരുടെ നടുവിൽവെച്ച് ആ കഥ മുഴുവനും വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു. ‘ഋഷിമധ്യേ’ എന്ന പദം എടുത്തുപറയേണ്ടതാണ് — കഥ രാമനോടു മാത്രമല്ല, മുനിമണ്ഡലത്തോടു മുഴുവനുമാണ് പറയുന്നത്. ‘നിഖിലേന’ (മുഴുവനായി) എന്നത് രാമന്റെ ‘വിസ്തരിച്ചു പറയാൻ കനിയണം’ എന്നതിനുള്ള നേരിട്ടുള്ള മറുപടിയാണ്. ‘രാമാ, പണ്ട് മഹാതപസ്വിയായ ശിതികണ്ഠൻ (നീലകണ്ഠൻ) വിവാഹിതനായി’ — എന്ന വചനത്തോടെ അദ്ദേഹം കഥ ആരംഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഗംഗയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യത്തിന്റെ ഉത്തരം ശിവോമമാരുടെ വൃത്താന്തത്തിൽനിന്നാണ് തുടങ്ങുന്നത്.
ആ ഭഗവാൻ ദേവിയെ കണ്ട് സംഗമത്തിനു തുടങ്ങി. ധീമാനും മഹാദേവനുമായ ശിതികണ്ഠദേവൻ ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ദിവ്യമായ നൂറു വർഷം കഴിഞ്ഞു. ‘ദിവ്യം’ എന്ന പദത്താൽ ദേവമാനമനുസരിച്ചുള്ള കണക്കു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ‘സംക്രീഡമാനസ്യ’ (ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ) എന്ന വർത്തമാനകാലരൂപത്താൽ അത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും ക്രീഡ അവസാനിച്ചില്ല എന്നു കാണിക്കുന്നു.
ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന രാമാ, ഇത്രയും കാലംകൊണ്ടും അവളിൽ പുത്രൻ ഉണ്ടായില്ല. അപ്പോൾ പിതാമഹനെ മുൻനിർത്തി ദേവന്മാരെല്ലാം ഉദ്യമിച്ചു. ‘ഇവിടെ ഒരു ജീവി ഉത്പന്നമായാൽ ആര് അതിനെ സഹിക്കും?’ — ഇതായിരുന്നു അവരുടെ ഭയം. അതിനാൽ ദേവന്മാരെല്ലാം ശിവനെ സമീപിച്ച് നമസ്കരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ഭയത്തിന്റെ കാരണം പുത്രന്റെ ജനനമല്ല, അവന്റെ അസഹ്യമായ തേജസ്സാണ്; ദിവ്യമായ നൂറു വർഷം സംഭരിച്ച തേജസ്സു വഹിക്കുന്നവന്റെ സന്താനത്തെ ആര് താങ്ങും എന്ന്. ‘പിതാമഹപുരോഗമാഃ’ എന്ന പദത്താൽ ഈ ഉദ്യമത്തിന്റെ നേതാവ് ബ്രഹ്മാവുതന്നെ എന്നറിയാം.
‘ദേവദേവാ, മഹാദേവാ, ഈ ലോകത്തിന്റെ ഹിതത്തിൽ തത്പരനായവനേ, ദേവന്മാരുടെ നമസ്കാരത്താൽ അങ്ങ് പ്രസാദിക്കണം. ലോകങ്ങൾ അങ്ങയുടെ തേജസ്സു താങ്ങുകയില്ല; അതിനാൽ ബ്രാഹ്മതപസ്സോടെ ദേവിയോടൊപ്പം തപസ്സു ചെയ്താലും. മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ഹിതത്തിനായി തേജസ്സിനെ തേജസ്സിൽത്തന്നെ ധരിക്കുക; ഈ ലോകങ്ങളെയെല്ലാം രക്ഷിക്കുക; ലോകമില്ലാത്ത അവസ്ഥ വരുത്താൻ അങ്ങ് അർഹനല്ല.’ പ്രാർഥനയുടെ ക്രമം വ്യക്തമാണ് — ആദ്യം സംബോധനകളാൽ സ്തുതി, പിന്നെ നമസ്കാരം, പിന്നെ കാരണം പറയൽ, ഒടുവിൽ അഭ്യർഥന. ‘തേജസ്സിനെ തേജസ്സിൽ ധരിക്കുക’ എന്നത് വെറുമൊരു നിഷേധമല്ല, മറ്റൊരു വഴിയുടെ നിർദേശമാണ് — സംഗമത്തിൽനിന്നു തപസ്സിലേക്കുള്ള തിരിവ്. ‘ലോകമില്ലാത്ത അവസ്ഥ വരുത്താൻ’ എന്നത് ഘോരമായ വാക്കാണ് — ധരിക്കപ്പെടാത്ത തേജസ്സാൽ ലോകങ്ങളുടെ അസ്തിത്വംതന്നെ ഇല്ലാതായേക്കാം. ദേവന്മാർ തേജസ്സിന്റെ നാശമല്ല, അതിന്റെ സംയമനം മാത്രമാണ് യാചിക്കുന്നത്.
ദേവന്മാരുടെ വാക്കു കേട്ട് സർവലോകമഹേശ്വരൻ എല്ലാവരോടും ‘ശരി’ എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ ഇങ്ങനെയും പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ ഉമയോടൊപ്പം തേജസ്സിനെ തേജസ്സാൽത്തന്നെ ധരിക്കും; ദേവന്മാരും ഭൂമിയും ശാന്തി നേടട്ടെ. എന്നാൽ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് ഇളകിയ എന്റെ ഈ അനുപമമായ തേജസ്സ് ആര് ധരിക്കും? ദേവശ്രേഷ്ഠരേ, അതെന്നോടു പറയുവിൻ.’ ഇവിടെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കണം — അഭ്യർഥന സ്വീകരിച്ചു; എന്നാൽ നേരത്തേതന്നെ ഇളകിയതിന്റെ ഗതി ചോദിച്ചു. ദേവന്മാർ ആലോചിക്കാത്തതുതന്നെ മഹേശ്വരൻ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ‘സഹോമയാ’ (ഉമയോടൊപ്പം) എന്ന പദത്താൽ ധാരണം ഒരാളുടേതല്ല, രണ്ടുപേരുടെയും കാര്യമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചോദ്യം എതിർപ്പല്ല — വാഗ്ദാനം ചെയ്തവൻതന്നെ പരിഹാരവും അന്വേഷിക്കുന്നു.
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ദേവന്മാർ വൃഷഭധ്വജനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഇന്ന് ഇളകിയ ആ തേജസ്സ് ഭൂമി ധരിക്കും.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാബലനായ ദേവേശൻ അതു വിട്ടു; ആ തേജസ്സാൽ പർവതങ്ങളോടും വനങ്ങളോടുംകൂടിയ ഭൂമി വ്യാപ്തയായി. ഭൂമിയുടെ പേര് ദേവന്മാർതന്നെ നിർദേശിച്ചതാണ്, അവൾ സ്വയം സ്വീകരിച്ചതല്ല; അതിനാൽ പിന്നീട് അവൾക്കും ശാപം ഏൽക്കുന്നത് യുക്തമാകുന്നു. ‘സഗിരികാനനാ’ എന്ന പദത്താൽ വ്യാപ്തിയുടെ വിസ്തൃതി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഭൂമി മാത്രമല്ല, പർവതങ്ങളും വനങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭൂമി മുഴുവനും. ‘പ്രമുമോച’ (വിട്ടു) എന്ന പദത്താൽ ശിവൻ സ്വേച്ഛയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചുവെന്നു പറയുന്നു, മനസ്സില്ലാതെയുള്ള സ്ഖലനമല്ല.
പിന്നെ ദേവന്മാർ വീണ്ടും അഗ്നിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘മഹാതേജസ്വീ, വായുവിനോടുകൂടി നീ ആ രൗദ്രതേജസ്സിൽ പ്രവേശിക്കുക.’ അഗ്നിയാൽ വീണ്ടും വ്യാപിക്കപ്പെട്ട ആ തേജസ്സ് ഒരു ശ്വേതപർവതമായിത്തീർന്നു; അവിടെ അഗ്നിക്കും സൂര്യനും തുല്യമായ ദിവ്യമായ ഒരു ശരവണം (ഞാങ്ങണക്കാട്) ഉണ്ടായി. ഇങ്ങനെ തേജസ്സ് ക്രമമായി ഭൂമിയിലേക്കും അഗ്നിയിലേക്കും പർവതത്തിലേക്കും ശരവണത്തിലേക്കും പകരുന്നു — ഒരാൾക്കു ധരിക്കാനാവാത്തത് അനേകർ വിഭജിച്ചു ധരിക്കുന്നു. ‘വായുസമന്വിതൻ’ എന്ന പദത്താൽ അഗ്നിയുടെ സഹായി നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നു; വായുവില്ലാതെ അഗ്നി പടരുന്നില്ല. ‘പാവകാദിത്യസന്നിഭം’ എന്നതിനാൽ ശരവണത്തിന്റെ ദീപ്തി വർണിക്കപ്പെടുന്നു.
അവിടെയാണ് അഗ്നിയിൽനിന്നു ജനിച്ച മഹാതേജസ്വിയായ കാർത്തികേയൻ ജനിച്ചത്. കഥയുടെ ഫലം ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു; അതിന്റെ വിസ്താരം അടുത്ത സർഗത്തിൽ പറയപ്പെടും. പിന്നെ ദേവന്മാരും ഋഷിഗണങ്ങളും ഏറെ പ്രസന്നചിത്തരായി അപ്പോൾ ഉമയെയും ശിവനെയും അത്യധികം പൂജിച്ചു. രാമാ, അപ്പോൾ പർവതപുത്രി ദേവന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. പൂജയ്ക്കു തൊട്ടുപിന്നാലെ ശാപം — ദേവന്മാരുടെ ഹർഷം ദേവിയുടെ ക്രോധം ശമിപ്പിക്കുന്നില്ല; അവർ ഇച്ഛിച്ചതു സിദ്ധിച്ചു, എന്നാൽ അവളുടെ അഭീഷ്ടം തടയപ്പെട്ടു. ‘സർഷിഗണാഃ’ എന്ന പദത്താൽ പൂജയിൽ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഋഷിമാരും പങ്കെടുത്തു എന്നറിയാം.
ക്രോധത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, കോപിച്ച അവൾ എല്ലാവരെയും ശപിച്ചു: ‘പുത്രനെ ഇച്ഛിച്ച് സംഗമിച്ച എന്നെ നിങ്ങൾ തടഞ്ഞതിനാൽ, നിങ്ങൾ സ്വന്തം ഭാര്യമാരിൽ സന്താനത്തെ ജനിപ്പിക്കാൻ അർഹരല്ല. ഇന്നുമുതൽ നിങ്ങളുടെ പത്നിമാർ സന്താനരഹിതരാകട്ടെ.’ ശാപത്തിന്റെ രൂപം കർമത്തിനനുസരിച്ചുള്ളതാണ് — ദേവന്മാർ തടഞ്ഞതുതന്നെ അവർക്കു നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സ്വേഷു ദാരേഷു’ (സ്വന്തം ഭാര്യമാരിൽ) എന്ന പദത്താൽ ശാപത്തിന്റെ പരിധിയും കാണിക്കുന്നു — മറ്റെവിടെയുമല്ല, സ്വന്തം പത്നിമാരിൽ മാത്രമാണ് അവരുടെ സന്താനരാഹിത്യം. ‘ഇന്നുമുതൽ’ എന്നതിനാൽ ശാപത്തിന്റെ ആരംഭകാലം നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇങ്ങനെ എല്ലാ ദേവന്മാരോടും പറഞ്ഞശേഷം അവൾ ഭൂമിയെയും ശപിച്ചു: ‘ഭൂമീ, നീ പല രൂപങ്ങളുള്ളവളും അനേകരുടെ ഭാര്യയുമാകും. എന്റെ ക്രോധത്താൽ കളങ്കിതയായ നീ പുത്രനിൽനിന്നുള്ള പ്രീതി നേടുകയില്ല, ദുർബുദ്ധേ, കാരണം നീ എന്റെ പുത്രനെ ആഗ്രഹിച്ചില്ല.’ തേജസ്സു ധരിക്കാമെന്ന് ഭൂമിക്കുവേണ്ടി ദേവന്മാർ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു; അതിനാൽ അവളും ശാപഭാഗിനിയായി. രണ്ടു ശാപങ്ങളും സമാനാർഥമാണ് — ദേവപത്നിമാർ സന്താനരഹിതർ, ഭൂമി പുത്രനിൽനിന്നുള്ള പ്രീതി ഇല്ലാത്തവൾ. ‘അനിച്ഛന്തീ’ (ആഗ്രഹിക്കാത്തവൾ) എന്ന പദത്താൽ ശാപത്തിന്റെ കാരണം വീണ്ടും പറയുന്നു — ഇച്ഛയില്ലായ്മതന്നെയാണ് ഇവിടെ ദോഷം.
പീഡിതരായ ആ ദേവന്മാരെയെല്ലാം കണ്ട് അപ്പോൾ ദേവേശൻ വരുണൻ പാലിക്കുന്ന ദിക്കിലേക്കു പോകാൻ തുടങ്ങി. അദ്ദേഹം പോയി ആ പർവതത്തിന്റെ വടക്കേ പാർശ്വത്തിൽ, ഹിമവാനിൽനിന്നുയരുന്ന ഒരു ശൃംഗത്തിൽ, ദേവിയോടൊപ്പം തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു. ദേവന്മാർ അഭ്യർഥിച്ചത് — ‘ദേവിയോടൊപ്പം തപസ്സു ചെയ്യുക’ എന്നത് — ഒടുവിൽ സിദ്ധിച്ചു, എന്നാൽ ശാപത്തിനുശേഷം. ‘രാമാ, പർവതപുത്രിയുടെ ഈ വിസ്താരം ഞാൻ നിന്നോടു പറഞ്ഞു; ലക്ഷ്മണനോടുകൂടിയവനേ, ഇനി ഗംഗയുടെ ഉത്പത്തിയും എന്നിൽനിന്നു കേൾക്കുക’ — എന്നു മുനി ഉപസംഹരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉമയുടെ വൃത്താന്തം സമാപിച്ചു; ഗംഗയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യത്തിന് ഇനിയും ഉത്തരം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിന്റെ ഉത്തരം അടുത്ത സർഗത്തിലേക്കു ശേഷിക്കുന്നു. ‘വരുണപാലിതാ’ എന്നത് പടിഞ്ഞാറേ ദിക്കാണ്; ‘വടക്കേ പാർശ്വത്തിൽ’ എന്നതിനാൽ തപഃസ്ഥാനം സൂക്ഷ്മമായി നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः॥ ३६॥