॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 16-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

പ്രാജാപത്യപുരുഷനും പായസവിഭജനവും

വിഷ്ണുവിന്റെ മനുഷ്യാവതാരസമ്മതി, യജ്ഞാഗ്നിയിൽനിന്നു പായസവുമായി ഉയർന്ന ഭൂതം, രാജാവ് റാണിമാർക്കു പായസം പങ്കിടൽ, ഗർഭധാരണം

ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരായ ദേവന്മാരാൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട നാരായണനായ വിഷ്ണു എല്ലാം അറിഞ്ഞിട്ടും ദേവന്മാരോടു സൗമ്യമായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — 'അല്ലയോ ദേവന്മാരേ, ആ രാക്ഷസാധിപതിയുടെ വധത്തിന് എന്താണ് ഉപായം, ഏതിനെ ആശ്രയിച്ച് ഋഷിമാർക്കു മുള്ളായ അവനെ ഞാൻ നിഗ്രഹിക്കണം?' ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാരെല്ലാം അവ്യയനായ വിഷ്ണുവിനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു — 'മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ വധിച്ചാലും. അവൻ ഏറെക്കാലം തീവ്രമായ തപസ്സു ചെയ്തു, അതിനാൽ ലോകകർത്താവും ലോകങ്ങൾക്കു മുമ്പേ ഉണ്ടായവനുമായ ബ്രഹ്മാവ് സന്തുഷ്ടനായി.' ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: ഉപായം അറിഞ്ഞിട്ടും വിഷ്ണു ചോദിക്കുന്നു. 'ജാനന്നപി' (അറിഞ്ഞിട്ടും) എന്ന പദത്താൽ കവി സ്പഷ്ടമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ചോദ്യം അജ്ഞാനത്തിൽനിന്നല്ല, മര്യാദയിൽനിന്നാണ് എന്നാണ്. യാചന യാചകരുടെ വായിൽനിന്നുതന്നെ പുറപ്പെടട്ടെ; അപ്പോഴാണ് സങ്കല്പം ദൃഢമാകുന്നത്. കൂടാതെ ദേവന്മാർ വധം മാത്രമല്ല യാചിക്കുന്നത്, രൂപവും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു — 'മനുഷ്യരൂപം' എന്ന്. അവതാരത്തിന്റെ ആകൃതി ഇവിടെത്തന്നെ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു. തപസ്സുകൊണ്ടു നേടിയ വരം തപസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ പിൻവലിക്കപ്പെടുന്നില്ല; ഉപായം മറ്റെവിടെയെങ്കിലും തേടണം എന്നതാണ് ദേവന്മാരുടെ ബുദ്ധി.

ദേവന്മാർ പറയുന്നു — 'സന്തുഷ്ടനായ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് ആ രാക്ഷസന് ഒരു വരം നൽകി: പലവിധ ജീവികളിൽനിന്നും അവനു ഭയമുണ്ടാകരുത് എന്ന്; എന്നാൽ മനുഷ്യനിൽനിന്നു ഭയമുണ്ട്. വരം നൽകുന്ന സമയത്ത് അവജ്ഞയാൽ അവൻ മനുഷ്യരെ കണക്കിലെടുത്തില്ല. അതിനാൽ പിതാമഹനിൽനിന്നു ലഭിച്ച വരദാനത്താൽ ഗർവ്വിതനായ അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു, സ്ത്രീകളെ ബലമായി അപഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അല്ലയോ പരന്തപാ, അതിനാൽ അവന്റെ വധം മനുഷ്യരിൽനിന്നു മാത്രമാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.' ദേവന്മാരുടെ ആ വാക്കുകേട്ട് ആത്മവാനായ വിഷ്ണു അപ്പോൾ ദശരഥരാജാവിനെ പിതാവായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. ഇവിടെ രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. ഒന്നാമത് — അവജ്ഞതന്നെയാണ് മരണത്തിന്റെ വാതിൽ; രാവണൻ നിസ്സാരമെന്നു കരുതി കണക്കിലെടുക്കാതിരുന്നതുതന്നെ അവന്റെ അന്ത്യമായി. രണ്ടാമത് — 'രോചയാമാസ' (ഇഷ്ടപ്പെട്ടു തിരഞ്ഞെടുത്തു) എന്ന പദം; ആരും വിഷ്ണുവിനെ നിയോഗിക്കുന്നില്ല, അദ്ദേഹം സ്വയംതന്നെ പിതാവിനെ വരിക്കുന്നു. രാജാവിന്റെ തപസ്സ്, ദാനം, അശ്വമേധം, പുത്രേഷ്ടി — ഇവയെല്ലാംകൊണ്ട് അദ്ദേഹം യോഗ്യത നേടി. വരം അതിർത്തി അറിയാത്തിടത്ത് അതിർത്തി സ്വയംതന്നെ വരത്തിന്റെ പഴുതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

അതേ സമയത്തുതന്നെ മഹാദ്യുതിയും ശത്രുസംഹാരകനുമായ ആ രാജാവ് പുത്രനില്ലാത്തവനായി പുത്രനെ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് പുത്രീയമായ ഇഷ്ടി നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. വിഷ്ണുവാകട്ടെ തീരുമാനമെടുത്ത് പിതാമഹനോടു യാത്രചൊല്ലി, ദേവന്മാരാലും മഹർഷിമാരാലും പൂജിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട് അന്തർധാനം ചെയ്തു. പിന്നീട് യജമാനനായ ദശരഥന്റെ യജ്ഞാഗ്നിയിൽനിന്ന് അതുല്യപ്രഭയുള്ള, മഹാവീര്യവും മഹാബലവുമുള്ള ഒരു മഹത്തായ ഭൂതം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: ദേവലോകത്ത് തീരുമാനം, ഭൂലോകത്ത് യജ്ഞം; രണ്ടിന്റെയും സന്ധി അഗ്നിയിലാണ്. അഗ്നിയാണ് ദേവന്മാരുടെ മുഖം, അതിനാൽ അവിടെത്തന്നെ അദൃശ്യമായ സങ്കല്പം ദൃശ്യരൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. 'തസ്മിന്നേവ കാലേ' (അതേ സമയത്തുതന്നെ) എന്ന പദത്താൽ രണ്ടു കാലങ്ങളുടെ യോഗം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആലോചന നടന്നപ്പോൾത്തന്നെ ഭൂമിയിൽ ഹവിസ്സ് ഹോമിക്കപ്പെട്ടു. കൂടാതെ 'പാവകാത് പ്രാദുർഭൂതം' (അഗ്നിയിൽനിന്നു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു) എന്നാണ് പറഞ്ഞത്, 'അഗ്നിയിൽ കാണപ്പെട്ടു' എന്നല്ല — ഹവിസ്സ് എവിടേക്കു പോകുന്നുവോ, പ്രതിദാനവും അവിടെനിന്നുതന്നെ വരുന്നു. ഇതാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ പ്രതിജ്ഞ.

ആ ഭൂതം കറുത്ത നിറമുള്ളതും ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ചതും ചുവന്ന മുഖമുള്ളതും ദുന്ദുഭിപോലെ മുഴങ്ങുന്ന സ്വരമുള്ളതുമായിരുന്നു; അതിന്റെ താടിമീശയും തലമുടിയും സിംഹക്കുട്ടിയുടേതുപോലെ മിനുസമുള്ളവയായിരുന്നു. ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ളതും ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലംകൃതവും പർവ്വതശൃംഗംപോലെ ഉയർന്നതും മദിച്ച കടുവയുടെ പരാക്രമമുള്ളതും സൂര്യസമാനമായ ആകാരമുള്ളതും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിജ്വാലയ്ക്കു തുല്യവുമായിരുന്നു അത്. അതിന്റെ ഇരുകൈകളിലും ഉരുക്കിയ ജാംബൂനദസ്വർണ്ണംകൊണ്ടുള്ള, വെള്ളിമൂടിയുള്ള, ദിവ്യപായസം നിറഞ്ഞ ഒരു വലിയ പാത്രം ഏന്തിയിരുന്നു. പ്രിയപത്നിയെയെന്നപോലെ അത് ആ പാത്രം ചേർത്തുപിടിച്ചിരുന്നു; ആ പാത്രംതന്നെ മായാമയമെന്നപോലെ കാണപ്പെട്ടു. വർണ്ണനയിലെ ക്രമം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ആദ്യം നിറം, പിന്നെ വസ്ത്രം, പിന്നെ സ്വരം, പിന്നെ രോമങ്ങൾ, പിന്നെ ആഭരണങ്ങൾ, ഒടുവിൽ വലിപ്പം; കവി ദൂരെനിന്ന് അടുത്തേക്കു നയിക്കുന്നു. ഇവിടത്തെ ഉപമയും മർമ്മസ്പർശിയാണ് — പുത്രനെ നൽകുന്ന പാത്രം പ്രിയതമയെപ്പോലെ ആലിംഗനം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, കാരണം അതിലാണ് രാജാവിന്റെ എല്ലാ ആശയും നിഹിതമായിരിക്കുന്നത്. 'മായാമയീമിവ' (മായാമയമെന്നപോലെ) എന്ന പദത്താൽ ആ പാത്രം ലൗകികമല്ല, സങ്കല്പമയമാണ് എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ആ ഭൂതം ദശരഥനെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — 'അല്ലയോ രാജാവേ, ഇവിടെ വന്നെത്തിയ എന്നെ പ്രജാപതിയുടെ പുരുഷനായി അറിഞ്ഞാലും.' അപ്പോൾ രാജാവ് കൈകൂപ്പി മറുപടി പറഞ്ഞു — 'ഭഗവാനേ, അങ്ങേക്കു സ്വാഗതം; ഞാൻ അങ്ങേക്കുവേണ്ടി എന്തു ചെയ്യണം?' വീണ്ടും ആ പ്രാജാപത്യപുരുഷൻ പറഞ്ഞു — 'രാജാവേ, ദേവന്മാരെ അർച്ചിച്ചതിനാൽ അങ്ങേക്ക് ഇന്ന് ഇതു ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.' തപസ്സുകൊണ്ടല്ല, ബലംകൊണ്ടല്ല, ദേവാർച്ചനകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ഇതു ലഭിച്ചത് എന്ന വാക്ക് യജ്ഞത്തിന്റെ ഫലം വ്യക്തമാക്കുന്നു. രാജാവ് ആഗന്തുകനെ ആദ്യം പൂജിക്കുന്നു, പിന്നീട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം ചോദിക്കുന്നു — ഇതാണ് ഗൃഹസ്ഥന്റെ മര്യാദ. 'കിമഹം കരവാണി തേ' (ഞാൻ അങ്ങേക്കുവേണ്ടി എന്തു ചെയ്യണം) എന്നതിൽ രാജാവിന്റെ ഔദാര്യമുണ്ട് — നൽകാൻ വന്നവനെപ്പോലും അദ്ദേഹം സേവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. 'പ്രാജാപത്യം നരം' എന്നതിലും വിശേഷമുണ്ട് — ദേവനല്ല, ഗന്ധർവ്വനല്ല, പ്രജാപതി അയച്ച ഒരു പുരുഷൻ; പ്രജാസൃഷ്ടിയുടെ കാര്യം പ്രജാപതിയുടെ ദൂതനാൽത്തന്നെ സാധിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഔചിത്യം.

'അല്ലയോ നൃപശാർദ്ദൂലാ, ദേവന്മാർ നിർമ്മിച്ച ഈ പായസം സന്തതിയെ നൽകുന്നതും ധന്യവും ആരോഗ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്; അങ്ങ് ഇതു സ്വീകരിച്ചാലും. യോഗ്യരായ ഭാര്യമാർക്ക് "ഭക്ഷിക്കുവിൻ" എന്നു പറഞ്ഞ് നൽകിയാലും. അവരിൽ, ഏതിനുവേണ്ടി അങ്ങ് യജിക്കുന്നുവോ, ആ പുത്രന്മാരെ അങ്ങ് നേടും.' ഇഷ്ടിയുടെ ഫലം ഇവിടെ പായസരൂപത്തിൽ മൂർത്തമാകുന്നു. ദൈവം നൽകിയത് മനുഷ്യൻ ഭക്ഷിക്കുകതന്നെ വേണം; അല്ലെങ്കിൽ വരം ഫലം ജനിപ്പിക്കുന്നില്ല. 'അനുരൂപാഭ്യഃ' (യോഗ്യരായവർക്ക്) എന്ന പദവും സാർത്ഥകമാണ് — പാത്രത്തിലാണ് ദൈവം ഫലിക്കുന്നത്. 'ലപ്സ്യസേ' (നേടും) എന്ന ഭാവികാലം നിശ്ചയത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സാധ്യതയല്ല, പ്രതിജ്ഞതന്നെ.

'അങ്ങനെതന്നെ' എന്നു പറഞ്ഞ് പ്രീതനായ രാജാവ് ദേവാന്നം നിറഞ്ഞ, ദേവന്മാർ നൽകിയ ആ സ്വർണ്ണപാത്രം ശിരസ്സുകൊണ്ടു സ്വീകരിച്ച്, അദ്ഭുതവും പ്രിയദർശനവുമായ ആ ഭൂതത്തെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, പരമമായ ആനന്ദത്തോടെ പ്രദക്ഷിണം വെച്ചു. ദേവനിർമ്മിതമായ പായസം ലഭിച്ച് ദശരഥൻ, ധനമില്ലാത്തവൻ പെട്ടെന്നു ധനം ലഭിച്ചാൽ എന്നപോലെ, അത്യന്തം പ്രീതനായി. പിന്നീട് അദ്ഭുതരൂപവും പരമതേജസ്വിയുമായ ആ ഭൂതം തന്റെ കർമ്മം നിർവ്വഹിച്ച് അവിടെത്തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. 'ശിരസാ പ്രതിഗൃഹ്യ' (ശിരസ്സുകൊണ്ടു സ്വീകരിച്ച്) എന്ന പദത്താൽ രാജാവിന്റെ വിനയം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — രാജാവായിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹം ദൈവികമായതിനെ ശിരസ്സിൽ വഹിക്കുന്നു. 'ധനമില്ലാത്തവൻ ധനം നേടിയതുപോലെ' എന്ന ഉപമയും ഗഹനമാണ്; രാജ്യം സമൃദ്ധമാണ്, ഭണ്ഡാരം നിറഞ്ഞതാണ്, എന്നിട്ടും പുത്രനില്ലാത്തതിനാൽ അദ്ദേഹം ദരിദ്രൻതന്നെയായിരുന്നു. കാര്യം നിർവ്വഹിച്ച ഉടനെ മറയുന്നത് ദിവ്യദൂതന്മാരുടെ രീതിയാണ് — അവർ പ്രതിഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, സ്തുതിയും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.

ശരത്കാലത്തിലെ മനോഹരമായ ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ആകാശം ശോഭിക്കുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്തഃപുരം ഹർഷകിരണങ്ങളാൽ പ്രകാശിച്ചു ശോഭിച്ചു. അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ഉടനെ അദ്ദേഹം കൗസല്യയോടു പറഞ്ഞു — 'നിനക്കു പുത്രനെ നൽകുന്ന ഈ പായസം സ്വീകരിച്ചാലും.' പിന്നീട് നരപതി പായസത്തിന്റെ പകുതി കൗസല്യയ്ക്കു നൽകി, ബാക്കി പകുതിയുടെ പകുതി സുമിത്രയ്ക്കും. ഹർഷം ഇവിടെ പ്രകാശരൂപത്തിൽ വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ഗൃഹത്തിന്റെ കാന്തി വാസ്തവത്തിൽ അവിടെ വസിക്കുന്നവരുടെ മനസ്സിന്റെ കാന്തിതന്നെയാണ്. ശരത്കാലചന്ദ്രൻ നിർമ്മലനാണ്, അതുപോലെതന്നെ ഈ ഹർഷവും മറയില്ലാത്തതാണ്. 'പ്രവിശ്യൈവ' (പ്രവേശിച്ച ഉടനെ) എന്ന പദത്താൽ രാജാവിന്റെ ഔത്സുക്യം വ്യക്തമാകുന്നു — അദ്ദേഹത്തിനു താമസം സഹിക്കാനാവുന്നില്ല. കൗസല്യ മൂത്തവളാണ്, അതിനാൽ അവൾക്ക് ആദ്യം; പകുതി മുഴുവനും — ക്രമംപോലും ഇവിടെ ധർമ്മാനുസൃതമാണ്. ദൈവത്തിൽനിന്നു ലഭിച്ചത് ഒരാൾ മാത്രം അനുഭവിക്കുന്നില്ല; പങ്കുവെക്കലാണ് ഗൃഹസ്ഥന്റെ ധർമ്മം.

പിന്നീട് ബാക്കിയുള്ളതിന്റെ പകുതി പുത്രലാഭത്തിനുവേണ്ടി കൈകേയിക്കു നൽകി. പായസത്തിൽ അമൃതുപോലെ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്ന പകുതി മഹാമതിയായ രാജാവ് ആലോചിച്ചശേഷം വീണ്ടും സുമിത്രയ്ക്കുതന്നെ നൽകി. ഇങ്ങനെ ആ രാജാവ് തന്റെ ഭാര്യമാർക്ക് വെവ്വേറെ പായസം നൽകി. 'അനുചിന്ത്യ' (ആലോചിച്ച്) എന്ന പദം പ്രധാനമാണ് — വിഭജനം യാദൃച്ഛികമല്ല, ആലോചിച്ചുറപ്പിച്ചതാണ്. സുമിത്രയ്ക്കു രണ്ടു തവണ നൽകി, അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അവൾക്കു രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചത്; വിഭജനത്തിലൂടെത്തന്നെ കവി തുടർന്നുള്ള കഥ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കൈകേയി ഇളയവളാണ്, എന്നിട്ടും മറക്കപ്പെട്ടില്ല; 'പുത്രാർത്ഥകാരണാത്' (പുത്രലാഭത്തിനുവേണ്ടി) എന്ന പദത്താൽ രാജാവിന്റെ സമദൃഷ്ടി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് കയ്പ്പായിത്തീരാനിരിക്കുന്ന കഥയുടെ ബീജം ഇവിടെ മാധുര്യത്തോടെതന്നെ വിതയ്ക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

നരേന്ദ്രന്റെ ഉത്തമകളായ ആ സ്ത്രീകൾ ഇങ്ങനെ പായസം ലഭിച്ചതിനെ മഹത്തായ സമ്മാനമായി കരുതി; അവരുടെ മനസ്സുകൾ അതിയായ ഹർഷത്താൽ ഉയർന്നു. പിന്നീട് ആ ഉത്തമസ്ത്രീകൾ മഹീപതിയുടെ ആ ഉത്തമമായ പായസം വെവ്വേറെ ഭക്ഷിച്ച്, അധികം താമസിയാതെ അഗ്നിക്കും സൂര്യനും തുല്യമായ തേജസ്സുള്ള ഗർഭങ്ങൾ ധരിച്ചു. പിന്നീട് ഗർഭം വളർന്നുവരുന്ന ആ സ്ത്രീകളെ നോക്കിക്കണ്ട് മനസ്സ് വീണ്ടെടുത്ത രാജാവ്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവേന്ദ്രനാലും സിദ്ധന്മാരാലും ഋഷിഗണങ്ങളാലും പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ഹരിയെപ്പോലെ സന്തുഷ്ടനായി. അവസാനത്തെ ഉപമതന്നെ ചക്രം പൂർത്തിയാക്കുന്നു — സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നവൻതന്നെ ഇപ്പോൾ ഗർഭരൂപത്തിൽ ഭൂമിയിൽ അവതരിക്കുന്നു; പൂജ്യനും പൂജകനും ഒരാൾതന്നെ. സർഗാരംഭത്തിൽ ദേവന്മാർ യാചിക്കുന്നു, സർഗാന്തത്തിൽ ആ യാചന ഗർഭരൂപത്തിൽ ഫലിക്കുന്നു. 'അചിരേണ' (അധികം താമസിയാതെ) എന്ന പദത്താൽ ദൈവത്തിന്റെ വേഗം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — ആയിരക്കണക്കിനു വർഷംകൊണ്ടു ലഭിക്കാത്തത് ഒരു ക്ഷണംകൊണ്ടു സിദ്ധിച്ചു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षोडशः सर्गः॥ १६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക