സർഗ്ഗം
വിശ്വാമിത്രകോപവും വസിഷ്ഠവചനവും
വിശ്വാമിത്രന്റെ രോഷവചനം, ഭൂമിയുടെ കമ്പനം, വസിഷ്ഠന്റെ അനുനയം, കൃശാശ്വപുത്രന്മാരായ അസ്ത്രങ്ങളുടെ മാഹാത്മ്യം
ദശരഥന്റെ വാക്ക് സ്നേഹത്താൽ വ്യാകുലമായിരുന്നു; അതിന്റെ ഓരോ അക്ഷരവും പുത്രവാത്സല്യത്താൽ ആർദ്രമായിരുന്നു. അതുകേട്ട് കോപത്തോടെ കൗശികൻ രാജാവിനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു — 'ആദ്യം കാര്യം ചെയ്യാമെന്നു വാക്കുകൊടുത്തിട്ട് ഇപ്പോൾ പ്രതിജ്ഞ ഉപേക്ഷിക്കാൻ അങ്ങ് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതു രാഘവന്മാർക്കു യോജിച്ചതല്ല; ഈ കുലത്തിന്റെ വിപര്യയമാണിത്.' 'വിപര്യയഃ' എന്ന പദം മൂർച്ചയുള്ളതാണ് — വംശം സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിനു വിപരീതമായി പോകുന്നു എന്നർത്ഥം. പിന്നീട് മുനി പരിഹാസത്തോടെ പറയുന്നു — 'ഇത് അങ്ങേക്കു യോജിച്ചതാണെങ്കിൽ വന്നതുപോലെ ഞാൻ മടങ്ങിപ്പോകാം; കാകുത്സ്ഥാ, മിഥ്യാപ്രതിജ്ഞനായി സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സുഖമായിരുന്നാലും.' ഇവിടെ ആശീർവാദരൂപത്തിൽത്തന്നെയാണ് തിരസ്കാരം. മുനി ശപിക്കുന്നില്ല; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിന്മാറ്റംതന്നെ ശാപത്തെക്കാൾ കഠിനമാണ്.
രോഷംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രന്റെ കോപംകൊണ്ടു മാത്രം ഭൂമി മുഴുവൻ ഇളകി, ദേവന്മാർക്കു വലിയ ഭയമുണ്ടായി. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: മുനി ഒന്നും ചെയ്തില്ല, കോപിച്ചതേയുള്ളൂ; അത്രമാത്രംകൊണ്ട് ഭൂമി കമ്പിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെയാണ് തപസ്സിന്റെ ബലം. പിന്നീട് ലോകം മുഴുവൻ ഭയചകിതമായിരിക്കുന്നു എന്നറിഞ്ഞ് സുവ്രതനും ധീരനുമായ മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ രാജാവിനോടു സംസാരിച്ചു. ഇവിടെ കവി മൂന്നാമതൊരു സ്വരം പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നു — ഒരു ഋഷി കോപിക്കുന്നു, മറ്റൊരു ഋഷി ശമിപ്പിക്കുന്നു, രാജാവാകട്ടെ മൂകനായി നിൽക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ കുലഗുരുവാണ്; അതിനാൽ രാജാവിന്റെ വാക്കിന്റെ സ്ഥാനത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കാണ് ഉചിതം.
വസിഷ്ഠൻ പറയുന്നു — 'അങ്ങ് ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ കുലത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ്, സാക്ഷാൽ മറ്റൊരു ധർമ്മദേവനെപ്പോലെ. ധൈര്യവാനും സുവ്രതനും ശ്രീമാനുമാണ് അങ്ങ്; അതിനാൽ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും രാഘവൻ ധർമ്മാത്മാവ് എന്നു പ്രസിദ്ധനാണ്; സ്വധർമ്മം കൈക്കൊണ്ടാലും, അധർമ്മം ചുമക്കരുത്.' വസിഷ്ഠൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ല, ശകാരിക്കുന്നുമില്ല; രാജാവിന്റെതന്നെ കീർത്തി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ലോകത്തിൽ ധർമ്മാത്മാവ് എന്നു പ്രസിദ്ധനായവന്റെ പ്രതിജ്ഞാഭംഗം, പുറമേനിന്നുള്ള ശിക്ഷയ്ക്കു മുമ്പുതന്നെ സ്വന്തം പേരിന്റെ നാശമാണ്. 'വോഢും' (ചുമക്കാൻ) എന്ന പദത്താൽ അധർമ്മം ഒരു ഭാരമായി കാണിക്കപ്പെടുന്നു — ചുമക്കുന്നവൻതന്നെയാണ് ക്ലേശിക്കുന്നത്.
'ചെയ്യാം എന്നു വാക്കുകൊടുത്തിട്ട് പറഞ്ഞ വാക്ക് നിറവേറ്റാത്തവന്റെ ഇഷ്ടാപൂർത്തങ്ങൾ നശിക്കും; അതിനാൽ രാമനെ അയച്ചാലും.' ഇഷ്ടം എന്നാൽ യജ്ഞം, ഹോമം മുതലായ ശ്രൗതകർമ്മങ്ങൾ, പൂർത്തം എന്നാൽ കിണർ, കുളം, ജലാശയം, ഉദ്യാനം മുതലായവയുടെ നിർമ്മാണം; രണ്ടിന്റെയും പുണ്യം വാക്കുതെറ്റിക്കുന്നതിലൂടെ നശിക്കുന്നു. ഇതാണ് വസിഷ്ഠന്റെ ആദ്യത്തെ യുക്തി — ധർമ്മഭയം. പിന്നീട് അദ്ദേഹം രാജാവിന്റെ പുത്രനെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം അകറ്റുന്നു — 'അസ്ത്രവിദ്യ നേടിയവനായാലും ഇല്ലെങ്കിലും രാക്ഷസന്മാർക്ക് ഇവനെ ഒന്നും ചെയ്യാനാവില്ല; അഗ്നിയാൽ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന അമൃതംപോലെ കുശികപുത്രനാൽ ഇവൻ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.' ഉപമ സൂക്ഷ്മമാണ് — അമൃതം സ്വയംതന്നെ മരണമില്ലാത്തതാണ്, എന്നിട്ടും അഗ്നിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; രാമനും അങ്ങനെതന്നെ.
'ഇദ്ദേഹം മൂർത്തിമത്തായ ധർമ്മമാണ്, വീര്യവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്, ലോകത്തിൽ വിദ്യയിൽ മുന്നിട്ടുനിൽക്കുന്നവനാണ്, തപസ്സിന്റെ പരമാശ്രയമാണ്. ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എത്ര വിവിധ അസ്ത്രങ്ങളുണ്ടോ, അവയെല്ലാം ഇദ്ദേഹം അറിയുന്നു. മറ്റൊരു പുരുഷനും അവ അറിയുന്നില്ല, ആരും അറിയുകയുമില്ല.' ഈ വാക്കു മഹത്തായതാണ് — ഭൂതത്തിലും ഭാവിയിലും തുല്യനായി ആരുമില്ല എന്നാണ് പറഞ്ഞത്. 'ദേവന്മാരോ ഋഷിമാരോ അമരന്മാരോ രാക്ഷസന്മാരോ ഗന്ധർവ്വയക്ഷശ്രേഷ്ഠന്മാരോ കിന്നരരോടുകൂടിയ മഹാനാഗങ്ങളോ അല്ല' — ഇവരിൽ ആർക്കും ആ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നില്ല. വസിഷ്ഠൻ ദശരഥന്റെ ഭയം ശസ്ത്രംകൊണ്ടല്ല, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഗൗരവംകൊണ്ടാണ് നീക്കുന്നത്.
'എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും പരമധാർമ്മികരായ കൃശാശ്വന്റെ പുത്രന്മാർതന്നെയാണ്; ഇദ്ദേഹം രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് പണ്ട് അവ കൗശികനു നൽകപ്പെട്ടു.' ഇവിടെ അസ്ത്രങ്ങൾ പുരുഷരൂപത്തിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — വൈദികഭാവത്തിൽ അസ്ത്രം ഒരു ദേവതയാണ്, കേവലം ലോഹമല്ല; മന്ത്രംകൊണ്ട് ആവാഹനം, മന്ത്രംകൊണ്ടുതന്നെ ഉപസംഹാരം. 'കൃശാശ്വന്റെ ആ പുത്രന്മാർ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രിമാരുടെ പുത്രന്മാരാണ്, അനേകരൂപമുള്ളവരും മഹാവീര്യരും ദീപ്തിമാന്മാരും ജയം നൽകുന്നവരുമാണ്.' വിശ്വാമിത്രൻ രാജാവായിരുന്നപ്പോൾത്തന്നെ അവ നേടി എന്നു പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മർഷിത്വത്തിനു മുമ്പുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രഭാവം അസാധാരണമായിരുന്നു എന്ന് ഇതിലൂടെ അറിയാം.
'ജയ, സുപ്രഭ എന്നിങ്ങനെ സുന്ദരികളായ രണ്ടു ദക്ഷകന്യകമാരുണ്ട്. അവർ അത്യന്തം പ്രകാശിക്കുന്ന നൂറ് അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങളെ പ്രസവിക്കുന്നു. അവരിൽ വരം ലഭിച്ച ജയ, അളവറ്റവരും രൂപമില്ലാത്തവരും അസുരസൈന്യങ്ങളുടെ വധത്തിനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടവരുമായ ശ്രേഷ്ഠരായ അമ്പതു പുത്രന്മാരെ നേടി.' 'അരൂപിണഃ' (രൂപമില്ലാത്തവർ) എന്ന പദം ചിന്തനീയമാണ് — അസ്ത്രങ്ങൾക്കു നിയതമായ രൂപമില്ല; ഹിന്ദി ഭാഷ്യവും 'രൂപരഹിതം' എന്നാണ് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത്. 'സുപ്രഭയും അമ്പതു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു — സംഹാരങ്ങൾ എന്നു പേരുള്ളവരും ദുർദ്ധർഷരും ആക്രമിക്കാനാവാത്തവരും അതിബലശാലികളുമായവർ.' ഇങ്ങനെ പ്രയോഗം, സംഹാരം എന്ന ഭേദമനുസരിച്ച് നൂറ് അസ്ത്രങ്ങൾ പൂർണ്ണമാകുന്നു; ഒരമ്മ സൃഷ്ടിക്കുവേണ്ടി, മറ്റേയമ്മ ഉപസംഹാരത്തിനുവേണ്ടി.
'ആ അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം കുശികപുത്രൻ യഥാവിധി അറിയുന്നു; ഇതുവരെ ഇല്ലാത്ത അസ്ത്രങ്ങളെപ്പോലും സൃഷ്ടിക്കാൻ ഇദ്ദേഹം ശക്തനാണ്, ധർമ്മജ്ഞനുമാണ്.' അറിയുന്നവൻ മാത്രമല്ല, സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻകൂടിയായ ഒരുവന്റെ മാഹാത്മ്യത്തെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയാൻ? 'അതിനാൽ അല്ലയോ രാഘവാ, ധർമ്മജ്ഞനും മഹാത്മാവുമായ ഈ മുനിമുഖ്യന് ഭൂതത്തിലോ ഭാവിയിലോ അറിയാത്തതായി ഒന്നുമില്ല.' ഇവിടെ വസിഷ്ഠൻ വിശ്വാമിത്രനെ ത്രികാലജ്ഞനായി പറയുന്നു. ഈ യുക്തി രാജാവിന്റെ ശോകത്തെ വേരോടെ മുറിക്കുന്നു — ഭാവി അറിയുന്നവൻ രാമന്റെ ക്ഷേമവും അറിയുന്നുണ്ടല്ലോ; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാചന അന്ധമല്ല.
'ഇത്തരം വീര്യമുള്ളവനും മഹാതേജസ്വിയും മഹായശസ്വിയുമാണ് വിശ്വാമിത്രൻ; അതിനാൽ അല്ലയോ രാജാവേ, രാമന്റെ യാത്രയെക്കുറിച്ച് അങ്ങ് സംശയിക്കേണ്ടതില്ല.' പിന്നീട് വസിഷ്ഠൻ അവസാനത്തെ രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു — 'ആ രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ കുശികപുത്രൻ സ്വയംതന്നെ ശക്തനാണ്; എന്നിട്ടും അങ്ങയുടെ പുത്രന്റെ ഹിതത്തിനുവേണ്ടിയാണ് അദ്ദേഹം അങ്ങയുടെ അടുത്തുവന്ന് യാചിക്കുന്നത്.' ഈ വാക്കാണ് സർഗത്തിന്റെ ഹൃദയം. മുനിയുടെ യാചന സ്വകാര്യസിദ്ധിക്കുവേണ്ടിയല്ല, രാമന്റെതന്നെ ഉത്കർഷത്തിനുവേണ്ടിയാണ്. സ്വയം സമർത്ഥനായിരുന്നിട്ടും യാചിക്കുന്നവന്റെ യാചനയിൽ ഗൂഢമായ ഒരു ലക്ഷ്യമുണ്ട് — ഇവിടെ പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് ബാലനാണ്, രാക്ഷസന്മാരല്ല.
മുനിയുടെ ഈ വാക്കുകേട്ട് പ്രസിദ്ധയശസ്സുള്ള രഘുശ്രേഷ്ഠനായ രാജാഗ്രണി പ്രസന്നചിത്തനായി ആനന്ദിച്ചു; ബുദ്ധികൊണ്ട് ആലോചിച്ച് രാഘവൻ കുശികപുത്രനോടൊപ്പം പോകുന്നതിന് സമ്മതിച്ചു. 'ബുദ്ധ്യാ' (ബുദ്ധികൊണ്ട്) എന്ന പദം ഘനമുള്ളതാണ് — രാജാവ് സ്നേഹംകൊണ്ടല്ല, ഭയംകൊണ്ടല്ല, വിവേകംകൊണ്ടാണ് സമ്മതിക്കുന്നത്; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമ്മതം സ്ഥിരമാണ്. ഈ ശ്ലോകം പുഷ്പിതാഗ്രാവൃത്തത്തിൽ നിബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു; സർഗാന്തത്തിൽ വൃത്തം മാറ്റുന്നത് വാല്മീകിയുടെ പ്രസിദ്ധമായ രീതിയാണ്. ഇങ്ങനെ കോപത്തോടെ ആരംഭിച്ച സർഗം പ്രസാദത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकविंशः सर्गः॥ २१॥