॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 23-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

കാമാശ്രമദർശനം

സരയുവിന്റെയും ഗംഗയുടെയും സംഗമം, കാമദഹനം, അംഗദേശനാമത്തിന്റെ നിർവ്വചനം, ആശ്രമത്തിലെ രാത്രിവാസം

രാത്രി കഴിഞ്ഞു, പ്രഭാതമായി. മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ ഇലമെത്തയിൽ കിടക്കുന്ന ആ രണ്ടു കാകുത്സ്ഥന്മാരോടു പറഞ്ഞു — 'അല്ലയോ രാമാ, നീ പുത്രനായിരിക്കുന്നതിനാൽ കൗസല്യ സുപ്രജയാണ് (നല്ല സന്തതിയുള്ളവളാണ്). പ്രഭാതസന്ധ്യ ആരംഭിക്കുന്നു; നരശാർദ്ദൂലാ, എഴുന്നേൽക്കുക, ദൈവികമായ ആഹ്നികം (നിത്യകർമ്മം) ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്.' ഈ വാക്ക് ഇന്നും സുപ്രഭാതസ്തോത്രരൂപത്തിൽ പാടപ്പെടുന്നു; ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രഭാതത്തിൽ അതുതന്നെ കേൾക്കുന്നു. ശ്രദ്ധിക്കുകയും വേണം — ഗുരു ശിഷ്യനെ ആജ്ഞകൊണ്ടല്ല ഉണർത്തുന്നത്, മാതാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ശ്ലാഘകൊണ്ടാണ്; 'നീ സുപുത്രനാണ്' എന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽതന്നെയാണ് എഴുന്നേൽപ്പിക്കുന്നതിന്റെ ബലം. ഇലമെത്തയിൽ കിടക്കുന്ന രാജപുത്രൻ വനവാസത്തിന്റെ ആദ്യപാഠം പഠിക്കുന്നു.

ഋഷിയുടെ അത്യന്തം ഉദാരമായ ആ വാക്കുകേട്ട് നരോത്തമന്മാരായ അവർ ഇരുവരും കുളിച്ച്, ജലതർപ്പണം ചെയ്ത്, പരമമായ ജപം ജപിച്ചു. 'കൃതോദകൗ' (ജലതർപ്പണം ചെയ്ത്) എന്ന പദത്താൽ ദേവതകളുടെ തർപ്പണം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, 'പരമം ജപം' എന്നതിനാൽ ഗായത്രിയും. ആഹ്നികം പൂർത്തിയാക്കിയ മഹാവീര്യരായ അവർ തപോധനനായ വിശ്വാമിത്രനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ യാത്രയ്ക്കു തയ്യാറായി നിന്നു. കവി ദിനചര്യയുടെ ക്രമംതന്നെ വർണ്ണിക്കുന്നു — ആദ്യം സ്നാനം, പിന്നെ തർപ്പണം, പിന്നെ ജപം, പിന്നെ ഗുരുവിനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യൽ, പിന്നെ യാത്ര. വിനയമാണ് വഴിയുടെ ആരംഭം; അസ്ത്രവിദ്യ പിന്നീടു വരും.

യാത്ര ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ മഹാവീര്യരായ അവർ സരയുവിന്റെ ശുഭമായ സംഗമസ്ഥാനത്ത് ദിവ്യനദിയായ ത്രിപഥഗയെ കണ്ടു. 'ത്രിപഥഗ' ഗംഗയുടെ പേരാണ് — സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും ഒഴുകുന്നവൾ. സരയു അയോധ്യയുടെ നദിയാണ്, ഗംഗയാകട്ടെ സർവ്വലോകങ്ങളെയും പവിത്രമാക്കുന്നവളും; അവയുടെ സംഗമം വഴിയിലെ ആദ്യത്തെ തീർത്ഥമാണ്. അവിടെ ആയിരക്കണക്കിനു വർഷം പരമമായ തപസ്സു ചെയ്ത ആത്മജ്ഞാനികളായ ഋഷിമാരുടെ പുണ്യമായ ഒരു ആശ്രമമുണ്ടായിരുന്നു. കവി ആദ്യം സ്ഥലം കാണിക്കുന്നു, പിന്നീട് അതിന്റെ കഥ പറയുന്നു; സ്ഥലം കഥയുടെ സ്മാരകമാകുന്നു എന്നതാണ് ഈ കാവ്യത്തിന്റെ രീതി.

ആ പുണ്യാശ്രമം കണ്ട് അത്യന്തം പ്രീതരായ രാഘവന്മാർ മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — 'ഇത് ആരുടെ പുണ്യാശ്രമമാണ്? ഇതിൽ ഏതു പുരുഷനാണ് വസിക്കുന്നത്? ഭഗവാനേ, ഞങ്ങൾക്കു കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്; ഞങ്ങൾക്കു വലിയ കൗതുകമുണ്ട്.' ഇവിടെ രാമന്റെ സ്വഭാവം പ്രകാശിക്കുന്നു — അവൻ പോകുക മാത്രമല്ല, ചോദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ജിജ്ഞാസതന്നെയാണ് ശിഷ്യന്റെ ലക്ഷണം. അവരുടെ ആ വാക്കുകേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു — 'രാമാ, കേട്ടാലും; ഈ ആശ്രമം മുമ്പ് ആരുടേതായിരുന്നുവോ, അവനെക്കുറിച്ചുതന്നെ പറയാം.' 'പ്രഹസ്യ' (പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട്) എന്ന പദം മധുരമാണ് — ഗുരു ശിഷ്യന്റെ കൗതുകത്തിൽ സന്തുഷ്ടനാകുന്നു, അതിനെ തള്ളിക്കളയുന്നില്ല. ഇവിടെ സർഗത്തിനുള്ളിലെ കഥ ആരംഭിക്കുന്നു; മുഴുവൻ രാമായണത്തിലും കഥയ്ക്കുള്ളിൽ കഥ എന്ന ഈ ഘടനതന്നെയാണുള്ളത്.

'കന്ദർപ്പൻ പണ്ട് ശരീരമുള്ളവനായിരുന്നു; ബുദ്ധിമാന്മാർ അവനെ കാമൻ എന്നു പറയുന്നു. ഇവിടെത്തന്നെയാണ് സ്ഥാണു (ശിവൻ) നിയമത്തോടെ ഏകാഗ്രനായി തപസ്സു ചെയ്തിരുന്നത്. വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് മരുദ്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം പോകുകയായിരുന്ന ആ ദേവേശനെ ദുർബുദ്ധിയായ അവൻ ആക്രമിച്ചു; മഹാത്മാവ് അവനെ ഹുങ്കാരം ചെയ്തു.' 'സ്ഥാണു' എന്നത് ശിവന്റെ പേരാണ് — സ്തംഭംപോലെ നിശ്ചലനായി നിൽക്കുന്നവൻ. നിശ്ചലനെ ആക്രമിക്കുന്നവൻതന്നെ ചിതറിപ്പോകുന്നു. കാമന്റെ അപരാധം രാഗമല്ല, സമാധിഭംഗമാണ്; 'ദുർമ്മേധാഃ' (ദുർബുദ്ധി) എന്ന പദത്താൽ കവി ആ ദോഷംതന്നെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

'അല്ലയോ രഘുനന്ദനാ, രുദ്രന്റെ കണ്ണിനാൽ നോക്കപ്പെട്ട് അവൻ ദഹിച്ചു; ആ ദുർമ്മതിയുടെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും അവന്റെ ശരീരത്തിൽനിന്നു ചിതറിവീണു. അവിടെ ദഹിച്ചുപോയ ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശരീരം നശിച്ചു; ദേവേശ്വരൻ ക്രോധത്താൽ കാമനെ അശരീരനാക്കി. അന്നുമുതൽ അവൻ അനംഗൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി, അല്ലയോ രാഘവാ; അവൻ ഏതു സ്ഥലത്ത് അംഗം (ശരീരം) ഉപേക്ഷിച്ചുവോ, ആ ശ്രീമത്തായ ദേശം അംഗവിഷയം (അംഗദേശം) എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.' ഇവിടെ കവി രണ്ടു പേരുകളുടെ നിർവ്വചനം ഒരു കഥയിലൂടെ ചെയ്യുന്നു — 'അനംഗൻ' കാമന്റെ പേര്, 'അംഗം' ദേശത്തിന്റെ പേര്; രണ്ടും ഒരേ സന്ദർഭത്തിൽനിന്നുതന്നെ ജനിച്ചു. ഇതാണ് രാമായണത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ പ്രക്രിയ — ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ പേരു ചോദിച്ചാൽ ഉത്തരം ഒരു കഥതന്നെയായിരിക്കും. ശസ്ത്രംകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, ദൃഷ്ടികൊണ്ടും ദഹനം സാധ്യമാണ് എന്ന് ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

'അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെയാണ് ഈ പുണ്യാശ്രമം; അല്ലയോ വീരാ, ഈ മുനിമാർ പണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമ്മതത്പരരായ ശിഷ്യന്മാരായിരുന്നു; അവർക്കു പാപമില്ല. അല്ലയോ ശുഭദർശനനായ രാമാ, ഇന്ന് ഇവിടെ നമുക്ക് രാത്രി തങ്ങാം; പുണ്യനദികൾ രണ്ടിന്റെയും നടുവിൽ താമസിച്ച് നാളെ നമുക്കു നദി കടക്കാം. നാമെല്ലാം ശുദ്ധരായി ഈ പുണ്യാശ്രമത്തിലേക്കു ചെല്ലാം; ഇവിടെയുള്ള താമസം നമുക്കു ശ്രേഷ്ഠമാണ്, രാത്രി സുഖമായി കഴിക്കാം.' ഈ പദ്ധതി സാധാരണമായി തോന്നാം, എന്നാൽ കഥയുടെ ഗതി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — വഴി ദേശാന്തരഗമനം മാത്രമല്ല, പുണ്യസ്ഥലങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരകൂടിയാണ്. രണ്ടു നദികളുടെ നടുവിലെ താമസം സ്വയംതന്നെ മംഗളമാണ്. കാമൻ ദഹിച്ചിടത്തുതന്നെ സംയമികളായ മുനിമാർ വസിക്കുന്നു — സ്ഥലത്തിന്റെ സ്മൃതി അതിന്റെ ധർമ്മം നിർണ്ണയിക്കുന്നു.

'അല്ലയോ നരോത്തമാ, നാം കുളിച്ച്, ജപം ചെയ്ത്, ഹവിസ്സു ഹോമിച്ചവരാകും.' അവിടെ അവർ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവരുടെ വാക്ക് തപസ്സാൽ ദൂരേക്കു നീളുന്ന കണ്ണുകൊണ്ട് അറിഞ്ഞ മുനിമാർ അത്യന്തം പ്രീതരായി ഹർഷം പ്രാപിച്ചു. 'തപോദീർഘേണ ചക്ഷുഷാ' (തപസ്സാൽ ദീർഘമായ കണ്ണുകൊണ്ട്) എന്ന പദം ചിന്തനീയമാണ് — തപസ്സാൽ ദൃഷ്ടി ദൂരേക്കു പോകുന്നു; അതിഥി വാതിൽക്കലെത്തുമ്പോഴല്ല, വരുമ്പോൾത്തന്നെ അറിയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ആതിഥ്യം ആകസ്മികമല്ല, ഒരുക്കിവെച്ചതാണ്. അവർ കുശികപുത്രന് അർഘ്യവും പാദ്യവും ആതിഥ്യവും സമർപ്പിച്ചശേഷം രാമലക്ഷ്മണന്മാർക്ക് അതിഥിസത്കാരം ചെയ്തു. ഗുരു ആദ്യം, ശിഷ്യന്മാർ പിന്നീട് — ആതിഥ്യത്തിലും ക്രമം പാലിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ ആശ്രമധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത കാണാം; രാജപുത്രന്മാർപോലും അവിടെ ഗുരുവിന്റെ അനുഗാമികൾ മാത്രമാണ്, ഏറ്റവും പൂജ്യരല്ല.

സത്കാരം സ്വീകരിച്ച് അവർ കഥകളാൽ പരസ്പരം രസിപ്പിച്ചു; ഏകാഗ്രരായ ഋഷിമാർ യഥാവിധി സന്ധ്യാജപം ചെയ്തു. പിന്നീട് അവിടെ വസിക്കുന്ന സുവ്രതരായ മുനിമാരാൽ ആനയിക്കപ്പെട്ട് അവർ കാമാശ്രമത്തിൽ അത്യന്തം സുഖമായി വസിച്ചു. ധർമ്മാത്മാവും മുനിശ്രേഷ്ഠനുമായ കൗശികൻ മനോഹരന്മാരായ രാജപുത്രന്മാരെ മനോഹരമായ കഥകളാൽ രസിപ്പിച്ചു. സർഗം കഥയോടെ ആരംഭിച്ചു, കഥയോടെതന്നെ അവസാനിക്കുന്നു — ഇവിടെ കഥ വിശ്രമത്തിന്റെ സാധനവും വിദ്യയുടെ വാഹനവുമാണ്. നാളെ ഗംഗ കടക്കണം, പിന്നെ ഘോരമായ വനം; ഇന്നാകട്ടെ ശാന്തി.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः॥ २३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക