സർഗ്ഗം
അസ്ത്രസംഹാരോപദേശം
സംഹാരമന്ത്രങ്ങളുടെ പേരുകൾ, മൂർത്തിമത്തായ അസ്ത്രങ്ങളുടെ പ്രാദുർഭാവം, സിദ്ധാശ്രമത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര, രാമന്റെ ചോദ്യം
അസ്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്, പ്രസന്നമുഖനും ശുചിയുമായ കാകുത്സ്ഥൻ നടന്നുകൊണ്ടുതന്നെ വിശ്വാമിത്രനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, ഈ അസ്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചതോടെ ഞാൻ ദേവന്മാർക്കുപോലും ദുർധർഷനായിത്തീർന്നു; എന്നാൽ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഈ അസ്ത്രങ്ങളുടെ സംഹാരങ്ങളും (പിൻവലിക്കാനുള്ള മന്ത്രങ്ങളും) അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ രാമന്റെ വിവേകം പ്രകാശിക്കുന്നു. പ്രയോഗിച്ചശേഷം തിരിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയാത്ത അസ്ത്രം കാര്യം കഴിഞ്ഞാലും അടങ്ങുന്നില്ല; അപ്പോൾ രക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ട ലോകംതന്നെ ദഹിച്ചുപോയേക്കാം. അതിനാൽ പ്രയോഗവിദ്യ പാതിവിദ്യ മാത്രം; സംഹാരവിദ്യയോടൊപ്പമേ അതു പൂർണമാകൂ. മാത്രമല്ല, ‘ഗച്ഛന്നേവ’ (നടന്നുകൊണ്ടുതന്നെ) എന്ന പദത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — വഴിയിൽവെച്ചുതന്നെ പഠനം നടന്നു; യാത്ര വിദ്യയ്ക്കു തടസ്സമാകുന്നില്ല.
കാകുത്സ്ഥൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയായ വിശ്വാമിത്രൻ സംഹാരങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചു. ഇവിടെ മുനിയുടെ മൂന്നു വിശേഷണങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കണം — ധൃതിമാൻ, സുവ്രതൻ, ശുചി. സംഹാരമന്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗമന്ത്രങ്ങളെക്കാൾ ഗുഹ്യതരമാണ്; അവ നൽകുന്നതിൽ ആചാര്യന്റെ ധൈര്യവും വ്രതനിഷ്ഠയും ശുചിത്വവും ആവശ്യമാണ്. മുനി ഒന്നും മറച്ചുവെക്കുന്നില്ല; ചോദിച്ചമാത്രയിൽ എല്ലാം നൽകുന്നു, കാരണം ശിഷ്യൻ പാത്രമാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിനറിയാം. ദാനത്തിനുള്ള യോഗ്യതയാണ് ഇവിടെ പ്രമാണം, ശിഷ്യന്റെ നിർബന്ധമല്ല. ക്രമവും ശ്രദ്ധിക്കണം — മുൻസർഗത്തിൽ അസ്ത്രങ്ങൾ നൽകി, ഇവിടെ സംഹാരങ്ങൾ; ആദ്യം ശക്തി, പിന്നെ അതിന്റെ നിയന്ത്രണം. ശക്തി നൽകി നിയന്ത്രണം നൽകാത്തവൻ ആചാര്യനല്ല.
പിന്നെ മുനി പേരുകളിലൂടെത്തന്നെ ആ സംഹാരങ്ങൾ ഉപദേശിക്കുന്നു — സത്യവാൻ, സത്യകീർത്തി, ധൃഷ്ടൻ, രഭസൻ, പ്രതിഹാരതരൻ, പരാങ്മുഖൻ, അവാങ്മുഖൻ, ലക്ഷ്യൻ, അലക്ഷ്യൻ, ദൃഢനാഭൻ, സുനാഭകൻ, ദശാക്ഷൻ, ശതവക്ത്രൻ, ദശശീർഷൻ, ശതോദരൻ, പദ്മനാഭൻ, മഹാനാഭൻ, ദുന്ദുനാഭൻ, സ്വനാഭകൻ, ജ്യോതിഷൻ, ശകുനൻ, നൈരാസ്യൻ, വിമലൻ. ഇവയിൽ പല പേരുകളും രൂപത്തെയോ ശബ്ദത്തെയോ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — നാഭികളുടെ എണ്ണം, മുഖങ്ങളുടെ എണ്ണം, ശിരസ്സുകളുടെ എണ്ണം. പേര് ഉച്ചരിക്കുന്നതിലൂടെത്തന്നെ അസ്ത്രം പിൻവാങ്ങുന്നു എന്നതാണ് മന്ത്രശാസ്ത്രത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തം; അതിനാൽ ഇവിടെ പേരുകൾതന്നെയാണ് വിദ്യ, പ്രത്യേകമായ ഒരു പ്രയോഗോപദേശമില്ല. മാത്രമല്ല, പല പേരുകളും ദ്വന്ദ്വസമാസത്തിൽ ജോടികളായി ചേർത്തിരിക്കുന്നു — ലക്ഷ്യനും അലക്ഷ്യനും, ദൃഢനാഭനും സുനാഭകനും, ദശാക്ഷനും ശതവക്ത്രനും; ജോടിരചനയാൽ ഓർമ എളുപ്പമാകുന്നു, ഛന്ദസ്സും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
തുടർന്ന് യൗഗന്ധരൻ, വിനിദ്രൻ, ദൈത്യൻ, പ്രമഥനൻ, ശുചിബാഹു, മഹാബാഹു, നിഷ്കലി, വിരുചൻ, സാർചിർമാലി, ധൃതിർമാലി, വൃത്തിമാൻ, രുചിരൻ, പിത്ര്യൻ, സൗമനസൻ, വിധൂതൻ, മകരൻ, പരവീരൻ, രതി, ധനൻ, ധാന്യൻ, കാമരൂപൻ, കാമരുചി, മോഹൻ, ആവരണൻ, ജൃംഭകൻ, സർപനാഥൻ, പന്ഥാനൻ, വരുണൻ എന്നിവ പറയപ്പെടുന്നു. ഈ ഏഴാം ശ്ലോകം ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ് — പേരുകളുടെ ബാഹുല്യത്താൽ ഒരു അർധം അധികമായി ചേർത്തിരിക്കുന്നു. ഈ പട്ടിക കേൾക്കുന്നവന്റെ മനസ്സിൽ ഒരേയൊരു ഭാവമേ ഉദിക്കൂ — എത്ര പ്രഹരണങ്ങളുണ്ടോ അത്രയും നിവർത്തനങ്ങളുമുണ്ട്; പ്രഹരത്തിനു പ്രതിവിധി തീർച്ചയായും ഉണ്ട്.
‘രാമാ, ഇവർ കൃശാശ്വന്റെ പുത്രന്മാരാണ്, പ്രകാശിക്കുന്നവരും ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവരും; ഇവരെ സ്വീകരിക്കുക; നിനക്കു മംഗളം, നീ പാത്രമാണ്’ എന്നു മുനി പറയുന്നു. ‘പാത്രഭൂതൻ’ എന്ന പദം ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ് — വിദ്യ എല്ലാവർക്കും നൽകാവുന്നതല്ല, പാത്രത്തിനു മാത്രം. ഇവിടെ അസ്ത്രങ്ങളെ ദേവതാരൂപത്തിലാണ് കാണുന്നത്, ജഡസാധനങ്ങളായല്ല; അവയുടെ ജനകൻ പ്രജാപതിയായ കൃശാശ്വനാണെന്ന് പുരാണപ്രസിദ്ധിയുണ്ട്. ഇങ്ങനെ ആയുധത്തെ ചേതനമായി കാണുന്ന കവി അതിന്റെ പ്രയോഗത്തിലുള്ള ഉത്തരവാദിത്വവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ചേതനമായതിനോടു പ്രാർഥിക്കുന്നു, വെറുതെ എറിയുന്നില്ല. ‘കാമരൂപിണഃ’ (ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവർ) എന്നതും ശ്രദ്ധിക്കണം — ഇച്ഛയാൽ രൂപം കൈക്കൊള്ളുന്നു; അതിനാൽ പ്രയോഗിക്കുന്നവന്റെ സങ്കല്പമാണ് അവയുടെ രൂപം നിർണയിക്കുന്നത്.
‘ശരി’ എന്നുമാത്രം പറഞ്ഞ് ആഹ്ലാദിച്ച അന്തരാത്മാവോടെ കാകുത്സ്ഥൻ അവയെ സ്വീകരിച്ചു. അപ്പോൾ ദിവ്യവും പ്രകാശമാനവുമായ ശരീരങ്ങളോടെ, സുഖപ്രദരായി, മൂർത്തിമത്തായി അവർ പ്രത്യക്ഷരായി. ചിലർ കനലുപോലെ, ചിലർ പുകപോലെ, ചിലർ ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ; എല്ലാവരും വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പി നിന്നു. ഈ വർണവൈവിധ്യം അവയുടെ സ്വഭാവവൈവിധ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ചിലത് ദഹിപ്പിക്കുന്നവ, ചിലത് മോഹിപ്പിക്കുന്നവ, ചിലത് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവ. എന്നാൽ എല്ലാം വിനയത്തോടെ വണങ്ങുന്നു; വിനയത്തോടു ചേർന്ന ബലം മാത്രമേ സുഖപ്രദമാകൂ. ‘ബാഢം’ (ശരി) എന്ന ഒറ്റപ്പദത്താൽത്തന്നെ രാമന്റെ സ്വീകാരം — സംശയമില്ല, താമസമില്ല, ഗർവുമില്ല. ‘സുഖപ്രദർ’ എന്ന വിശേഷണം വിരോധാഭാസംപോലെ തോന്നുന്നു, കാരണം ഇവ സംഹാരസാധനങ്ങളാണ്; എന്നാൽ രക്ഷിക്കുന്നവതന്നെയാണ് സുഖപ്രദം — ഹിംസാസാധനംപോലും ധർമരക്ഷണത്തിൽ സുഖകാരണമാകുന്നു.
കൈകൂപ്പി നിന്ന്, മധുരമായി സംസാരിക്കുന്ന അവർ രാമനോടു പറഞ്ഞു: ‘നരശാർദൂലാ, ഞങ്ങൾ ഇതാ; ആജ്ഞാപിച്ചാലും, അങ്ങേക്കായി ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യണം?’ രഘുനന്ദനൻ അവരോടു പറഞ്ഞു: ‘ഇഷ്ടംപോലെ പൊയ്ക്കൊള്ളുവിൻ; കാര്യമുള്ള സമയങ്ങളിൽ മനസ്സിൽ സന്നിഹിതരായി എന്നെ സഹായിക്കുവിൻ.’ ഇവിടെ രാമന്റെ സംയമം വ്യക്തമാണ്. ലഭിച്ച ബലം എപ്പോഴും പ്രകടമായി ധരിക്കേണ്ടതല്ല; ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ മാത്രം ഓർക്കേണ്ടതാണ്. ‘മാനസാഃ’ എന്ന പദത്താൽ അസ്ത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാനം നിർദേശിക്കപ്പെട്ടു — ആവനാഴിയിലല്ല, മനസ്സിലാണ് അവ വസിക്കുന്നത്; ഓർത്തമാത്രയിൽ വന്നെത്തുന്നു. രാമൻ അവയെ ബന്ധിക്കുന്നില്ല, ‘ഇഷ്ടംപോലെ പൊയ്ക്കൊള്ളുവിൻ’ എന്നു വിട്ടയയ്ക്കുന്നു. സ്വാധീനമാക്കാൻ കഴിവുണ്ടായിട്ടും വിട്ടയയ്ക്കുന്നവന്റെ വശത്താണ് അവ നിലകൊള്ളുന്നത് — ഇതാണ് സംയമത്തിന്റെ മഹിമ.
പിന്നെ അവർ രാമനോടു യാത്ര ചോദിച്ച്, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് വന്നതുപോലെ പോയി. അവരെ അറിഞ്ഞശേഷം രാഘവൻ നടന്നുകൊണ്ടുതന്നെ മധുരവും മൃദുവുമായ വാക്ക് വിശ്വാമിത്രനോടു പറഞ്ഞു: ‘പർവതത്തിനടുത്ത് മേഘംപോലെ ശോഭിക്കുന്ന ഈ വൃക്ഷനിര എന്താണ്? എനിക്ക് അതിയായ കൗതൂഹലമുണ്ട്. ദർശനീയവും മൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും അതിമനോഹരവും പലതരം മധുരസ്വരമുള്ള പക്ഷികളാൽ അലങ്കൃതവുമാണ് ഇത്.’ താടകാവനത്തിന്റെ ഘോരതയ്ക്കു വിപരീതമായി ഇതിന്റെ രമ്യത തോന്നുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് രാമന്റെ കൗതൂഹലം. ദൃശ്യവൈപരീത്യത്തിലൂടെ കവി സിദ്ധാശ്രമത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അസ്ത്രങ്ങളുടെ മടക്കത്തിൽ ‘യഥാഗതം’ (വന്നതുപോലെ) എന്ന പദം ശ്രദ്ധിക്കണം — വരവുപോലെ പോക്കും അദൃശ്യം, കാരണം അവ മനസ്സിൽ വസിക്കുന്നവയാണ്.
‘മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഈ ദേശത്തിന്റെ സുഖകരമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽനിന്ന് നാം രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന ആ ഘോരകാനനത്തിൽനിന്നു പുറത്തുകടന്നുവെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. എല്ലാം എന്നോടു പറഞ്ഞാലും — ഇത് ആരുടെ ആശ്രമമാണ്? അങ്ങയുടെ യജ്ഞത്തിനു വിഘ്നം വരുത്താനായി ആ പാപികളും ബ്രഹ്മഘാതകരും ദുഷ്ടചാരികളും ദുരാത്മാക്കളുമായവർ എവിടെയാണ് എത്തുന്നത്? ഭഗവാനേ, ഞാൻ രക്ഷിക്കേണ്ടതായ അങ്ങയുടെ യാജ്ഞികക്രിയ നടക്കുന്ന, ഞാൻ രാക്ഷസരെ വധിക്കേണ്ടതായ ആ ദേശം ഏതാണ്? ഇതെല്ലാം കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, പ്രഭോ.’ ഇങ്ങനെ ചോദ്യത്തോടെതന്നെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു; ഉത്തരം ഇരുപത്തൊമ്പതാം സർഗത്തിൽ വരും. രാമൻ സ്ഥലം ചോദിക്കുക മാത്രമല്ല, തന്റെ കർത്തവ്യവും സ്വയം പറയുന്നു എന്നതും ശ്രദ്ധിക്കണം — ‘രക്ഷിക്കേണ്ട ക്രിയ, വധിക്കേണ്ട രാക്ഷസർ’ എന്ന്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डेऽष्टाविंशः सर्गः॥ २८॥