സർഗ്ഗം
യജ്ഞരക്ഷയും രാക്ഷസവധവും
ആറു രാത്രികളിലെ യജ്ഞരക്ഷണം, മാരീച-സുബാഹുക്കളുമായുള്ള യുദ്ധം, മാനവാസ്ത്രത്താൽ മാരീചനെ എറിഞ്ഞകറ്റൽ, ആഗ്നേയാസ്ത്രത്താൽ സുബാഹുവിന്റെ വധം, യജ്ഞസമാപ്തി
പിന്നെ ദേശകാലജ്ഞരും ശത്രുനാശകരുമായ ആ രാജകുമാരന്മാർ — ഏതു ദേശത്തും കാലത്തും എന്തു പറയണമെന്ന് അറിയുന്നവർ — കൗശികനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, ഞങ്ങൾക്കറിയണം — ഏതു സമയത്താണ് ആ രണ്ടു നിശാചരന്മാർ വരുന്നത്, ആരിൽനിന്നാണോ യജ്ഞം സംരക്ഷിക്കേണ്ടത്. ആ നിമിഷം പറഞ്ഞുതന്നാലും, അതു കടന്നുപോകാതിരിക്കാൻ.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — ‘എങ്ങനെ ജയിക്കും’ എന്നല്ല, ‘എപ്പോൾ വരും’ എന്നാണ് രാമൻ ചോദിക്കുന്നത്; രക്ഷകന്റെ ചിന്ത കാലത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു, ആത്മപ്രശംസയിലല്ല.
യുദ്ധേച്ഛയാൽ തിടുക്കപ്പെട്ട്, ഇങ്ങനെ പറയുന്ന ആ കാകുത്സ്ഥന്മാരെ കണ്ട് ആ മുനിമാരെല്ലാം പ്രസന്നരായി രാജകുമാരന്മാരെ പ്രശംസിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞു: ‘ഇന്നുമുതൽ ആറു രാത്രി രാഘവന്മാരായ നിങ്ങൾ കാവൽ നിൽക്കുവിൻ; ഈ മുനി ദീക്ഷയിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ മൗനവും അനുഷ്ഠിക്കും.’ ദീക്ഷിതനായ മുനി സംസാരിക്കുന്നില്ല, യുദ്ധം ചെയ്യുന്നുമില്ല; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഇപ്പോൾ രാമന്റെ വില്ലാണുള്ളത്. ഇതാണ് ഗുരുശിഷ്യന്മാർക്കിടയിലെ ഭാരവിഭജനം. ‘പ്രീതാഃ’ (പ്രസന്നരായി) എന്ന പദത്താൽ തപസ്വികളുടെ വിശ്വാസം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ആത്മരക്ഷയ്ക്കു കഴിവില്ലാത്തവർ ക്ഷത്രിയന്റെ കൈകളിൽ ശരണം കണ്ടെത്തുന്നു.
ആ മുനിവചനം കേട്ട് യശസ്വികളായ ആ രാജകുമാരന്മാർ ഉറക്കമില്ലാതെ ആറു രാപകലുകൾ തപോവനം കാത്തു. ശ്രേഷ്ഠധനുർധരരും ജാഗരൂകരും ശത്രുനാശകരുമായ ആ വീരന്മാർ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വിശ്വാമിത്രനെ ഉപാസിച്ചു — അടുത്തുനിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ കാത്തു. ‘അനിദ്രം’ (ഉറക്കമില്ലാതെ) എന്ന പദം ഏറെ ഭാരമുള്ളതാണ് — ആറു പകലും ആറു രാത്രിയും ഉറക്കം വെടിഞ്ഞു നിൽക്കാനുള്ള ധൈര്യം പരാക്രമത്തിനും മുമ്പേ വരുന്നു. രക്ഷണം എന്നാൽ കാത്തിരിപ്പുതന്നെയാണ്, വെറും പ്രഹരമല്ല. ‘ഉപാസാഞ്ചക്രതുഃ’ (ഉപാസിച്ചു) എന്ന പദം സേവനത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — മുനിയുടെ അരികിലുള്ള നിൽപ്പും രക്ഷണവും ഗുരുശുശ്രൂഷയുടെതന്നെ ഭാഗമാണ്.
അങ്ങനെ ആ സമയം കടന്നുപോയി; ആറാം ദിവസം വന്നെത്തി. അപ്പോൾ രാമൻ സൗമിത്രിയോടു പറഞ്ഞു: ‘ജാഗരൂകനും ഏകാഗ്രനുമായിരിക്കുക.’ യുദ്ധേച്ഛയാൽ തിടുക്കപ്പെട്ട രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെത്തന്നെ ഉപാധ്യായരോടും പുരോഹിതരോടുംകൂടിയ ആ വേദി ജ്വലിച്ചുയർന്നു. രാമന്റെ വാക്കും യജ്ഞവേദിയുടെ ജ്വലനവും ഒരേ നിമിഷത്തിൽ സംഭവിച്ചു — കവി രണ്ടിന്റെയും പൊരുത്തം കാണിക്കുന്നു; വീരന്റെ ജാഗ്രത യജ്ഞാഗ്നിയുടെ ഉദ്ദീപനത്തോടു ചേരുന്നു. വേദി പെട്ടെന്നു ജ്വലിക്കുന്നത് ഒരു ദുർനിമിത്തമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു — വരാനിരിക്കുന്ന വിഘ്നം അഗ്നി മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ദർഭയും ചമസങ്ങളും സ്രുക്കും ചമതകളും പുഷ്പക്കൂമ്പാരങ്ങളുമുള്ള, ഋത്വിക്കുകളോടുകൂടിയ വിശ്വാമിത്രനോടൊത്ത ആ വേദി ജ്വലിച്ചു. പിന്നെ മന്ത്രപൂർവം യഥാവിധി ആ യജ്ഞം നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. ആ സമയത്തുതന്നെ ആകാശത്ത് ഭയാനകമായ ഒരു മഹാശബ്ദം ഉയർന്നു. യജ്ഞത്തിന്റെ ശാന്തമായ ക്രമം ആകാശത്തിലെ ഘോഷത്താൽ ഭേദിക്കപ്പെടുന്നു — കർമം സിദ്ധിയോടടുക്കുമ്പോഴാണ് സാധാരണ വിഘ്നം വരുന്നത്. ഇവിടെ വേദിയിലെ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും എണ്ണിപ്പറയുന്നു — ദർഭകൾ, ചമസങ്ങൾ, സ്രുക്ക്, ചമതകൾ, പുഷ്പക്കൂമ്പാരങ്ങൾ; ഋത്വിക്കുകളും വിശ്വാമിത്രനും അവിടെയുണ്ട്. ഇങ്ങനെ യജ്ഞമണ്ഡലം മുഴുവൻ ഒരുമിച്ചു ജ്വലിക്കുന്നു.
വർഷകാലത്ത് മേഘം ആകാശത്തെ മൂടി കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, മായ പ്രയോഗിച്ചുകൊണ്ട് ആ രണ്ടു രാക്ഷസരും പാഞ്ഞുവന്നു. മാരീചനും സുബാഹുവും, ഭീമരൂപികളായ അവരുടെ അനുചരന്മാരും വന്ന് രക്തപ്രവാഹങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞു. ആ രക്തപ്രവാഹത്താൽ നനഞ്ഞ വേദി കണ്ട് രാമൻ പെട്ടെന്നു പാഞ്ഞെത്തി; അപ്പോൾ ആകാശത്ത് അവരെ കണ്ടു. മേഘോപമ അർഥവത്താണ് — രാക്ഷസർ ഭൂമിയിൽനിന്നു യുദ്ധം ചെയ്യുന്നില്ല, ആകാശത്തുനിന്ന് അശുദ്ധി വർഷിക്കുന്നു; യജ്ഞത്തെ ദൂഷിതമാക്കലാണ് അവരുടെ പ്രധാന ആയുധം. മാരീചന്റെ പേര് കർമത്തിൽ ആദ്യമായി ഇവിടെ കേൾക്കുന്നു; ഇവൻതന്നെയാണ് പിന്നീട് സ്വർണമാനാകുന്നത്. രക്തം വേദിയുടെ ശുദ്ധിക്കു വിപരീതമാണ്; അതു സ്പർശിച്ച യജ്ഞം നിഷ്ഫലമാകും. അതിനാൽ രാക്ഷസർ രാമനെ പ്രഹരിക്കുന്നില്ല, കർമത്തെത്തന്നെ ദൂഷിതമാക്കുന്നു. ‘ദിവി’ (ആകാശത്ത്) എന്ന പദം യുദ്ധത്തിന്റെ അസമത്വം കാണിക്കുന്നു — ശത്രു മുകളിൽ, രക്ഷകൻ ഭൂമിയിൽ.
പെട്ടെന്നു പാഞ്ഞുവരുന്ന അവരെ കണ്ട് താമരക്കണ്ണനായ രാമൻ ലക്ഷ്മണനെ നോക്കി പറഞ്ഞു: ‘ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ, ദുർവൃത്തരും മാംസഭോജികളുമായ ഈ രാക്ഷസരെ. മാനവാസ്ത്രത്താൽ തുരത്തപ്പെട്ട ഇവരെ കാറ്റു മേഘങ്ങളെയെന്നപോലെ ചിതറിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ ഇത്തരക്കാരെ കൊല്ലാൻ എനിക്കു മനസ്സുവരുന്നില്ല.’ ഈ വചനമാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ ഹൃദയം — രാമൻ ശക്തനാണ്, എന്നിട്ടും വധത്തിൽ രസിക്കുന്നില്ല. ‘കൊല്ലാൻ മനസ്സുവരുന്നില്ല’ എന്നു പറഞ്ഞതുതന്നെയാണ് മാരീചന്റെ ജീവിതത്തിനു കാരണം; ഇങ്ങനെ കവി സ്വയം വരാനിരിക്കുന്ന ദുഃഖത്തെ വിത്തായി വിതയ്ക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണനോടുതന്നെയുള്ള സംഭാഷണവും ശ്രദ്ധിക്കണം — രാമൻ ഒറ്റയ്ക്കു യുദ്ധം ചെയ്യുന്നില്ല; സഹോദരനെ സാക്ഷിയാക്കിയാണ് തന്റെ തീരുമാനം പറയുന്നത്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വേഗവാനായ രാമൻ വില്ലിൽ അമ്പു തൊടുത്തു; വാക്കിനെ കർമം വേഗം പിന്തുടരുന്നു.
പരമോദാരവും അത്യന്തം പ്രകാശിക്കുന്നതുമായ മാനവാസ്ത്രം തൊടുത്ത്, അത്യന്തം കുപിതനായ രാഘവൻ മാരീചന്റെ മാറിലേക്കു വിട്ടു. ആ മാനവമെന്ന പരമാസ്ത്രമേറ്റ അവൻ നൂറു യോജന മുഴുവൻ ദൂരെ സമുദ്രജലത്തിലേക്ക് എറിയപ്പെട്ടു. ‘പരമക്രുദ്ധൻ’ എന്നു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; എന്നിട്ടും അസ്ത്രം കൊല്ലുന്നില്ല — ക്രോധവും ഇവിടെ നിയന്ത്രിതമാണ്; ഇതാണ് ധർമയുദ്ധത്തിന്റെ മര്യാദ. ‘നൂറു യോജന മുഴുവൻ’ എന്ന അളവ് അസ്ത്രത്തിന്റെ വീര്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എന്നിട്ടും മാരീചൻ ജീവിക്കുന്നു. അസ്ത്രത്തിന്റെ സാമർഥ്യം രണ്ടുവിധമാണ് — പ്രഹരത്തിൽ ബലം, ഫലത്തിൽ സംയമം. ഇങ്ങനെ കവി രാമന്റെ വാക്ക് കർമത്താൽ സത്യമാക്കുന്നു.
ശീതേഷുവിന്റെ ബലത്താൽ പീഡിതനായി, ബോധമറ്റ്, കറങ്ങി എറിയപ്പെട്ട മാരീചനെ കണ്ട് രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: ‘ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ, മനുവിനാൽ വിധിക്കപ്പെട്ട ശീതേഷുവെന്ന മാനവാസ്ത്രം ഇവനെ മോഹിപ്പിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്നു; പ്രാണനിൽനിന്നു വേർപെടുത്തുന്നില്ല.’ അസ്ത്രത്തിന്റെ പേരുതന്നെ ‘ശീതേഷു’ — ശീതമായ ബാണം, ചൂടുണ്ടാക്കാത്തത്. ആയുധവും സ്വാമിയുടെ സ്വഭാവം അനുസരിക്കുന്നു. രാമൻ സ്വയം അസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം ലക്ഷ്മണനു വിവരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു — ഗുരു ശിഷ്യനെ ശസ്ത്രവിദ്യ പഠിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ. ‘മനുസംഹിതം’ എന്നത് അസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രാമാണ്യം കാണിക്കുന്നു; ധർമശാസ്ത്രകർത്താവായ മനു വിധിച്ചത് പ്രാണഹരണത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല.
‘നിർദയരും ദുഷ്ടചാരികളും പാപകർമത്തിൽ നിൽക്കുന്നവരും യജ്ഞനാശകരും രക്തഭോജികളുമായ ഈ രാക്ഷസരെയും ഞാൻ വധിക്കും’ എന്നു പറഞ്ഞ് രഘുനന്ദനൻ തന്റെ കൈവേഗം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ അതിമഹത്തായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം എടുത്ത് സുബാഹുവിന്റെ മാറിലേക്കു വിട്ടു. അതേറ്റ് അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണു. ശേഷിച്ചവരെയോ മഹായശസ്വിയും പരമോദാരനുമായ രാഘവൻ വായവ്യാസ്ത്രം എടുത്ത് വധിച്ചു; മുനിമാർക്കു സന്തോഷം നൽകി. ഇവിടെ ഭേദം വ്യക്തമാണ് — മാരീചൻ എറിയപ്പെട്ടു, സുബാഹുവോ വധിക്കപ്പെട്ടു. മായകൊണ്ടു മാത്രം പീഡിപ്പിക്കുന്നവൻ ദൂരേക്കു കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു; യജ്ഞനാശകനും പാപകർമത്തിൽ നിൽക്കുന്നവനുമായവൻ വിട്ടയയ്ക്കപ്പെടുന്നില്ല. മൂന്ന് അസ്ത്രങ്ങൾ മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടു — ഇതാണ് വിവേകത്തിന്റെ വിദ്യ. ആഗ്നേയവും വായവ്യവും ദേവതാഭേദത്താൽ വ്യത്യസ്തമാണ്; ഒന്ന് ഒരാളിൽ പ്രയോഗിച്ചു, മറ്റേത് അനേകരിൽ. ‘മുനിമാർക്കു സന്തോഷം നൽകി’ എന്നതാണ് ഫലവാക്യം — യുദ്ധത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം തപസ്വികളുടെ സുഖംതന്നെ.
ഇങ്ങനെ യജ്ഞനാശകരായ എല്ലാ രാക്ഷസരെയും വധിച്ച ആ രഘുനന്ദനൻ, പണ്ട് വിജയത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ പൂജിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ, അവിടെ ഋഷിമാരാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടു. ഉപമ മർമസ്പർശിയാണ് — ഇന്ദ്രന്റെ വിജയം ദേവന്മാരുടെ രക്ഷണമായിരുന്നു; രാമന്റെ വിജയമോ തപസ്സിന്റെ രക്ഷണം.
പിന്നെ യജ്ഞം സമാപിച്ചപ്പോൾ മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രൻ ദിക്കുകൾ ഉപദ്രവരഹിതമായതു കണ്ട് കാകുത്സ്ഥനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘മഹാബാഹോ, ഞാൻ കൃതാർഥനാണ്; നീ ഗുരുവചനം നിറവേറ്റി. വീരാ, മഹായശസ്വീ, ഈ സിദ്ധാശ്രമത്തെ നീ സത്യമാക്കി.’ ഇങ്ങനെ രാമനെ പ്രശംസിച്ച് അദ്ദേഹം അവരോടൊപ്പം സന്ധ്യോപാസനയ്ക്കു പോയി. ആശ്രമത്തിന്റെ പേര് ഇപ്പോൾ അർഥവത്തായി — രക്ഷണത്തിലൂടെയാണ് സിദ്ധി പൂർണമാകുന്നത്. ‘ഗുരുവചനം നിറവേറ്റി’ എന്ന വചനം ദശരഥന്റെ ആജ്ഞയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — പിതാവിന്റെ വാക്കനുസരിച്ചാണ് രാമൻ മുനിയെ അനുഗമിച്ചത്; അതിപ്പോൾ സഫലമായി. സന്ധ്യോപാസനയോടെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिंशः सर्गः॥ ३०॥