॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 12-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

അശ്വമേധസങ്കല്പം

ഋത്വിക്കുകളെ ക്ഷണിക്കലും യജ്ഞസാമഗ്രികൾ സമാഹരിക്കലും

ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അതിമനോഹരമായ ഒരു കാലം വന്നെത്തി, വസന്തം വീണ്ടും വന്നുചേർന്നു. അപ്പോൾ ദശരഥരാജാവിന് യജ്ഞം ചെയ്യാൻ മനസ്സുണ്ടായി. ദേവവർണ്ണനായ ആ വിപ്രനായ ഋഷ്യശൃംഗനെ ശിരസ്സു കുനിച്ചു നമസ്കരിച്ച് കുലത്തിന്റെ സന്താനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള യജ്ഞത്തിനായി അദ്ദേഹം അദ്ദേഹത്തെ വരിച്ചു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: രാജാവ് ആദ്യം ദ്രവ്യങ്ങൾ സമാഹരിക്കുകയല്ല, ഒരു പുരുഷനെ വരിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. യജ്ഞത്തിന്റെ മൂലം സാമഗ്രികളല്ല, യോഗ്യനായ ഋത്വിക്കാണ്. കാലവും ഇവിടെ കണക്കിലെടുക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — വസന്തം യജ്ഞത്തിന്റെ ഋതുവാണ്, സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭകാലവുമാണ്; സന്താനകാമമുള്ള കർമ്മത്തിന് ഇതുതന്നെയാണ് ഉചിതമായ വേള.

'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ഋഷി ഭൂപതിയായ രാജാവിനോടു പറഞ്ഞു — 'അങ്ങയുടെ യജ്ഞസാമഗ്രികൾ ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ, കുതിരയെ അഴിച്ചുവിടട്ടെ, സരയുവിന്റെ വടക്കേ കരയിൽ യജ്ഞഭൂമി ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ.' ഇവിടെ മൂന്നു കാര്യങ്ങൾ ചുരുക്കി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. 'സംഭാരങ്ങൾ' എന്നാൽ യജ്ഞസാധനങ്ങൾ — ഹവിസ്സ്, പാത്രങ്ങൾ, വിറക്, ദക്ഷിണാദ്രവ്യം. 'തുരഗവിമോചനം' (കുതിരയെ അഴിച്ചുവിടൽ) അശ്വമേധത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ അംഗമാണ്; അഴിച്ചുവിട്ട കുതിര ഒരു സംവത്സരം ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, അതു തടസ്സമില്ലാതെ എത്ര ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നുവോ, അത്രത്തോളം യജമാനന്റെ ആജ്ഞ നടക്കുന്നു. യജ്ഞഭൂമിയാകട്ടെ പുണ്യനദിയായ സരയുവിന്റെ വടക്കേ കരയിൽ ഒരുക്കപ്പെടണം.

പിന്നീട് രാജാവ് വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണരെ ഉദ്ദേശിച്ച് പറഞ്ഞു — 'അല്ലയോ സുമന്ത്രാ, ബ്രഹ്മവാദികളായ ഋത്വിക്കുകളെ വേഗം വിളിച്ചുവരുത്തുക; സുയജ്ഞൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി, കാശ്യപൻ, പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠൻ, മറ്റു ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാർ — അവരെയെല്ലാം കൊണ്ടുവരിക.' ഈ പേരുകൾ ഏഴാം സർഗത്തിൽ മന്ത്രിമാരെക്കുറിച്ചു പറയുന്നിടത്തും കേട്ടിട്ടുള്ളവയാണ്; അവിടെ അവർ മന്ത്രിമാർ, ഇവിടെ ഋത്വിക്കുകൾ. ഒരേ ബ്രഹ്മർഷിതന്നെ സഭയിൽ നീതി പറയുന്നു, യജ്ഞശാലയിൽ മന്ത്രം ചൊല്ലുന്നു. പിന്നീട് വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സുമന്ത്രൻ വേഗം ചെന്ന് അവരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നു.

അദ്ദേഹം വേദപാരംഗതരായ എല്ലാവരെയും ഒരിടത്തു കൊണ്ടുവന്നു. അപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ ദശരഥരാജാവ് അവരെ പൂജിച്ച് ധർമ്മവും അർത്ഥവും നിറഞ്ഞ, യുക്തവും സൗമ്യവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു — 'പുത്രനുവേണ്ടി ദുഃഖിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എനിക്കു തീർച്ചയായും സുഖമില്ല.' ഇവിടെ രാജാവിന്റെ വാക്കിന്റെ മൂന്നു വിശേഷണങ്ങൾ ഓർമ്മിക്കേണ്ടതാണ് — ധർമ്മാർത്ഥസഹിതം, യുക്തം, സൗമ്യം. യാചിക്കുന്നവന്റെ വാക്കും മൃദുവായിരിക്കും. 'താതപ്യമാനസ്യ' (വീണ്ടും വീണ്ടും തപിക്കുന്നവന്റെ) എന്ന പദം ഗഹനമാണ് — ഒരിക്കലുള്ള സന്താപമല്ല, വീണ്ടും വീണ്ടും ദഹിക്കുന്ന അന്തഃകരണം. രാജ്യം, ഭണ്ഡാരം, മന്ത്രിസമ്പത്ത് — എല്ലാമുണ്ട്, എന്നിട്ടും സുഖമില്ല.

'പുത്രനുവേണ്ടി ഹയമേധംകൊണ്ട് യജിക്കാമെന്നാണ് എന്റെ വിചാരം. അതിനാൽ ഹയമേധമെന്ന കർമ്മംകൊണ്ട് യജിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഋഷിപുത്രന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ നേടുകയും ചെയ്യും' എന്ന് രാജാവ് പറഞ്ഞു. 'ഹയമേധം' അശ്വമേധത്തിന്റെ പര്യായമാണ്; ഹയം കുതിര, മേധം യജ്ഞം. രാജാവ് സ്വന്തം ബലത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല, ഋഷിപുത്രനായ ഋഷ്യശൃംഗന്റെ പ്രഭാവത്തിലാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്. പത്താം സർഗത്തിൽ മഴ കൊണ്ടുവന്നവൻതന്നെ ഇവിടെ സന്തതിയെയും കൊണ്ടുവരും എന്നാണ് ആശ. പിന്നീട് ബ്രാഹ്മണർ 'സാധു' (നന്ന്) എന്നു പറഞ്ഞ് ആ വാക്കിനെ ആദരിച്ചു.

വസിഷ്ഠൻ മുതലായ എല്ലാവരും രാജാവിന്റെ മുഖത്തുനിന്നു പുറപ്പെട്ട ആ വാക്കിനെ അഭിനന്ദിച്ചു. പിന്നീട് ഋഷ്യശൃംഗനെ മുന്നിൽ നിർത്തി അവർ രാജാവിനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു — 'അങ്ങയുടെ യജ്ഞസാമഗ്രികൾ ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ, കുതിരയെ അഴിച്ചുവിടട്ടെ, സരയുവിന്റെ വടക്കേ കരയിൽ യജ്ഞഭൂമി ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ.' മൂന്നും നാലും ശ്ലോകങ്ങളിൽ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുതന്നെ വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പുനരുക്തി ദോഷമല്ല — യജ്ഞവിധിയിൽ നിർദ്ദേശം രണ്ടോ മൂന്നോ തവണ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു, ഒരു അംഗത്തിലും മറവി സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ. ഒരാൾ പറഞ്ഞതിനെ എല്ലാവരും അനുമോദിച്ചു എന്ന് ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

'പുത്രനുവേണ്ടി അങ്ങേക്ക് ഈ ധാർമ്മികമായ ബുദ്ധി ഉദിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, അളവറ്റ പരാക്രമമുള്ള നാലു പുത്രന്മാരെ അങ്ങ് എല്ലാ വിധത്തിലും നേടും' എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. ഇവിടെ കാരണം ഓർമ്മിക്കേണ്ടതാണ് — ബുദ്ധി ധാർമ്മികമായതിനാൽ ഫലം നിശ്ചിതമാണ്. ആഗ്രഹം ധർമ്മത്തോടു ചേർന്നതാണെങ്കിൽ അതു സാധിക്കുകതന്നെ ചെയ്യും. ഇവിടെയാണ് ആദ്യമായി നാലു പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ചുള്ള സൂചന നൽകപ്പെടുന്നത്. പിന്നീട് ദ്വിജന്മാരുടെ വാക്കുകേട്ട് രാജാവ് പ്രീതനായി, ഹർഷത്തോടെ അമാത്യന്മാരോട് ശുഭാക്ഷരങ്ങളുള്ള ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു.

'ഗുരുക്കന്മാരുടെ വാക്കനുസരിച്ച് എനിക്കുവേണ്ട സാമഗ്രികൾ വേഗം ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ. സമർത്ഥരായ പുരുഷന്മാർ രക്ഷിക്കുന്ന കുതിരയെ ഉപാദ്ധ്യായനോടൊപ്പം അഴിച്ചുവിടട്ടെ. സരയുവിന്റെ വടക്കേ കരയിൽ യജ്ഞഭൂമി ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ, ശാന്തികർമ്മങ്ങൾ കല്പസൂത്രമനുസരിച്ചും വിധിയനുസരിച്ചും വർദ്ധിക്കട്ടെ.' 'സോപാധ്യായഃ അശ്വഃ' (ഉപാദ്ധ്യായനോടുകൂടിയ കുതിര) എന്ന വിധി പ്രധാനമാണ് — അഴിച്ചുവിട്ട കുതിരയോടൊപ്പം ഒരു ആചാര്യനും ആയുധധാരികളായ രക്ഷകരും പോകുന്നു; രക്ഷയില്ലാത്ത കുതിരയെ ആരെങ്കിലും പിടിച്ചെടുത്തേക്കാം, അതോടെ യജ്ഞം മുടങ്ങും. 'ശാന്തികൾ' എന്നാൽ അരിഷ്ടങ്ങൾ നീക്കുന്ന പുണ്യാഹവാചനം മുതലായ കർമ്മങ്ങളാണ്, പ്രധാനയജ്ഞത്തിനു മുമ്പ് ക്രമമായി വർദ്ധിപ്പിക്കേണ്ടവ.

'ഈ ശ്രേഷ്ഠമായ യജ്ഞത്തിൽ കഠിനമായ ഒരു അപരാധവും സംഭവിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ഏതു രാജാവിനും ഇതു ചെയ്യാൻ കഴിയും. വിദ്വാന്മാരായ ബ്രഹ്മരാക്ഷസന്മാർ പഴുതുകൾ തിരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നുവല്ലോ; വിധിയില്ലാത്ത യജ്ഞത്തിന്റെ കർത്താവ് ഉടനെ നശിക്കുന്നു.' ഇവിടെ രാജാവിന്റെ ഭയത്തിന്റെ കാരണം വ്യക്തമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 'ബ്രഹ്മരാക്ഷസന്മാർ' എന്നാൽ പൂർവ്വജന്മത്തിൽ വിദ്വാന്മാരായ ബ്രാഹ്മണരായിരുന്നിട്ടും ദുർവൃത്തിയാൽ രാക്ഷസത്വം പ്രാപിച്ചവരാണ്; വിദ്യ അവരിൽ നിലനിൽക്കുന്നു, ധർമ്മമാകട്ടെ പോയിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിധിയിലെ പഴുതുകൾ അറിയാൻ അവർക്കു കഴിയുന്നു. മഹത്തായ കർമ്മം മഹത്തായ ഭയവും കൊണ്ടുവരുന്നു — ഇതാണ് ഈ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങളുടെ സാരം.

'അതിനാൽ എന്റെ ഈ യജ്ഞം വിധിപൂർവ്വം പൂർത്തിയാകുന്ന വിധത്തിൽ ഏർപ്പാടുകൾ ചെയ്യുക; നിങ്ങൾ കരണങ്ങളിൽ സമർത്ഥരാണല്ലോ' എന്നു രാജാവ് പറഞ്ഞു. 'കരണം' എന്നാൽ സാധനം, ഉപായം, കർമ്മസിദ്ധിക്കുള്ള ഉപകരണം. രാജാവ് ദോഷത്തെ ഭയപ്പെടുക മാത്രമല്ല, മന്ത്രിമാരുടെ സാമർത്ഥ്യത്തിൽ വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് എല്ലാ മന്ത്രിമാരും 'അങ്ങനെതന്നെ' എന്നു പറഞ്ഞ് രാജേന്ദ്രന്റെ ആ വാക്കിനെ ആദരിച്ചു, ആജ്ഞാപിച്ചതുപോലെ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ആദേശം, അനുമോദനം, ആചരണം — മൂന്നും ഒരുമിച്ചു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

പിന്നീട് ആ ദ്വിജന്മാർ ധർമ്മജ്ഞനും രാജശ്രേഷ്ഠനുമായ ദശരഥനെ സ്തുതിച്ചു; അനുവാദം ലഭിച്ച് എല്ലാവരും വന്നതുപോലെ മടങ്ങിപ്പോയി. ആ വിപ്രന്മാർ പോയശേഷം മഹാമതിയായ നരാധിപൻ ആ മന്ത്രിമാരെയും യാത്രയാക്കി തന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. സർഗം ശാന്തമായ ഒരു പ്രവേശത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു — കോലാഹലത്തോടെയല്ല, ഉത്സവത്തോടെയുമല്ല. ഈ സർഗത്തിൽ ഇത്രമാത്രമാണ് ചെയ്തത് — സങ്കല്പം, ക്ഷണം, ആദേശം. കർമ്മമാകട്ടെ അടുത്ത സർഗത്തിൽ ആരംഭിക്കും. എന്നാൽ മഹത്തായ യജ്ഞത്തിന്റെ പകുതിയും സുവ്യവസ്ഥിതമായ നിശ്ചയംതന്നെയാണ് എന്ന് കവി കാണിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे द्वादशः सर्गः॥ १२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക