സർഗ്ഗം
ദശരഥന്റെ ധർമ്മരാജ്യം
അയോധ്യയിലെ പൗരന്മാരുടെയും ജനപദവാസികളുടെയും ഗുണവർണ്ണന
പ്രസിദ്ധമായ ആ അയോധ്യാപുരിയിൽ ദശരഥൻ എന്നു പേരുള്ള ഒരു രാജാവ് വസിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹം വേദജ്ഞനായിരുന്നു, 'സർവ്വസംഗ്രഹ'നുമായിരുന്നു — രാജ്യത്തിന് ഉപകരിക്കുന്ന ഏതു വസ്തുവിനെയും ഏതു ജനത്തെയും അദ്ദേഹം സമാഹരിച്ചു ചേർത്തിരുന്നു. ദീർഘദർശിയും മഹാതേജസ്വിയുമായ അദ്ദേഹത്തെ പൗരന്മാരും ജനപദവാസികളും പ്രിയനായി കരുതി. ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ അദ്ദേഹം അതിരഥനും യജ്ഞശീലനും ധർമ്മതത്പരനും ജിതേന്ദ്രിയനുമായിരുന്നു. മഹർഷിതുല്യനായ രാജർഷി എന്ന് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അദ്ദേഹം വിശ്രുതനായിരുന്നു. ബലവാനായ അദ്ദേഹം ശത്രുക്കളെ നിഗ്രഹിച്ചു, മിത്രങ്ങളെ നേടി; ധനംകൊണ്ടും സഞ്ചയങ്ങൾകൊണ്ടും ഇന്ദ്രനും കുബേരനും തുല്യനായിരുന്നു. മഹാതേജസ്വിയായ മനു ലോകത്തെ പരിപാലിച്ചതുപോലെ ദശരഥനും പരിപാലിച്ചു. ഇവിടെ ചിന്തിക്കേണ്ടത്: അഞ്ചാം സർഗത്തിൽ കവി നഗരത്തെ മാത്രമാണ് വർണ്ണിച്ചത്, ഈ സർഗത്തിലാകട്ടെ അവിടെ വസിക്കുന്ന രാജാവിനെ. നഗരത്തിന്റെ ശോഭ രാജാവിന്റെ ധർമ്മത്തിൽനിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത് എന്ന് ഈ ക്രമംകൊണ്ടുതന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. 'സർവ്വസംഗ്രഹഃ' എന്ന പദം രണ്ടു വിധത്തിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു — എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും സമാഹരിക്കുന്നവൻ എന്നും, എല്ലാ ജനങ്ങളെയും സ്വന്തമാക്കുന്നവൻ എന്നും; ഏതു വിധത്തിലായാലും രാജാവിന്റെ സാമർത്ഥ്യമാണ് അതു സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
സത്യപ്രതിജ്ഞനായ ആ രാജാവ് ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്ന ത്രിവർഗ്ഗത്തെ സമമായി അനുഷ്ഠിച്ചുപോന്നു. അദ്ദേഹത്താൽ പാലിക്കപ്പെട്ട ആ ശ്രേഷ്ഠമായ പുരി ഇന്ദ്രനാൽ പാലിക്കപ്പെടുന്ന അമരാവതിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. ഇവിടെ ഉപമ കേവലം ഒരു അലങ്കാരമല്ല; രാജാവ് ത്രിവർഗ്ഗത്തെ സമമായി സേവിക്കുന്നിടത്ത് നഗരം സ്വർഗ്ഗതുല്യമാകുന്നു എന്ന ഒരു നിയമമാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്. ആ ശ്രേഷ്ഠനഗരത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന മനുഷ്യർ സന്തുഷ്ടരും ധർമ്മാത്മാക്കളും ബഹുശ്രുതരുമായിരുന്നു. സ്വന്തം സ്വന്തം ധനംകൊണ്ട് തൃപ്തരായ അവർ അത്യാഗ്രഹമില്ലാത്തവരും സത്യവാദികളുമായിരുന്നു. സന്തോഷമാണ് ഇവിടെ ഒന്നാമത്തെ ധനം; തനിക്കുള്ളതിൽ തൃപ്തനാകുന്നവൻ മാത്രമാണ് അത്യാഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ. 'തേന പാലിതാ' (അദ്ദേഹത്താൽ പാലിക്കപ്പെട്ട) എന്ന തൃതീയാവിഭക്തി ശ്രദ്ധിക്കണം — പുരി സ്വയം ശോഭിക്കുന്നില്ല, രാജാവിനാൽ പാലിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് ശോഭിക്കുന്നത്.
ആ ഉത്തമനഗരത്തിൽ അല്പമാത്രം സമ്പാദ്യമുള്ള ഒരു കുടുംബിയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, ആഗ്രഹം സാധിക്കാത്ത ആരും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; പശുക്കൾ, കുതിരകൾ, ധനം, ധാന്യം എന്നിവകൊണ്ട് എല്ലാവരും സമൃദ്ധരായിരുന്നു. കാമാസക്തൻ, ലുബ്ധൻ, ക്രൂരൻ — ഇത്തരം ഒരു പുരുഷനും അവിടെ എവിടെയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വിദ്യയില്ലാത്തവനെയോ നാസ്തികനെയോ അയോധ്യയിൽ കാണാൻപോലും കഴിയുമായിരുന്നില്ല. ഇവിടെ കവിയുടെ ശൈലി ശ്രദ്ധിക്കണം — അദ്ദേഹം ഗുണങ്ങളെ എണ്ണിപ്പറയുകയല്ല, ദോഷങ്ങളുടെ അഭാവം വർണ്ണിക്കുകയാണ്. നിഷേധാർത്ഥകമായ 'നഞ്'സമാസങ്ങളുടെ ഈ പരമ്പര സർഗത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇല്ലാത്തതിനെ പറയുന്നതിലൂടെ ഉള്ളത് കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു. 'ക്വചിത്' (എവിടെയും) എന്ന പദം ഇവിടെയും തുടർന്നും വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; ദേശംകൊണ്ടോ കാലംകൊണ്ടോ ഒരു അപവാദവുമില്ല എന്ന് അതിലൂടെ ധ്വനിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
എല്ലാ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും ധർമ്മശീലരും നന്നായി സംയമിച്ചവരുമായിരുന്നു; ശീലംകൊണ്ടും പെരുമാറ്റംകൊണ്ടും പ്രസന്നരായ അവർ നിർമ്മലരായ മഹർഷിമാരെപ്പോലെയായിരുന്നു. കുണ്ഡലമില്ലാത്തവനോ കിരീടമില്ലാത്തവനോ മാലയില്ലാത്തവനോ അല്പഭോഗിയോ ആയി ആരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. കുളിക്കാത്തവനോ ലേപനം പൂശാത്തവനോ സുഗന്ധമില്ലാത്തവനോ ആയി ആരും കാണപ്പെട്ടില്ല. അശുദ്ധമായ ഭക്ഷണം ആരും കഴിച്ചിരുന്നില്ല, ദാനം ചെയ്യാത്തവനായി ആരുമില്ല; അംഗദം, നിഷ്കം, കൈയാഭരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് എല്ലാവരും അലംകൃതരായിരുന്നു; ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവനായും ആരുമില്ല. ഇവിടെ ബാഹ്യമായ ശോഭയും ആന്തരികമായ സംയമവും ഒരുമിച്ചാണ് എണ്ണപ്പെടുന്നത്. ഇവിടെ ഭോഗം ധർമ്മത്തിനു വിരുദ്ധമല്ല; സംയമിയുടെ ഭോഗംതന്നെയാണ് സമൃദ്ധിയുടെ അടയാളം. 'വിദ്യതേ', 'ദൃശ്യതേ' എന്നീ ക്രിയാപദങ്ങൾ വർത്തമാനകാലത്തിലാണ് (ലട്ട്) പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്; കഴിഞ്ഞുപോയതിനെയും കവി വർത്തമാനമെന്നപോലെ കാണുന്നു.
അയോധ്യയിൽ അഗ്ന്യാധാനം ചെയ്യാത്തവനോ യജ്ഞം ചെയ്യാത്തവനോ നീചനോ കള്ളനോ ആയി ആരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല; ആചാരഭ്രഷ്ടനോ വർണ്ണസങ്കരനോ ആയും ആരുമില്ല. ബ്രാഹ്മണർ എന്നും സ്വകർമ്മങ്ങളിൽ നിരതരും ജിതേന്ദ്രിയരുമായിരുന്നു; ദാനത്തിലും അദ്ധ്യയനത്തിലും ശീലമുള്ളവർ, എന്നാൽ പ്രതിഗ്രഹത്തിൽ (ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ) സംയമമുള്ളവർ. ഈ അവസാനത്തെ പദം ചിന്തനീയമാണ് — പ്രതിഗ്രഹം ശാസ്ത്രം അനുവദിച്ചതാണെങ്കിലും അതിൽ സംയമം പാലിക്കുന്നതാണ് ബ്രാഹ്മണന്റെ ശോഭ. സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നിടത്ത് സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുന്നവനാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ. ഇതിൽനിന്ന് അയോധ്യയിൽ യജ്ഞാഗ്നികൾ എന്നും ജ്വലിച്ചിരുന്നു എന്ന് അറിയാം; നഗരത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം തപസ്സിനോടു ചേർന്നാണ് നിലനിന്നത്, അതില്ലാതെയല്ല.
അവിടെ നാസ്തികനോ അസത്യം പറയുന്നവനോ അല്പശ്രുതനോ ആയി ആരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല; അസൂയാലുവോ അശക്തനോ അവിദ്വാനോ ആയും ആരുമില്ല. വേദത്തിന്റെ ആറ് അംഗങ്ങൾ അറിയാത്തവനായി ആരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല, വ്രതമില്ലാത്തവനോ ആയിരത്തിൽ കുറച്ചു ദാനം ചെയ്യുന്നവനോ ആയും ആരുമില്ല. ദീനനോ ചിത്തഭ്രമമുള്ളവനോ ദുഃഖിതനോ ആയി ആരും കാണപ്പെട്ടില്ല. ഐശ്വര്യമില്ലാത്തവനോ രൂപമില്ലാത്തവനോ രാജഭക്തിയില്ലാത്തവനോ ആയ ഒരു പുരുഷനെയോ സ്ത്രീയെയോ അയോധ്യയിൽ കാണാൻതന്നെ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. ഈ പട്ടിക അതിശയോക്തിയായി തോന്നിയേക്കാം; എന്നാൽ കവിയുടെ അഭിപ്രായം ഇതാണ് — ഇതാണ് ആ മര്യാദ (മാനദണ്ഡം), അതിനുണ്ടാകുന്ന ഭംഗം പിന്നീട് വനവാസംകൊണ്ടും യുദ്ധംകൊണ്ടും അളക്കപ്പെടും. കൂടാതെ 'രാജന്യഭക്തിമാൻ' എന്ന പദത്താൽ രാജനിഷ്ഠയും പൗരന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ എണ്ണപ്പെടുന്നു; വിദ്യയും ധർമ്മവും ഐശ്വര്യവും നിഷ്ഠയും ഒരിടത്ത് ഒത്തുചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണർ മുതൽ ശൂദ്രർ വരെയുള്ള നാലു വർണ്ണങ്ങളിലും എല്ലാ ജനങ്ങളും ദേവതകളെയും അതിഥികളെയും പൂജിക്കുന്നവരും കൃതജ്ഞരും ഉദാരമതികളും ശൂരരും പരാക്രമമുള്ളവരുമായിരുന്നു. എല്ലാവരും ദീർഘായുസ്സുള്ളവരും ധർമ്മത്തെയും സത്യത്തെയും ആശ്രയിച്ചവരുമായിരുന്നു; പുത്രന്മാരോടും പൗത്രന്മാരോടും ഭാര്യമാരോടും കൂടി അവർ ആ ഉത്തമനഗരത്തിൽ വസിച്ചു. ക്ഷത്രം ബ്രഹ്മമുഖമായിരുന്നു — ക്ഷത്രിയർ ബ്രാഹ്മണരുടെ നിർദ്ദേശം കാത്തിരുന്നു; വൈശ്യർ ക്ഷത്രിയരെ അനുസരിച്ചു; ശൂദ്രർ സ്വകർമ്മനിരതരായി മറ്റു മൂന്നു വർണ്ണങ്ങളെയും സേവിച്ചു. പരസ്പരം അനുവർത്തിക്കുന്നതുതന്നെയാണ് ഇവിടെ സമൂഹത്തിന്റെ സൂത്രം. 'ബ്രഹ്മമുഖം' എന്ന പദം ഗഹനമാണ് — ക്ഷത്രിയന്റെ മുഖം ബ്രാഹ്മണനാണ്, അതായത് ബലം ജ്ഞാനത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്നു. ബലം ജ്ഞാനത്തെ പിന്തുടരുന്നിടത്തു മാത്രമേ രാജ്യം സ്ഥിരമാകൂ.
പണ്ട് ധീമാനായ മാനവേന്ദ്രൻ മനു രക്ഷിച്ചിരുന്നതുപോലെ ഇക്ഷ്വാകുനാഥനായ ദശരഥൻ ആ പുരിയെ നന്നായി പരിരക്ഷിച്ചു. അഞ്ചാം സർഗത്തിൽ 'മനുവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്' എന്നു പറഞ്ഞു, ഇവിടെയാകട്ടെ 'മനുവിനെപ്പോലെ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടത്' എന്നും. നിർമ്മാണവും രക്ഷണവും — ഇവ രണ്ടിന്റെയും സന്ധിതന്നെയാണ് രാജധർമ്മം. കൂടാതെ ആ പുരി അഗ്നിതുല്യരായ യോദ്ധാക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു — സമർത്ഥരും അപമാനം സഹിക്കാത്തവരും വിദ്യ അഭ്യസിച്ചവരുമായ അവരാൽ, സിംഹങ്ങളുടെ ഗുഹപോലെ അതു ശോഭിച്ചു. ഇവിടെ 'അമർഷിണഃ' (അപമാനം പൊറുക്കാത്തവർ) എന്ന പദം ചിന്തനീയമാണ് — അപമാനം സഹിക്കാത്തവനാണ് യോദ്ധാവ്; ശാന്തമായ നഗരത്തിലും ശൗര്യം ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നുണ്ട്.
കാംബോജദേശത്തും ബാഹ്ലീകദേശത്തും ജനിച്ച ഉത്തമാശ്വങ്ങളാലും, വനായുദേശത്തും നദീതീരങ്ങളിലും ജനിച്ചവയാലും — ഇന്ദ്രന്റെ കുതിരകൾക്കു തുല്യമായവയാൽ — ആ പുരി നിറഞ്ഞിരുന്നു. വിന്ധ്യനിലും ഹിമവാനിലും ജനിച്ച, മദമുള്ള, അതിബലശാലികളായ, പർവ്വതസമാനരായ ആനകളാലും അതു നിറഞ്ഞിരുന്നു. ഐരാവതകുലത്തിലും മഹാപദ്മകുലത്തിലും ജനിച്ചവയും, അഞ്ജനത്തിൽനിന്നും വാമനത്തിൽനിന്നും ഉത്ഭവിച്ചവയുമായ ഗജങ്ങളാലും. ഇവിടെ ദിഗ്ഗജങ്ങളുടെ വംശങ്ങൾ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; നഗരത്തിന്റെ ബലം ദിക്കുകളുടെ ബലത്തിനു തുല്യമാണ് എന്നു ധ്വനിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കുതിരകളുടെയും ആനകളുടെയും പേരുകൾ ദേശഭേദമനുസരിച്ച് എണ്ണപ്പെടുന്നു; ഇതിലൂടെ അയോധ്യയ്ക്ക് ദൂരദേശങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ഭദ്രം, മന്ദ്രം, മൃഗം എന്നീ ജാതികളാലും, അതുപോലെ ഭദ്രമന്ദ്രമൃഗം, ഭദ്രമന്ദ്രം, ഭദ്രമൃഗം, മൃഗമന്ദ്രം എന്നിവയാലും — ആനകളുടെ ശുദ്ധവും സങ്കരവുമായ എല്ലാ ജാതികളാലും — ആ പുരി വ്യാപ്തമായിരുന്നു. എന്നും മദിച്ചുനിൽക്കുന്ന, പർവ്വതസമാനരായ ഗജങ്ങളാൽ എപ്പോഴും നിറഞ്ഞ ആ നഗരം രണ്ടു യോജനയിലധികം വിസ്തൃതമായി തന്റെ സത്യമായ പേരിൽ പ്രകാശിച്ചു — 'അയോധ്യ' എന്ന പേര് അതിന് യഥാർത്ഥമാണ്, കാരണം ആർക്കും അതിനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. അവിടെ വസിച്ചുകൊണ്ട് ദശരഥൻ ലോകത്തെ പരിപാലിച്ചു. ഈ ശ്ലോകങ്ങളിൽ കവി ശബ്ദക്രീഡ ചെയ്യുന്നു — ഭദ്ര, മന്ദ്ര, മൃഗ എന്നീ മൂന്നു പദങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മാറ്റിമറിച്ച് ചേർക്കപ്പെടുന്നു; കേൾക്കുമ്പോൾത്തന്നെ ഗജസമൂഹത്തിന്റെ ഗംഭീരമായ ഘോഷംപോലെ തോന്നുന്നു.
മഹാതേജസ്വിയും മഹാനുമായ ദശരഥരാജാവ് ആ പുരിയെ ഭരിച്ചു; ശത്രുക്കളെ അടക്കിയ അദ്ദേഹം നക്ഷത്രങ്ങളെ ചന്ദ്രനെന്നപോലെ അതിനെ ഭരിച്ചു. ദൃഢമായ തോരണങ്ങളും സാക്ഷകളുമുള്ള, വിചിത്രമായ ഗൃഹങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന, മംഗളകരമായ, ആയിരക്കണക്കിനു ജനങ്ങൾ തിങ്ങിനിറഞ്ഞ, സത്യമായ പേരുള്ള അയോധ്യയെ ഇന്ദ്രസമനായ ആ മഹീപതി പാലിച്ചുപോന്നു. ഇങ്ങനെ ആറാം സർഗം ശാന്തമായ ഒരു ധർമ്മരാജ്യത്തിന്റെ ചിത്രം പൂർത്തിയാക്കുന്നു. ഈ സർഗത്തിൽ ഒരു സംഭവവുമില്ല, ഒരു സംവാദവുമില്ല, സ്ഥിതിവർണ്ണന മാത്രം. എന്നാൽ ഈ സ്ഥിതിതന്നെയാണ് പിന്നീട് കൈകേയിയുടെ വാക്കും രാമന്റെ വനവാസവും രാവണനുമായുള്ള യുദ്ധവും അളക്കപ്പെടുന്ന മാനദണ്ഡം. നഷ്ടമാകാനിരിക്കുന്നതിനെ മുൻകൂട്ടി കാണിക്കാനാണ് ഈ സർഗം. ഒന്നാം സർഗത്തിൽ രാമന്റെ ഗുണങ്ങൾ എണ്ണപ്പെട്ടു, ഇതിലാകട്ടെ നഗരത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ; രണ്ടിടത്തും കവി പൂർണ്ണതയുടെ ചിത്രമാണ് വരയ്ക്കുന്നത്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षष्ठः सर्गः॥ ६॥