॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 31-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

മിഥിലാപ്രസ്ഥാനം

ജനകയജ്ഞത്തിലേക്കുള്ള ക്ഷണം, ശൈവധനുസ്സിന്റെ മാഹാത്മ്യം, സിദ്ധാശ്രമത്തിൽനിന്നുള്ള യാത്ര, ശോണാതീരത്തെ താമസം, ദേശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രാമന്റെ ചോദ്യം

കൃതാർഥരായ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ആ യജ്ഞശാലയിൽത്തന്നെ ആ രാത്രി പാർത്തു; ആഹ്ലാദിച്ച അന്തരാത്മാവോടെ സന്തുഷ്ടരായ ആ വീരന്മാർ സുഖമായി കഴിച്ചുകൂട്ടി. ‘കൃതാർഥൗ’ (കൃതാർഥരായ) എന്ന പദം മുൻസർഗത്തോടു കഥയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു — യജ്ഞരക്ഷണം പൂർത്തിയായി, ഗുരുവിന്റെ വാക്കു സഫലമായി; അതിനാൽ ചിത്തം ഭാരരഹിതം. കവി ബാഹ്യസുഖമല്ല വർണിക്കുന്നത്; ‘അന്തരാത്മാവോടെ’ എന്ന പദത്താൽ ആന്തരികമായ തൃപ്തിയാണ് കാണിക്കുന്നത്. രാത്രി പുലർന്നപ്പോൾ പ്രഭാതകർമങ്ങൾ ചെയ്തുതീർത്ത് അവർ ഇരുവരും ഒരുമിച്ച് വിശ്വാമിത്രനെയും മറ്റു ഋഷിമാരെയും സമീപിച്ചു. രാത്രിയിൽ വിജയം, പ്രഭാതത്തിൽ നിത്യകർമം — ക്രമം തെറ്റുന്നില്ല; സന്തോഷത്തിലും നിയമം മറക്കുന്നില്ല. അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന മുനിശ്രേഷ്ഠനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, മധുരഭാഷികളായ അവർ പരമോദാരമായ വാക്കു പറഞ്ഞു. ‘മധുരഭാഷികൾ’ എന്ന വിശേഷണം വീരന്മാരുടെ വിനയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — പരാക്രമം കാണിച്ചു, എന്നിട്ടും വാക്ക് മൃദുതന്നെ.

‘മുനിശാർദൂലാ, ഈ രണ്ടു കിങ്കരന്മാർ വന്നുനിൽക്കുന്നു; മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ആജ്ഞാപിച്ചാലും, ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യണം’ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ നിവേദനം. ‘കിങ്കരൗ’ (രണ്ടു കിങ്കരന്മാർ) എന്ന പദം ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ് — രാജകുമാരന്മാർ സ്വയം ദാസഭാവം സ്വീകരിക്കുന്നു; ഗുരുശുശ്രൂഷ ക്ഷത്രിയനുപോലും ആദ്യപാഠമാണ്; ആജ്ഞ കൂടാതെ സ്വേച്ഛയാൽ ഒന്നും ചെയ്യരുത് എന്നതാണ് മര്യാദ. അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ എല്ലാ മഹർഷിമാരും വിശ്വാമിത്രനെ മുന്നിൽ നിർത്തി രാമനോടു പറഞ്ഞു: ‘നരശ്രേഷ്ഠാ, മൈഥിലനായ ജനകന്റെ പരമധാർമികമായ ഒരു യജ്ഞം നടക്കാൻ പോകുന്നു; അവിടേക്കു ഞങ്ങൾ പോകും.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — ഋഷിമാർ വിശ്വാമിത്രനെ മുന്നിൽ നിർത്തിയാണ് സംസാരിക്കുന്നത്, രാമനെ നേരിട്ടു ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതോടെ കഥയുടെ പുതിയ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു — സിദ്ധാശ്രമത്തിൽനിന്നു മിഥിലയിലേക്കുള്ള യാത്ര; അത് ഒടുവിൽ സീതാപരിണയത്തിൽ സമാപിക്കും.

‘നരശാർദൂലാ, നീയും ഞങ്ങളോടൊപ്പം വരും; അവിടെ അദ്ഭുതമായ ഒരു ധനുരത്നം നീ കാണേണ്ടതാണ്. ആ വില്ല് മനുഷ്യനിർമിതമല്ല — പണ്ട് ഒരു യജ്ഞസദസ്സിൽ ദേവന്മാർതന്നെ നൽകിയതാണ് — അപ്രമേയബലമുള്ളതും ഘോരവും അത്യന്തം പ്രകാശിക്കുന്നതും. അതിൽ ഞാൺ കെട്ടാൻ ദേവന്മാർക്കോ ഗന്ധർവന്മാർക്കോ അസുരന്മാർക്കോ രാക്ഷസർക്കോ കഴിയില്ല; മനുഷ്യർക്ക് ഒരുവിധത്തിലും കഴിയില്ല.’ ഇവിടെ കവി ധനുസ്സിന്റെ മാഹാത്മ്യം ക്രമമായി വർധിപ്പിക്കുന്നു — ആദ്യം ദേവദത്തമെന്നത്, പിന്നെ അപ്രമേയബലം, ഒടുവിൽ എല്ലാവരുടെയും പരാജയം. ‘മനുഷ്യർക്ക് ഒരുവിധത്തിലും കഴിയില്ല’ എന്ന വചനം വിശേഷിച്ചും ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ് — മനുഷ്യൻതന്നെയായവനാണ് പിന്നീട് ആ വില്ല് ഒടിക്കുന്നത്. ഈ വർണന വരാനിരിക്കുന്ന ധനുർഭംഗത്തിനുള്ള ഭൂമിക ഒരുക്കുന്നു.

‘ആ വില്ലിന്റെ വീര്യം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഭൂപാലന്മാർക്കും മഹാബലരായ രാജകുമാരന്മാർക്കും അതിൽ ഞാൺ കെട്ടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.’ ‘ജിജ്ഞാസന്തഃ’ (അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച) എന്ന പദത്താൽ അവരുടെ കൗതൂഹലവും ‘ന ശേകുഃ’ (കഴിഞ്ഞില്ല) എന്നതിനാൽ അവരുടെ പരാജയവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘കാകുത്സ്ഥാ, മഹാത്മാവായ മൈഥിലന്റെ ആ വില്ലും അത്യദ്ഭുതമായ യജ്ഞവും നീ അവിടെ കാണും.’ ഋഷിമാർ രാമനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നില്ല, കാണാൻ മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ; എന്നാൽ കേൾക്കുന്നവന്റെ മനസ്സിൽ മത്സരബുദ്ധി സ്വയം ഉണരുന്നു. ഇതാണ് കവിയുടെ സൂക്ഷ്മമായ രീതി — ക്ഷണം കാണാനായി, പരിണാമമോ പരീക്ഷയുടെ രൂപത്തിൽ.

‘നരശാർദൂലാ, ഉത്തമവും സുനാഭവുമായ ആ വില്ല് മൈഥിലൻ യജ്ഞഫലമായി സർവദേവന്മാരോടും യാചിച്ചു നേടിയതാണ്.’ ‘സുനാഭം’ എന്നാൽ മുഷ്ടി പിടിക്കുന്ന വില്ലിന്റെ മധ്യഭാഗം ശോഭനമായത് എന്നർഥം. ‘രാഘവാ, ആ രാജാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ അത് ആയാഗഭൂതമായി, പലതരം ഗന്ധങ്ങളാലും അകിൽഗന്ധമുള്ള ധൂപങ്ങളാലും അർച്ചിക്കപ്പെട്ട് നിലകൊള്ളുന്നു.’ ‘ആയാഗഭൂതം’ എന്നാൽ പൂജാസ്ഥാനീയം, ദേവതയെപ്പോലെ മാനിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇങ്ങനെ ആ വില്ല് വെറുമൊരു ആയുധമല്ല, കുലദൈവമെന്നപോലെ രാജഗൃഹത്തിൽ നിത്യം പൂജിക്കപ്പെടുന്നു. മിഥിലയുടെ വൈഭവവും ധർമനിഷ്ഠയും ഈ ഒരൊറ്റ വർണനയാൽത്തന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഋഷിസംഘത്തോടും കാകുത്സ്ഥന്മാരോടുമൊപ്പം വനദേവതകളോടു യാത്ര ചോദിച്ച് അപ്പോൾ പുറപ്പെട്ടു. ‘ആമന്ത്ര്യ’ എന്നാൽ യാത്ര ചോദിച്ച്, അനുമതി വാങ്ങി; വനവാസിനികളായ ദേവതകളും മുനിക്കു സ്മരണീയരാണ് — ഏറെക്കാലം പാർത്ത ഇടത്തെ ദേവതകളും ഉപകാരിണികളാണെന്നു കരുതി പൂജിക്കേണ്ടവരാണ്. ‘നിങ്ങൾക്കു സ്വസ്തി; ഞാൻ സിദ്ധനായി സിദ്ധാശ്രമത്തിൽനിന്ന് ജാഹ്നവിയുടെ വടക്കേ കരയിൽ ഹിമവാനെന്ന പർവതത്തിലേക്കു പോകുന്നു’ എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിടവാങ്ങൽവചനം. ‘സിദ്ധൻ’ എന്ന പദത്താൽ ആശ്രമത്തിന്റെ പേര് അർഥവത്തായി — സിദ്ധാശ്രമത്തിൽ മുനിയും സിദ്ധനായി. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് തപോധനനും മുനിശാർദൂലനുമായ കൗശികൻ വടക്കേ ദിക്കു ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ലക്ഷ്യം മിഥില, വഴിയോ വടക്കോട്ട് ജാഹ്നവീതീരത്തിലൂടെ; കഥയുടെ ഗതിയും തെക്കുനിന്നു വടക്കോട്ടു തിരിയുന്നു.

യാത്രയാകുന്ന ആ മുനിശ്രേഷ്ഠനെ അനുഗമിക്കുന്ന ബ്രഹ്മവാദികളുടെ നൂറോളം വണ്ടികൾ യാത്രയിൽ പിന്തുടർന്നു. ‘ശകടീശതമാത്രം’ എന്നാൽ നൂറു വണ്ടികൾതന്നെ — ഋഷിമാരുടെ യജ്ഞോപകരണങ്ങൾ വഹിക്കുന്ന വണ്ടികൾ, അവയിൽ അഗ്നിഹോത്രസാമഗ്രികളും വേദഗ്രന്ഥങ്ങളും; ഇതിലൂടെ യാത്രയുടെ വിസ്തൃതി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; മൂന്നുപേരുടെ മാത്രം യാത്രയല്ല എന്നറിയാം. സിദ്ധാശ്രമവാസികളായ മൃഗപക്ഷിഗണങ്ങളും മഹാത്മാവും തപോധനനുമായ വിശ്വാമിത്രനെ പിന്തുടർന്നു. അപ്പോൾ ഋഷിസംഘത്തോടുകൂടിയ അദ്ദേഹം ആ പക്ഷികളെ തിരിച്ചയച്ചു — സ്നേഹം മധുരമാണെങ്കിലും ജന്തുക്കൾക്കു വനംതന്നെയാണ് ക്ഷേമം എന്നതാണ് മുനിയുടെ വിവേകം. ജന്തുക്കൾപോലും തപസ്വിയെ സ്നേഹത്തോടെ അനുഗമിക്കുന്നു എന്നതാണ് ആശ്രമത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം; അഹിംസയുടെ പ്രത്യക്ഷഫലം ഇതുതന്നെ; വനത്തിന്റെ മൗനംപോലും ഗുരുവിനെ വന്ദിക്കുന്നു. അവർ ഏറെ ദൂരം വഴി താണ്ടി, സൂര്യൻ ചായാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ —

— ഏകാഗ്രചിത്തരായ മുനിഗണങ്ങൾ ശോണാനദിയുടെ തീരത്തു താമസമാക്കി. ‘ശോണ’ മഗധദേശത്തെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു നദിയാണ്; അതിന്റെ തീരത്ത് സായംകാലത്തു താമസിച്ചു. സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ അവർ സ്നാനം ചെയ്ത്, അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ച്, വിശ്വാമിത്രനെ മുന്നിൽ നിർത്തി അമിതതേജസ്വികളായ അവർ ഇരുന്നു. ‘ഹുതഹുതാശനാഃ’ എന്നാൽ അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ചവർ — സായംകാലത്തെ അഗ്നിഹോത്രം നിർവഹിച്ചവർ എന്നർഥം. യാത്രയിലും നിത്യകർമം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്ന് ഇവിടെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; വഴിയിലും യജ്ഞം നിലയ്ക്കുന്നില്ല. രാമനും സൗമിത്രിയോടൊപ്പം ആ മുനിമാരെ പൂജിച്ച് —

— ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രന്റെ മുന്നിൽ ഇരുന്നു. ‘മുന്നിൽ ഇരുന്നു’ എന്നതാണ് ശിഷ്യന്റെ സ്ഥാനം — ഗുരുവിന് അഭിമുഖമായി, കേൾക്കാൻ സജ്ജനായി. പിന്നെ മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ കൗതൂഹലത്തോടെ തപോധനനും മുനിശാർദൂലനുമായ വിശ്വാമിത്രനോടു ചോദിച്ചു: ‘ഭഗവാനേ, സമൃദ്ധമായ വനങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ഈ ദേശം ഏതാണ്?’ സന്ധ്യാകർമത്തിനുശേഷം കഥാശ്രവണം — ഇതാണ് പ്രാചീനമായ രീതി; ഇങ്ങനെ വഴിയും ഒരു പാഠശാലയാകുന്നു; ചോദ്യം വിദ്യയുടെ വാതിലും. രാമന്റെ ജിജ്ഞാസയാണ് കഥയെ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നത് — ഈ രീതി ഇരുപത്തിനാലാം സർഗത്തിലും കണ്ടു.

‘യഥാർഥമായി കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അങ്ങേക്കു മംഗളം, പറഞ്ഞുതരാൻ കനിയണം.’ രാമന്റെ വാക്കിനാൽ പ്രേരിതനായ സുവ്രതനും മഹാതപസ്വിയുമായ ഋഷി ഋഷിമാരുടെ നടുവിൽവെച്ച് ആ ദേശത്തെക്കുറിച്ച് എല്ലാം പറഞ്ഞു. സർഗം ഇവിടെ സമാപിക്കുന്നു, കഥ അവസാനിക്കുന്നില്ല — അടുത്ത സർഗത്തിൽ കുശവംശത്തിന്റെ ആഖ്യാനം ആരംഭിക്കും; അതിൽ വിശ്വാമിത്രൻ തന്റെതന്നെ പൂർവികരെ വർണിക്കും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः॥ ३१॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക