സർഗ്ഗം
ഋഷ്യശൃംഗന്റെ അംഗദേശാഗമനം
ഗണികമാരുടെ പ്രലോഭനവും മഴയുടെ വരവും ശാന്തയുടെ വിവാഹവും
ദശരഥരാജാവിനാൽ പ്രേരിതനായ സുമന്ത്രൻ അപ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — 'ഏത് ഉപായത്താൽ മന്ത്രിമാർ ഋഷ്യശൃംഗനെ കൊണ്ടുവന്നുവോ, അതെല്ലാം എന്നോടു പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; അത് അങ്ങ് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം കേട്ടാലും.' സുമന്ത്രൻ സ്വയം നേരിട്ടു കണ്ടവനല്ല; കേട്ടതു മാത്രമാണ് അദ്ദേഹം പറയുന്നത്, അതു തുറന്നു സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം രോമപാദന്റെ സഭ വർണ്ണിക്കുന്നു — അമാത്യന്മാരോടുകൂടിയ പുരോഹിതൻ ആ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — 'ഞങ്ങൾ ഒരു ഉപായം ആലോചിച്ചിട്ടുണ്ട്, അതു നിരപായമാണ്, അതായത് അതിൽ ഒരു അപകടവും സംഭവിക്കാനിടയില്ല.' അനാവൃഷ്ടിയാൽ പീഡിതമായ രാഷ്ട്രത്തിൽ ആലോചനതന്നെയാണ് ഒന്നാമത്തെ സാധനം; ബലം ഇവിടെ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല.
പുരോഹിതൻ പറയുന്നു — ഋഷ്യശൃംഗൻ വനത്തിൽത്തന്നെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, തപസ്സിലും സ്വാധ്യായത്തിലും മുഴുകി. അദ്ദേഹം സ്ത്രീകളെ അറിയാത്തവനും വിഷയസുഖങ്ങളുമായി പരിചയമില്ലാത്തവനുമാണ്. 'മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിനെ ഇളക്കിമറിക്കുന്ന പ്രിയപ്പെട്ട ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളാൽത്തന്നെ നമുക്ക് അദ്ദേഹത്തെ നഗരത്തിലേക്കു വരുത്താം; ഇതു വേഗം തീരുമാനിക്കപ്പെടട്ടെ. രൂപവതികളും നന്നായി അലങ്കരിച്ചവരുമായ ഗണികമാർ അവിടേക്കു പോകട്ടെ; സത്കരിക്കപ്പെട്ട അവർ പലവിധ ഉപായങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ പ്രലോഭിപ്പിച്ച് ഇവിടേക്കു കൊണ്ടുവരും.' ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: മന്ത്രിമാർ ബലം പ്രയോഗിക്കുന്നില്ല, മുനിയെ ബന്ധിക്കുന്നുമില്ല; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അജ്ഞാനത്തെത്തന്നെയാണ് അവർ വാതിലായി കാണുന്നത്. 'സത്കൃതാഃ' (സത്കരിക്കപ്പെട്ടവർ) എന്ന പദവും ഓർമ്മിക്കേണ്ടതാണ് — ഗണികമാരെയും രാജാവ് ആദരിച്ചുതന്നെയാണ് അയയ്ക്കുന്നത്. കവി സ്വയം പ്രശംസിക്കുന്നില്ല, നിന്ദിക്കുന്നുമില്ല; നടന്നതുപോലെ പറയുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു.
അതുകേട്ട് രോമപാദരാജാവ് 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പുരോഹിതനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു; പിന്നീട് പുരോഹിതനും മന്ത്രിമാരും അങ്ങനെതന്നെ ചെയ്തു. രാജാവ് സ്വയം വിശദീകരിക്കുന്നില്ല, നിഷേധിക്കുന്നുമില്ല; മന്ത്രിമാരുടെ തീരുമാനത്തിന് അനുമതി നൽകുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു. ആ വാരമുഖ്യകൾ, അതായത് പ്രധാനഗണികമാർ, അതുകേട്ട് മഹാവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ആശ്രമത്തിന് അധികം ദൂരെയല്ലാതെ നിന്നുകൊണ്ട് അവർ ദർശനത്തിനു ശ്രമിക്കുന്നു — എങ്ങനെ ഋഷിപുത്രന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽപ്പെടാം എന്ന് ഉപായം ആലോചിക്കുന്നു. ആശ്രമത്തിലേക്ക് അവർ നേരിട്ടു പോകുന്നില്ല; വിഭാണ്ഡകനോടുള്ള ഭയം അവരുടെ മനസ്സിലുണ്ട്. 'അവിദൂരേ' (അധികം ദൂരെയല്ലാതെ) എന്ന പദത്താൽ ഈ ജാഗ്രത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അതിദൂരത്തുമല്ല, അതിസമീപത്തുമല്ല.
ഇവിടെ കവി ഋഷിപുത്രന്റെ സ്വഭാവം വർണ്ണിക്കുന്നു. ധീരനായ അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ആശ്രമത്തിൽത്തന്നെ വസിക്കുന്നു; പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ എന്നും സന്തുഷ്ടനായി ആശ്രമത്തിനു പുറത്ത് ഒരിക്കലും കടന്നിട്ടില്ല. ആ തപസ്വി ജനനം മുതൽ ഒരു സ്ത്രീയെയോ പുരുഷനെയോ നഗരത്തിലോ രാഷ്ട്രത്തിലോ ജനിച്ച മറ്റേതെങ്കിലും ജീവിയെയോ മുമ്പു കണ്ടിട്ടില്ല. പിതാവിനെയല്ലാതെ ഒരു മനുഷ്യനെപ്പോലും അദ്ദേഹം കണ്ടിട്ടില്ല. ഈ വാക്കാണ് കഥയുടെ മുഴുവൻ മൂലം — ലോകം അറിയാത്തവനെ ലോകം എളുപ്പത്തിൽ നയിക്കുന്നു. നിർദ്ദോഷതതന്നെയാണ് ഇവിടെ ദൗർബല്യമായിത്തീരുന്നത്. 'നിത്യസന്തുഷ്ടഃ' (എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടൻ) എന്ന പദത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അജ്ഞാനം ക്ലേശകരമായിരുന്നില്ല എന്നാണ്; സന്തോഷംതന്നെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആവരണം.
പിന്നീട് ഒരിക്കൽ വിഭാണ്ഡകപുത്രൻ യദൃച്ഛയാ ആ പ്രദേശത്തു വന്നു; അവിടെ ആ സുന്ദരിമാരെ കണ്ടു. 'യദൃച്ഛയാ' (അവിചാരിതമായി) എന്ന പദം ചിന്തനീയമാണ് — അദ്ദേഹം ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടില്ല, ഗണികമാർ അദ്ദേഹത്തെ തേടിച്ചെന്നതുമില്ല; ദൈവവശാൽത്തന്നെ കൂടിക്കാഴ്ച സംഭവിച്ചു. വിചിത്രവേഷധാരികളായ ആ സ്ത്രീകൾ മധുരസ്വരത്തിൽ പാടിക്കൊണ്ട് ഋഷിപുത്രനെ സമീപിച്ച് എല്ലാവരും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — 'അല്ലയോ ബ്രാഹ്മണാ, അങ്ങ് ആരാണ്, എങ്ങനെ കഴിയുന്നു? ഞങ്ങൾക്ക് അറിയണമെന്നുണ്ട്. ആളൊഴിഞ്ഞ ദൂരവനത്തിൽ അങ്ങ് ഏകനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതു ഞങ്ങളോടു പറഞ്ഞാലും.' ഇവിടെ സംഭവം ശാന്തമാണ് — ബലമില്ല, പ്രകടമായ പ്രലോഭനവുമില്ല; ഗാനവും ചോദ്യവും മാത്രമാണ് അവരുടെ സാധനം. ചോദ്യവും ശിഷ്ടമാണ് — 'ബ്രഹ്മൻ' എന്ന സംബോധനയോടെ ആരംഭിക്കുന്നത്.
അദ്ദേഹം മുമ്പ് അത്തരമൊരു രൂപം കണ്ടിട്ടില്ല; വനത്തിൽ ആ സ്ത്രീകൾ അദ്ദേഹത്തിന് കമനീയരൂപികളായി തോന്നുന്നു. ഹൃദയത്തിൽനിന്ന്, അതായത് സ്നേഹത്താൽ, തന്റെ പിതാവിനെക്കുറിച്ച് അവരോടു പറയണമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിനു തോന്നി. മുനിപുത്രന്റെ ആദ്യപ്രതികരണം രാഗമല്ല, സൗഹാർദ്ദമാണ് — ഇതാണ് കവിയുടെ സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടി. അദ്ദേഹം പറയുന്നു — 'ഞങ്ങളുടെ പിതാവ് വിഭാണ്ഡകനാണ്; ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔരസപുത്രൻ. ഋഷ്യശൃംഗൻ എന്നാണ് എന്റെ പേര്, എന്റെ കർമ്മം ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. അല്ലയോ ശുഭദർശനമുള്ളവരേ, ഇവിടെ അടുത്തുതന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ ആശ്രമം; അവിടെ നിങ്ങളെയെല്ലാം ഞാൻ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കാം.' അപരിചിതരോടുപോലും അദ്ദേഹം ആദ്യം നൽകുന്നത് അതിഥിസത്കാരമാണ്; ഇതുതന്നെയാണ് ആശ്രമത്തിലെ ശിക്ഷണം.
ഋഷിപുത്രന്റെ വാക്കുകേട്ട് എല്ലാവർക്കും അവിടേക്കു പോകാൻ മനസ്സുണ്ടായി; പിന്നീട് ആ സ്ത്രീകളെല്ലാം ആ ആശ്രമം കാണാൻ പോയി. ചെന്നെത്തിയ അവരെ ഋഷിപുത്രൻ പൂജിച്ചു — 'ഇതാ അർഘ്യം, ഇതാ പാദ്യം, ഇതാ ഞങ്ങളുടെ കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും' എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട്. തനിക്കുണ്ടായിരുന്നതെല്ലാം അദ്ദേഹം നൽകി; അർഘ്യവും പാദ്യവുമാണല്ലോ അതിഥിപൂജയുടെ ആദ്യ അംഗങ്ങൾ. ആ പൂജ സ്വീകരിച്ച് എല്ലാവരും ഉത്കണ്ഠാകുലരായി; ഋഷിയെ, അതായത് വിഭാണ്ഡകനെ, ഭയന്ന് വേഗം മടങ്ങിപ്പോകാൻ അവർ തീരുമാനിച്ചു. അവരുടെ തിടുക്കം ഭയത്തിൽനിന്നുള്ളതാണ്; കാര്യം പൂർത്തിയായിട്ടില്ല, എന്നിട്ടും അവർക്ക് നിൽക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഇവിടെ കവി അവരുടെയും മാനുഷികമായ ഭയം കാണിക്കുന്നു.
അവർ പറഞ്ഞു — 'അല്ലയോ ദ്വിജാ, ഞങ്ങളുടെ പക്കലും ഈ വിശിഷ്ടമായ പഴങ്ങളുണ്ട്; അല്ലയോ വിപ്രാ, സ്വീകരിച്ചാലും, അങ്ങേക്കു മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ, വേഗം ഭക്ഷിച്ചാലും.' പിന്നീട് എല്ലാവരും ഹർഷത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പലവിധ ലഡ്ഡുകളും (മോദകങ്ങൾ) നല്ല ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളും അദ്ദേഹത്തിനു നൽകി. അവ ആസ്വദിച്ച് ആ തേജസ്വി 'ഇവ പഴങ്ങളാണ്' എന്നു കരുതി; വനത്തിൽ എന്നും വസിക്കുന്നവർ ഇത്തരം വിഭവങ്ങൾ മുമ്പ് ആസ്വദിച്ചിട്ടുണ്ടാവില്ലല്ലോ. മധുരപലഹാരത്തെ പഴമെന്നു കരുതുന്ന മുനിപുത്രൻ ഈ സർഗത്തിലെ കരുണമായ ഒരു ചിത്രമാണ്. രുചി അറിയാത്തവന് പുതിയ രുചിപോലും പരിചിതമായ പേരിലാണ് വന്നെത്തുന്നത്; ഇതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദോഷത വീണ്ടും വെളിപ്പെടുന്നു.
പിന്നീട് ആ സ്ത്രീകൾ ആ വിപ്രനോടു യാത്ര ചോദിച്ച്, തങ്ങളുടെ വ്രതചര്യയെക്കുറിച്ച് അറിയിച്ച്, അതേ ഒഴികഴിവു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് പോയി — അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവിനെ ഭയന്ന്. 'വ്രതചര്യ' എന്നത് കള്ളമല്ല, അർദ്ധസത്യമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് കവി അതിനെ 'അപദേശം' (ഒഴികഴിവ്) എന്നു പറഞ്ഞത്. എല്ലാവരും പോയപ്പോൾ കാശ്യപന്റെ പുത്രനായ ആ ദ്വിജൻ അസ്വസ്ഥഹൃദയനായി, ദുഃഖത്തോടെ അങ്ങുമിങ്ങും ഉഴന്നുനടന്നു. മുമ്പ് അറിയാത്തതിനെ മാത്രമല്ല, അതിന്റെ വിയോഗത്തെയും അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല; ഇപ്പോൾ രണ്ടും അദ്ദേഹം അറിയുന്നു. പിന്നീട് പിറ്റേന്ന്, അതായത് രണ്ടാം ദിവസം, വീര്യവാനും ശ്രീമാനുമായ ആ വിഭാണ്ഡകപുത്രൻ മനസ്സുകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് അതേ പ്രദേശത്തു വന്നു. ഒരു ദിവസം മാത്രം മതിയായിരുന്നു.
മനോഹരികളും നന്നായി അലങ്കരിച്ചവരുമായ ആ വാരമുഖ്യകളെ മുമ്പു കണ്ട അതേ സ്ഥലത്തേക്കുതന്നെ അദ്ദേഹം പോയി. വരുന്ന ആ വിപ്രനെ കണ്ടമാത്രയിൽ അവർ സന്തുഷ്ടമനസ്കരായി; അടുത്തുചെന്ന് എല്ലാവരും അദ്ദേഹത്തോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — 'അല്ലയോ സൗമ്യാ, ഞങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്കു വന്നാലും. അവിടെയും വിചിത്രമായ ധാരാളം കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും ഉണ്ടാകും; അവിടെ ഈ സത്കാരവിധി വിശേഷിച്ചും തീർച്ചയായും ഉണ്ടാകും.' അവരുടെ വാക്ക് കൗശലം നിറഞ്ഞതാണ് — അദ്ദേഹത്തിനു പ്രിയമായതുതന്നെ അവിടെ കൂടുതലുണ്ടാകും എന്ന് അവർ പറയുന്നു; 'ആശ്രമം' എന്ന വാക്കും അവർതന്നെ പ്രയോഗിക്കുന്നു. അവരുടെയെല്ലാം ഹൃദയഹാരിയായ വാക്കുകേട്ട് അദ്ദേഹം പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു; ആ സ്ത്രീകൾ അദ്ദേഹത്തെ അങ്ങനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി. മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെയല്ല, സ്വേച്ഛയാലാണ് അദ്ദേഹം പോയത്.
മഹാത്മാവായ ആ വിപ്രനെ അവിടേക്കു കൊണ്ടുവന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ ദേവൻ, അതായത് ഇന്ദ്രൻ, പെട്ടെന്നു മഴ പെയ്യിച്ചു, ലോകത്തെ ആഹ്ലാദിപ്പിച്ചു. പണ്ട് സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞത് ഇവിടെ അക്ഷരംപ്രതി ഫലിച്ചു; മുനിയുടെ പാദസ്പർശം ഉണ്ടായ ഉടനെതന്നെ അനാവൃഷ്ടി നീങ്ങി. മഴകൊണ്ടുതന്നെ ആ നരാധിപൻ തപസ്വി വന്നെത്തി എന്ന് അറിഞ്ഞു. പിന്നീട് വിനയാന്വിതനായി അദ്ദേഹം മുനിയെ എതിരേറ്റുചെന്ന് ശിരസ്സുകൊണ്ട് ഭൂമിയെ സ്പർശിച്ചു — അതായത് സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ശ്രദ്ധയോടെ ന്യായമനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് അർഘ്യം നൽകി; വിപ്രേന്ദ്രനോട് ഒരു പ്രസാദം യാചിച്ചു — 'വിപ്രനിൽ കോപം പ്രവേശിക്കാതിരിക്കട്ടെ' എന്ന്. ചതിയുടെ ഓർമ്മ രാജാവിന്റെ മനസ്സിലുണ്ട്; അതിനാൽ വരങ്ങളിൽ ആദ്യം അദ്ദേഹം ക്ഷമതന്നെയാണ് യാചിക്കുന്നത്. ഇതിലൂടെ രാജാവിന്റെ ധാർമ്മികത രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
പിന്നീട് ആ രാജാവ് ഋഷ്യശൃംഗനെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് ആനയിച്ച്, വിധിപ്രകാരം ശാന്ത എന്ന കന്യകയെ നൽകി, ശാന്തമായ മനസ്സോടെ ഹർഷം പ്രാപിച്ചു. ഇവിടത്തെ ശബ്ദക്രീഡ മനോഹരമാണ് — ശാന്ത കന്യക, ശാന്തമായ രാജമനസ്സ്; കന്യകയുടെ പേരുകൊണ്ടുതന്നെ പിതാവിന്റെ ചിത്തശാന്തി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ മഹാതേജസ്വിയായ ഋഷ്യശൃംഗൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളാലും നന്നായി പൂജിക്കപ്പെട്ട് ഭാര്യയായ ശാന്തയോടൊപ്പം അവിടെ വസിച്ചു. വനത്തിൽ കിഴങ്ങും പഴവും മാത്രംകൊണ്ട് തൃപ്തനായിരുന്നവൻ ഇപ്പോൾ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളാലും പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും 'മഹാതേജാഃ' എന്ന വിശേഷണം ഇല്ലാതായിട്ടില്ല — തപസ്സമ്പത്ത് ഭോഗത്താൽ നശിച്ചിട്ടില്ല. ഇതോടെ സുമന്ത്രന്റെ വൃത്താന്തം അവസാനിക്കുന്നു; തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ദശരഥനെ സനത്കുമാരന്റെ വാക്ക് ഓർമ്മിപ്പിക്കും.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे दशमः सर्गः॥ १०॥