॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 17-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വാനരോത്പത്തി

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആദേശപ്രകാരം ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും വാനരരിലും ഋക്ഷരിലും പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കൽ

വിഷ്ണു ദശരഥന്റെ പുത്രനായിത്തീർന്നപ്പോൾ സ്വയംഭൂവായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാ ദേവതകളോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — 'സത്യസന്ധനും വീരനുമായ ഈ വിഷ്ണു നമുക്കെല്ലാവർക്കും ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ്; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിനു സഹായികളായി ബലശാലികളും ഇഷ്ടമുള്ള രൂപം ധരിക്കാൻ കഴിയുന്നവരുമായ പുത്രന്മാരെ നിങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുവിൻ.' അവർ എങ്ങനെയുള്ളവരായിരിക്കണം എന്ന് ബ്രഹ്മാവുതന്നെ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു — മായ അറിയുന്നവർ, ശൂരർ, വേഗത്തിൽ വായുവിനു തുല്യർ, നയജ്ഞർ, ബുദ്ധിസമ്പന്നർ, വിഷ്ണുതുല്യപരാക്രമികൾ, ആർക്കും തോല്പിക്കാനാവാത്തവർ, ഉപായജ്ഞർ, ദിവ്യമായ ശരീരഘടനയുള്ളവർ, എല്ലാ അസ്ത്രഗുണങ്ങളുമുള്ളവർ, അമൃതം ഭക്ഷിക്കുന്ന ദേവന്മാരെപ്പോലെ തേജസ്വികൾ. ഇവിടെ കഥയുടെ ഗൂഢമായ ഒരു മർമ്മമുണ്ട് — അവതാരം ഒറ്റയ്ക്ക് അവതരിക്കുന്നില്ല; സഹായികളും അതോടൊപ്പം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. രാഘവൻ ചെയ്യേണ്ട കർമ്മത്തിന്റെ സാധനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനത്തിനു മുമ്പുതന്നെ സജ്ജമാക്കപ്പെടുന്നു. 'നയജ്ഞാൻ' (നയമറിയുന്നവർ) എന്ന പദത്താൽ ബലം മാത്രം പോരാ, നീതിയും അവിടെ ആവശ്യമാണ് എന്ന് അറിയിക്കപ്പെടുന്നു.

ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിയുടെ യോനികളെയും എണ്ണുന്നു — മുഖ്യരായ അപ്സരസ്സുകളിൽ, ഗന്ധർവ്വസ്ത്രീകളുടെ ശരീരങ്ങളിൽ, യക്ഷന്മാരുടെയും നാഗന്മാരുടെയും കന്യകമാരിൽ, ഋക്ഷസ്ത്രീകളിലും വിദ്യാധരികളിലും, കിന്നരികളുടെ ഗാത്രങ്ങളിലും വാനരികളുടെ ശരീരങ്ങളിലും. അവരിലെല്ലാം ദേവന്മാർ വാനരരൂപത്തിൽ തങ്ങൾക്കു തുല്യമായ പരാക്രമമുള്ള പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കട്ടെ എന്നാണ് ആദേശം. 'ഹരിരൂപേണ' (വാനരരൂപത്തിൽ) എന്ന പദം ചിന്തനീയമാണ് — ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ദിവ്യരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് വാനരരൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു; കാര്യമാണ് പ്രധാനം, ആകാരമല്ല എന്ന് ഇതിലൂടെ അറിയിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത്രയധികം യോനികൾ ഇവിടെ എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്, വരാനിരിക്കുന്ന സേന ഒരു കുലത്തിൽനിന്നല്ല, സമഗ്രമായ ദേവലോകത്തിൽനിന്നും തിര്യഗ്ലോകത്തിൽനിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്നു എന്നതിനാലാണ്. ഈ സേനതന്നെയാണ് പിന്നീട് കിഷ്കിന്ധയിലും യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലും രാമന്റെ കൈയായിത്തീരുന്നത്. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വിഷ്ണു പായസരൂപത്തിൽ ദശരഥന്റെ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഇതിലാകട്ടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിവാരം സജ്ജമാക്കപ്പെടുന്നു. 'സൃജധ്വം' (സൃഷ്ടിക്കുവിൻ) എന്ന ആത്മനേപദബഹുവചനരൂപം എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഒരുപോലെ വിളിക്കുന്നു — ആരും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല, ആർക്കും പ്രത്യേകതയുമില്ല.

ബ്രഹ്മാവ് പറയുന്നു — 'ഋക്ഷശ്രേഷ്ഠനായ ജാംബവാനെയാകട്ടെ ഞാൻ മുമ്പുതന്നെ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഞാൻ കോട്ടുവായിട്ടപ്പോൾ എന്റെ വായിൽനിന്ന് അവൻ പെട്ടെന്നു ജനിച്ചു.' ഇതിൽനിന്ന് ജാംബവാൻ എല്ലാവരിലും മൂത്തവനാണെന്നും സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തുനിന്നു ജനിച്ചവനാണെന്നും അറിയാം; അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് പിന്നീട് അദ്ദേഹം വാനരന്മാരുടെ മന്ത്രിയും സ്മൃതികോശവുമായിത്തീരുന്നത്. 'ജൃംഭമാണസ്യ' (കോട്ടുവായിടുന്നവന്റെ) എന്ന പദം അത്യന്തം വിചിത്രമാണ് — സങ്കല്പംകൊണ്ടല്ല, തപസ്സുകൊണ്ടല്ല, ഒരു കോട്ടുവായ്കൊണ്ടു മാത്രം ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തുനിന്ന് ജാംബവാൻ ജനിച്ചു; അത്രയ്ക്കു സഹജമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹത്ത്വം. ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ദേവന്മാർ ആ ശാസനം അംഗീകരിച്ച് വാനരരൂപികളായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. ദേവന്മാർ മാത്രമല്ല — മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും വിദ്യാധരന്മാരും ഉരഗങ്ങളും ചാരണന്മാരും വനചാരികളായ വീരപുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഇങ്ങനെ സമഗ്രമായ ദിവ്യലോകം ഒരേ കർമ്മത്തിൽ ഒരേ മനസ്സോടെ ഏർപ്പെട്ടു. ഇവിടെ കേൾക്കേണ്ടത് — ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞയെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു നിന്നില്ല, ആ നിമിഷംതന്നെ അനുഷ്ഠിച്ചു. 'തനൂഷു', 'ഗാത്രേഷു' എന്നീ രണ്ടു പദങ്ങളും ശരീരത്തെ കുറിക്കുന്നു; ഈ സൃഷ്ടി ഔരസമാണ്, കേവലം മന്ത്രത്താൽ ജനിച്ചതല്ല എന്ന് ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റൊന്ന് — അവർ ജനിച്ച യോനികളെല്ലാം ദിവ്യമാണ്; അതിനാൽ വാനരന്മാർ എന്ന പേരുണ്ടെങ്കിലും അവർ പ്രാകൃതരല്ല.

അനന്തരം കവി ഓരോ യൂഥപനെയും (സംഘനായകനെയും) അവന്റെ ദിവ്യനായ പിതാവിനോടൊപ്പം പേരെടുത്ത് എണ്ണുന്നു. ഇന്ദ്രൻ മഹേന്ദ്രനു തുല്യനായ വാനരേന്ദ്രൻ ബാലിയെ പുത്രനായി ജനിപ്പിച്ചു; തപിപ്പിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സൂര്യൻ സുഗ്രീവനെ ജനിപ്പിച്ചു. ബൃഹസ്പതി താരൻ എന്ന മഹാകപിയെ ജനിപ്പിച്ചു, എല്ലാ വാനരമുഖ്യന്മാരുടെയും ഇടയിൽ ബുദ്ധിമാനും അനുത്തമനുമായിരുന്നു അവൻ. ധനദനായ കുബേരന്റെ പുത്രനാണ് ശ്രീമാനായ ഗന്ധമാദനൻ എന്ന വാനരൻ; വിശ്വകർമ്മാവാകട്ടെ നളൻ എന്ന മഹാകപിയെ ജനിപ്പിച്ചു. പാവകനായ അഗ്നിയുടെ പുത്രനാണ് അഗ്നിതുല്യപ്രഭയുള്ള ശ്രീമാനായ നീലൻ; വീര്യവാനായ അവൻ തേജസ്സുകൊണ്ടും യശസ്സുകൊണ്ടും വീര്യംകൊണ്ടും എല്ലാവരെയും അതിശയിച്ചു. ഈ നാമാവലി വെറുമൊരു പട്ടികയല്ല — ഓരോ വാനരന്റെയും പരാക്രമം അവന്റെ പിതാവിന്റെ സ്വഭാവത്തിന് അനുസൃതമാണെന്ന് കവി തുടർന്നുതന്നെ പറയും. 'വനചാരിണഃ' എന്ന പദം രണ്ടു തവണ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു — പിതാക്കന്മാരും വനചാരികൾ, പുത്രന്മാരും. നളന്റെ പിതാവ് ശില്പികളുടെ ദേവനായ വിശ്വകർമ്മാവാണ് — അതിനാൽ സേതുബന്ധനം അവൻതന്നെ ചെയ്യണം എന്ന കഥാബീജം ഇവിടെത്തന്നെ നിഹിതമാണ്.

രൂപസമ്പത്തുള്ളവരും രൂപംകൊണ്ട് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവരുമായ അശ്വിനീദേവന്മാർ സ്വയംതന്നെ മൈന്ദനെയും ദ്വിവിദനെയും ജനിപ്പിച്ചു; അശ്വിനികൾ രണ്ടായതിനാൽ പുത്രന്മാരും രണ്ട് എന്നതാണ് സൗന്ദര്യം. വരുണൻ സുഷേണൻ എന്ന വാനരനെ ജനിപ്പിച്ചു, മഹാബലനായ പർജ്ജന്യൻ ശരഭനെയും ജനിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് എല്ലാവരുടെയും ശിഖരത്തിൽ — മാരുതന്റെ ഔരസപുത്രനായ ശ്രീമാനായ ഹനുമാൻ എന്ന വാനരൻ; അവൻ വജ്രംപോലെ ദൃഢമായ ശരീരമുള്ളവനും വേഗത്തിൽ ഗരുഡനു തുല്യനുമായിരുന്നു. 'ഔരസഃ' എന്ന പദം വിശേഷിച്ചു പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — ദത്തുപുത്രനല്ല, കൃത്രിമനല്ല, സാക്ഷാൽ വായുവിന്റെ ആത്മജൻ. 'വജ്രസംഹനനഃ' ശരീരത്തിന്റെ ദാർഢ്യം, 'വൈനതേയസമഃ' വേഗം — ഈ രണ്ടു പദങ്ങളിൽത്തന്നെ സുന്ദരകാണ്ഡത്തിന്റെ മുഴുവൻ ബീജവും നിഹിതമാണ്. ആരുടെ സമുദ്രലംഘനം കേൾക്കാനിരിക്കുന്നുവോ, അവന്റെ ജനനം ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. 'തപതാം വരഃ' (തപിപ്പിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ) എന്ന സൂര്യന്റെ വിശേഷണം ഓർമ്മിക്കേണ്ടതാണ്; സുഗ്രീവന്റെ പിതാവ് തേജസ്സുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ബാലിയുടെ പിതാവ് ദേവരാജൻ — അതുകൊണ്ടുതന്നെ സഹോദരന്മാരുടെ വിരോധം പിന്നീട് വലുതാകുന്നു. താരന്റെ പിതാവ് ദേവഗുരുവാണ്, അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവന്റെ ബുദ്ധി എല്ലാവരെക്കാളും ഉത്കൃഷ്ടമാണ്.

എല്ലാ വാനരമുഖ്യന്മാരിലും അവർ ബുദ്ധിമാന്മാരും ബലവാന്മാരുമായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ അനേകായിരം വാനരന്മാർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, എല്ലാവരും ദശഗ്രീവവധത്തിന് ഒരുങ്ങിയവരായിരുന്നു — ജനനംമുതൽതന്നെ അവരുടെ ലക്ഷ്യം നിശ്ചിതമായിരുന്നു. അളവറ്റ ബലമുള്ളവരും വീരരും വിക്രാന്തരും ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവരും ആനയ്ക്കും പർവ്വതത്തിനും തുല്യരും ഉറച്ച ശരീരമുള്ളവരും മഹാബലരുമായിരുന്നു അവർ. ഋക്ഷരും വാനരരും ഗോപുച്ഛരും (ഗോലാംഗൂലങ്ങളും) വേഗംതന്നെ ജനിച്ചു. ഇവിടെ കവി ഒരു നിയമം പറയുന്നു — ഏതു ദേവന് ഏതു രൂപവും ഏതു വേഷവും ഏതു പരാക്രമവുമുണ്ടോ, അതിനു തുല്യമായിത്തന്നെ അതതു ദേവന്റെ പുത്രൻ വെവ്വേറെ ജനിച്ചു. ഗോലാംഗൂലങ്ങളിൽ ജനിച്ചവർ അല്പം കൂടുതൽ പരാക്രമമുള്ളവരായി. ഇതിൽനിന്ന് വാനരസേന വാസ്തവത്തിൽ ദേവസേനതന്നെയാണ്, രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചുവെന്നു മാത്രം എന്ന് അറിയാം. വരുണനും പർജ്ജന്യനും ജലത്തിന്റെയും മഴയുടെയും അധിപതികളാണ്; അവരുടെ പുത്രന്മാരാണ് സുഷേണനും ശരഭനും. ഇങ്ങനെ ആകാശം, അഗ്നി, വായു, ജലം, ഔഷധം — ലോകത്തെ നിലനിർത്തുന്ന എല്ലാ ഭാവങ്ങളും അംശരൂപത്തിൽ ഈ സേനയിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഋക്ഷസ്ത്രീകളിലും കിന്നരികളിലും അതുപോലെ വാനരന്മാർ ജനിച്ചു. ദേവന്മാർ, മഹർഷിമാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ), യശസ്വികളായ യക്ഷന്മാർ, നാഗന്മാർ, കിംപുരുഷന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, ഉരഗങ്ങൾ — ഇങ്ങനെ അനേകർ സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ ആയിരക്കണക്കിനു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. വനചാരികളായ ചാരണന്മാരും വീരപുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു — അതിവിശാലമായ ശരീരമുള്ള, വനചാരികളായ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും. വീണ്ടും മുഖ്യരായ അപ്സരസ്സുകളിലും വിദ്യാധരികളിലും നാഗകന്യകമാരിലും ഗന്ധർവ്വസ്ത്രീകളുടെ ശരീരങ്ങളിലും അപ്പോൾ ഇഷ്ടരൂപവും ബലവുമുള്ളവരും ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവരുമായ പുത്രന്മാർ ഉത്ഭവിച്ചു. 'യഥാകാമവിചാരിണഃ' (ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ) എന്ന പദത്താൽ അവരുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അവരെ ആരും നിയന്ത്രിക്കുന്നില്ല. 'ബഹുസാഹസ്രാഃ' (അനേകായിരം) എന്ന സംഖ്യ എണ്ണാനുള്ളതല്ല, ആധിക്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ്. 'കാമരൂപിണഃ' (ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവർ) എന്ന പദം വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു — ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏതു രൂപവും ധരിക്കാൻ കഴിയുക എന്നതാണ് അവരുടെ മുഖ്യവൈശിഷ്ട്യം.

ദർപ്പംകൊണ്ടും ബലംകൊണ്ടും അവർ സിംഹങ്ങൾക്കും കടുവകൾക്കും തുല്യരായിരുന്നു; പാറകളായിരുന്നു അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങളായിരുന്നു രണഭൂമി. എല്ലാവരും നഖങ്ങളും ദംഷ്ട്രകളും ആയുധമാക്കിയവരും, എല്ലാവരും എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളിലും കോവിദരുമായിരുന്നു — പ്രകൃതി നൽകിയ ശസ്ത്രവും ശാസ്ത്രീയമായ അസ്ത്രജ്ഞാനവും രണ്ടും അവരിൽ ഒത്തുചേർന്നിരുന്നു. അവർക്ക് പർവ്വതേന്ദ്രന്മാരെ ഇളക്കാനും ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന മരങ്ങളെ പിളർക്കാനും നദികളുടെ നാഥനായ സമുദ്രത്തെ വേഗംകൊണ്ടു ക്ഷോഭിപ്പിക്കാനും കാലുകൾകൊണ്ട് ഭൂമിയെ പിളർക്കാനും മഹാസമുദ്രങ്ങളെ ചാടിക്കടക്കാനും ആകാശത്തിൽ പ്രവേശിക്കാനും മേഘങ്ങളെപ്പോലും പിടിക്കാനും വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന മദയാനകളെപ്പോലും പിടിക്കാനും ഗർജ്ജനംകൊണ്ട് പാടുന്ന പക്ഷികളെ വീഴ്ത്താനും കഴിയുമായിരുന്നു. ഇവിടെ ലിങ്പ്രത്യയത്തിന്റെ (സാധ്യതാർത്ഥകമായ ക്രിയാരൂപത്തിന്റെ) ആവർത്തനം സാമർത്ഥ്യമാണ് കാണിക്കുന്നത്, ചെയ്തുകഴിഞ്ഞ കർമ്മമല്ല — 'ഇതെല്ലാം ചെയ്യാൻ അവർക്കു കഴിയും' എന്നർത്ഥം. ഇത്തരം ഇഷ്ടരൂപധാരികളായ വാനരന്മാരുടെ അളവറ്റ സന്തതികൾ ഉണ്ടായി. ഇവിടെ സൃഷ്ടി രണ്ടു വിധത്തിൽ വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ആദ്യം പ്രധാനദേവന്മാരുടെ സന്തതി, പിന്നെ എല്ലാ ദിവ്യഗണങ്ങളുടെയും. ഒരു ദിവ്യഗണവും ഈ മഹാകാര്യത്തിനു പുറത്തുനിന്നില്ല എന്ന് ഇതിലൂടെ അറിയിക്കപ്പെടുന്നു; എല്ലാവരും ഒത്തുചേർന്ന് ഒരു ലക്ഷ്യം സാധിക്കുന്നു. 'ഗൃഹ്ണീയുരപി തോയദാൻ' (മേഘങ്ങളെപ്പോലും പിടിക്കാൻ കഴിയും) എന്ന പദത്താൽ മേഘങ്ങളെപ്പോലും പിടിക്കുന്നതു പറയപ്പെടുന്നു; ഇത്രയും ഔദ്ധത്യമുണ്ടായിട്ടും അവരുടെ വിനയം പിന്നീട് രാമദർശനത്തിൽ മാത്രമാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്.

മഹാത്മാക്കളായ യൂഥപന്മാർ നൂറു ലക്ഷം ജനിച്ചു; അവർ വാനരന്മാരുടെ പ്രധാനസംഘങ്ങളിൽ വാനരയൂഥപന്മാരായി. അവർ വീണ്ടും യൂഥപശ്രേഷ്ഠരായ മറ്റു വീരവാനരന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. അവരിൽ ചിലർ ആയിരക്കണക്കിന് ഋക്ഷവാൻ പർവ്വതത്തിന്റെ താഴ്വരകളിൽ ചെന്നു പാർത്തു, മറ്റുചിലർ പലവിധ പർവ്വതങ്ങളെയും കാടുകളെയും ആശ്രയിച്ചു. ആ വാനരയൂഥപന്മാരെല്ലാം സൂര്യപുത്രനായ സുഗ്രീവനെയും ഇന്ദ്രപുത്രനായ ബാലിയെയും — സഹോദരന്മാരായ ഇരുവരെയും — ആശ്രയിച്ചു; അതുപോലെ നളനെയും നീലനെയും ഹനുമാനെയും മറ്റു വാനരയൂഥപന്മാരെയും ആശ്രയിച്ചു. ഇവിടെ സേനയുടെ സംഘടന സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഗണങ്ങൾ, ഗണപതികൾ, അവർക്കു മുകളിൽ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ. കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിൽ വിസ്തരിച്ചു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നതിന്റെ ആരംഭം ഇവിടെത്തന്നെ കാണാം. ഈ വർണ്ണനാക്രമവും മനോഹരമാണ് — ആദ്യം ശരീരബലം, പിന്നെ ശസ്ത്രജ്ഞാനം, പിന്നെ പർവ്വതം, സമുദ്രം, ഭൂമി, ആകാശം എന്നിവയെ ക്രമമായി അതിക്രമിക്കൽ; അതായത് കരയിൽനിന്നു ജലത്തിലേക്ക്, ജലത്തിൽനിന്ന് ആകാശത്തിലേക്ക്. സമുദ്രം ലംഘിക്കാൻ കഴിയുന്നവന് സേതുബന്ധനം ദുഷ്കരമല്ല.

അവരെല്ലാം ഗരുഡനു തുല്യമായ ബലമുള്ളവരും യുദ്ധവിശാരദരുമായിരുന്നു; സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് അവർ സിംഹങ്ങളെയും കടുവകളെയും മഹാസർപ്പങ്ങളെയും എല്ലാം പീഡിപ്പിച്ചു. മഹാബലനും മഹാബാഹുവും വിപുലവിക്രമനുമായ ബാലി തന്റെ ഭുജവീര്യത്താൽ ഋക്ഷന്മാരെയും ഗോപുച്ഛന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും രക്ഷിച്ചു. ആ ശൂരന്മാരാൽ പർവ്വതങ്ങളും വനങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ ഈ ഭൂമി നിറഞ്ഞിരുന്നു — പലവിധ ശരീരഘടനകളും പലവിധ അടയാളലക്ഷണങ്ങളുമുള്ളവരായിരുന്നു അവർ. അവസാനത്തെ ശ്ലോകം മറ്റൊരു വൃത്തത്തിൽ നിബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു — മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾക്കും പർവ്വതശിഖരങ്ങൾക്കും തുല്യരും മഹാബലരും ഭീമശരീരികളുമായ വാനരയൂഥപാധിപന്മാരാൽ ഭൂമി നിറഞ്ഞു, 'രാമസഹായഹേതോഃ' (രാമനെ സഹായിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി) എന്ന്. ഇതുതന്നെയാണ് സർഗത്തിന്റെ ഹൃദയം — രാമൻ ഇപ്പോഴും ബാലനാണ്, യുദ്ധമാകട്ടെ വളരെ അകലെയാണ്; എന്നിട്ടും ആ യുദ്ധം ജയിക്കാനുള്ള സേന സജ്ജമായിക്കഴിഞ്ഞു. 'ശതം ശതസഹസ്രാണി' (നൂറു ലക്ഷം) എന്നത് കോടിസംഖ്യയാണ്; എന്നിട്ടും ആ സംഖ്യ ഭാരമല്ല, കാരണം അവരുടെ നായകന്മാർ നിയതരാണ്. ഗണത്തിൽനിന്നു ഗണപതി, ഗണപതികളിൽനിന്നു യൂഥപാധിപൻ — ഈ ത്രിതലവ്യവസ്ഥതന്നെയാണ് പിന്നീട് ലങ്കയിൽ വിജയിക്കുന്നത്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तदशः सर्गः॥ १७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക