॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 119-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാമൻ സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടുംകൂടി ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു

അനസൂയയുടെ അനുജ്ഞ, സായാഹ്നവർണന, സീതയുടെ അലങ്കരണം, താപസരോടു യാത്രചോദിക്കൽ, വനപ്രവേശത്തോടെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിന്റെ സമാപ്തി

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ സീത സ്വയംവരകഥ മുഴുവൻ പറഞ്ഞു. ഈ അവസാനസർഗത്തിൽ ആ കഥ അവസാനിക്കുന്നു, സായാഹ്നം വർണിക്കപ്പെടുന്നു, സീത അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നു, രാത്രി ആശ്രമത്തിൽ കഴിക്കുന്നു, പുലർച്ചെ രാമൻ താപസരോടു യാത്ര ചോദിച്ച് ദണ്ഡകവനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു — ഇതോടെ അയോധ്യാകാണ്ഡവും അവസാനിക്കുന്നു. ആ മഹത്തായ കഥ കേട്ട് ധർമജ്ഞയായ അനസൂയ ഇരുകൈകളാലും മൈഥിലിയെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, ശിരസ്സിൽ മുകർന്നു. ‘സ്പഷ്ടമായ അക്ഷരങ്ങളും പദങ്ങളുമുള്ളതും വിചിത്രവും മധുരവുമായാണ് നീ പറഞ്ഞത്; സ്വയംവരം നടന്നതുപോലെ എല്ലാം ഞാൻ കേട്ടു’ എന്ന് അവൾ പ്രശംസിക്കുന്നു — ഇവിടെ കഥനത്തിന്റെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു: സ്പഷ്ടമായ ഉച്ചാരണം, വൈചിത്ര്യം, മാധുര്യം. ‘മധുരഭാഷിണീ, നിന്റെ കഥയിൽ ഞാൻ ഏറെ രമിക്കുന്നു; എന്നാൽ ശ്രീമാനായ സൂര്യൻ ശുഭമായ രാത്രിയെ കൊണ്ടുവന്ന് അസ്തമിച്ചിരിക്കുന്നു’ എന്ന് അവൾ പറയുന്നു — ആനന്ദത്തിന്റെ അവസാനം സ്വേച്ഛയാലല്ല, കാലത്താൽത്തന്നെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പിന്നെ അനസൂയ സന്ധ്യാകാലംതന്നെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു; ആറു ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെ ആശ്രമത്തിലെ സായാഹ്നദൃശ്യം കാണിക്കുന്നു. പകൽ ആഹാരത്തിനായി ചിതറിപ്പോയ പക്ഷികൾ സന്ധ്യയ്ക്കു കൂടുകളിൽ ചേക്കേറി ഉറങ്ങാനൊരുങ്ങുന്നതിന്റെ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നു. സ്നാനംചെയ്തു നനഞ്ഞ്, ജലത്തിൽ കുതിർന്ന വല്കലങ്ങളോടുകൂടിയ മുനിമാർ കലശങ്ങൾ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് ഒന്നിച്ചു മടങ്ങിവരുന്നു. ഋഷി വിധിപൂർവം അഗ്നിഹോത്രം ഹോമിച്ചപ്പോൾ, കാറ്റിൽ ഉയർന്ന, പ്രാവിന്റെ കഴുത്തിന്റെ നിറമുള്ള ചുവപ്പുകലർന്ന പുക കാണുന്നു. ഇലകൾ കുറഞ്ഞ മരങ്ങൾപോലും ചുറ്റും ഇടതൂർന്നതായി തോന്നുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് എത്താത്ത ദൂരത്തിൽ ദിക്കുകൾ തെളിയുന്നില്ല. രാത്രിസഞ്ചാരികളായ ജീവികൾ ചുറ്റും ചരിക്കുന്നു; തപോവനത്തിലെ മാനുകളോ വേദിയുടെ കടവുകളിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു — ക്രൂരരുടെ സഞ്ചാരവും അക്രൂരരുടെ വിശ്രമവും, രണ്ടും ഒരേസമയം. ഒടുവിൽ — ‘സീതേ, നക്ഷത്രങ്ങളാൽ അലംകൃതമായ രാത്രി ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു; നിലാവു പുതച്ച ചന്ദ്രൻ ആകാശത്തിൽ ഉദിച്ചുയർന്നതായി കാണുന്നു.’ ‘ജ്യോത്സ്നാപ്രാവരണഃ’ (നിലാവു പുതച്ചവൻ) എന്ന പദം അതീവ രമണീയമാണ് — നിലാവുതന്നെ ചന്ദ്രന്റെ പുതപ്പ് എന്ന രൂപകം. ഈ വർണന വെറും അലങ്കാരമല്ല — അനസൂയയുടെ വാക്കിലൂടെതന്നെയാണ് സന്ധ്യ വർണിക്കപ്പെടുന്നത്; അതുകൊണ്ട് അതു പോകാനുള്ള അനുജ്ഞയുടെ ഭൂമികയാകുന്നു; ‘സമയം കഴിഞ്ഞു, ഇനി പോകൂ’ എന്നു നേരിട്ടു പറയാതെ ദൃശ്യങ്ങളിലൂടെ അവൾ അതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇതാണ് കവിയുടെ മൃദുത്വം. ആറു ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒരേ ക്രമം കാണാം — ആദ്യം പക്ഷികൾ, പിന്നെ മുനിമാർ, പിന്നെ അഗ്നിഹോത്രത്തിന്റെ പുക, പിന്നെ മരങ്ങളും ദിക്കുകളും, പിന്നെ മാനുകളും ജീവികളും, ഒടുവിൽ ആകാശത്തിൽ ചന്ദ്രൻ; അതായത് ദൃഷ്ടി കൂട്ടിൽനിന്ന് ആകാശംവരെ ക്രമമായി ഉയർത്തപ്പെടുന്നു.

‘പോകൂ, ഞാൻ അനുവദിക്കുന്നു; രാമന്റെ അനുചാരിണിയാകൂ. മധുരമായി സംസാരിച്ച നീ എന്നെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചു’ എന്ന് അനസൂയ അനുജ്ഞ നൽകുന്നു. ‘അനുജാനാമി’ (ഞാൻ അനുവദിക്കുന്നു) എന്ന പദത്തിലൂടെ ഗുരുജനങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച വിധി പാലിക്കപ്പെടുന്നു — അതിഥി സ്വയം പോകുന്നില്ല, അനുജ്ഞ ലഭിച്ചശേഷമേ പോകൂ. ‘മൈഥിലീ, അതിനുമുമ്പ് എന്റെ മുന്നിൽവച്ചുതന്നെ നീ അലങ്കരിക്കൂ; കുഞ്ഞേ, ദിവ്യാലങ്കാരങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച് എനിക്കു പ്രീതി ജനിപ്പിക്കൂ’ എന്ന് അവൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു — ദാനത്തിന്റെ ഫലം കാണാനുള്ള ആഗ്രഹംതന്നെയാണ് വാത്സല്യത്തിന്റെ ലക്ഷണം. അപ്പോൾ ദേവപുത്രിക്കു സമയായ സീത നന്നായി അലങ്കരിച്ച്, ശിരസ്സുകൊണ്ടു പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ച്, രാമന്റെ നേർക്കു പോയി. ‘സുരസുതോപമാ’ (ദേവപുത്രിക്കു സമ) എന്ന ഉപമയിലൂടെ അവളുടെ അപ്പോഴത്തെ രൂപം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ‘ശിരസ്സുകൊണ്ടു പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ച്’ എന്നത് പോകുന്നതിനുമുമ്പു ചെയ്ത വിനയവും.

വാഗ്മികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാഘവൻ അങ്ങനെ അലംകൃതയായ സീതയെ കണ്ടു; താപസിയുടെ പ്രീതിദാനംകൊണ്ട് ഹർഷിച്ചു. പിന്നെ മൈഥിലിയായ സീത താപസി നൽകിയ വസ്ത്രവും ആഭരണങ്ങളും മാലകളുമടങ്ങിയ പ്രീതിദാനം മുഴുവൻ രാമനെ അറിയിച്ചു — ലഭിച്ച വസ്തു ഭർത്താവിനെ അറിയിക്കണം എന്നതാണ് ശിഷ്ടാചാരം. മനുഷ്യർക്കിടയിൽ അതിദുർലഭമായ, മൈഥിലിക്കു ലഭിച്ച ഈ സത്കാരം കണ്ട് രാമനും മഹാരഥനായ ലക്ഷ്മണനും അത്യന്തം ഹർഷിച്ചു. ‘മാനുഷേഷു സുദുർലഭാം’ (മനുഷ്യർക്കിടയിൽ അതിദുർലഭം) എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഈ ദാനം തപോബലജന്യമാണ്, ലൗകികമല്ല. പിന്നെ എല്ലാ താപസരാലും പൂജിക്കപ്പെട്ട രഘുനന്ദനൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലുള്ള മുഖമുള്ള ആ പുണ്യരാത്രി പ്രീതനായി അവിടെ കഴിച്ചു. ‘ശശിനിഭാനനാം’ (ചന്ദ്രനെപ്പോലുള്ള മുഖമുള്ള) എന്ന രാത്രിയുടെ വിശേഷണവും ചന്ദ്രോദയത്തോടു ചേരുന്നതാണ്; വനവാസത്തിലെ ഏറ്റവും ശാന്തമായ രാത്രിയാണിത്, കാരണം അടുത്ത കാണ്ഡത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരുമായുള്ള യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നു. രാമന്റെ ഹർഷം വസ്തുവിലല്ല, താപസിയുടെ പ്രീതിയിലാണ് — ‘പ്രീതിദാനേന ജഹർഷ’ (പ്രീതിദാനംകൊണ്ടു ഹർഷിച്ചു) എന്ന പദത്തിലൂടെ അതു വ്യക്തമാണ്. വനവാസത്തിൽ ആഭരണങ്ങളുടെ പ്രയോജനം ശൃംഗാരമല്ല, ഗുരുജനങ്ങളുടെ പ്രസാദം ധരിക്കലാണ് എന്നാണ് ഭാവം.

ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ നരവ്യാഘ്രന്മാരായ ഇരുവരും സ്നാനം ചെയ്ത്, അഗ്നിഹോത്രം കഴിഞ്ഞ വനവാസികളായ താപസരോടു യാത്ര ചോദിച്ചു. വനചാരികളും ധർമചാരികളുമായ ആ താപസർ അവരോടു പറഞ്ഞു: ‘ആ വനത്തിലെ വഴികൾ രാക്ഷസന്മാർ നിറഞ്ഞതാണ്. രാഘവാ, ഈ മഹാവനത്തിൽ നാനാരൂപങ്ങളിലുള്ള നരഭോജികളായ രാക്ഷസന്മാരും രക്തം കുടിക്കുന്ന ഹിംസ്രജന്തുക്കളും വസിക്കുന്നു. അശുചിയായോ അശ്രദ്ധനായോ ഇരിക്കുന്ന താപസനെയും ബ്രഹ്മചാരിയെയും അവർ ഈ മഹാവനത്തിൽ ഭക്ഷിക്കുന്നു; രാഘവാ, അവരെ തടയൂ. വനത്തിൽ പഴങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്ന മഹർഷിമാരുടെ വഴിയാണിത്; ഈ മാർഗത്തിലൂടെ ദുർഗമമായ വനത്തിലേക്കു പോകുന്നത് നിനക്ക് ഉചിതമാണ്.’ താപസരുടെ വാക്കിൽ രണ്ടു പ്രാർഥനകൾ മാത്രമേയുള്ളൂ — സംരക്ഷണവും മാർഗദർശനവും; അവയിൽ ആദ്യത്തേതുതന്നെയാണ് അടുത്ത അരണ്യകാണ്ഡത്തിന്റെ വിത്ത്, കാരണം രാമന്റെ രാക്ഷസവധപ്രതിജ്ഞ അവിടെത്തന്നെ ആരംഭിക്കുന്നു. ‘ഉച്ഛിഷ്ടം വാ പ്രമത്തം വാ’ (അശുചിയായോ അശ്രദ്ധനായോ) എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ തപസ്വികളുടെ ദൗർബല്യനിമിഷങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അവർ അശുചികളോ അശ്രദ്ധരോ ആയിരിക്കുമ്പോഴാണ് ആക്രമിക്കപ്പെടുന്നത്. ‘അഭിഷിച്യ’ (സ്നാനം ചെയ്ത്) എന്ന പദത്തിലൂടെ പ്രഭാതസ്നാനം ചെയ്തശേഷമാണ് യാത്ര ചോദിച്ചതെന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ‘ഹുതാഗ്നികാൻ’ (അഗ്നിഹോത്രം കഴിഞ്ഞവർ) എന്നതോ താപസരുടെ വിശേഷണമാണ്; ‘നരവ്യാഘ്രൗ’ എന്ന ദ്വിവചനത്തിലൂടെ രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇരുവരും ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നു; സീത വേറിട്ടു നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — കൈകൂപ്പിനിന്ന തപസ്വികളായ ബ്രാഹ്മണർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, അവർ സ്വസ്തിവാചനം ചെയ്ത ശത്രുതാപനായ രാഘവൻ ഭാര്യയോടും ലക്ഷ്മണനോടുംകൂടി, സൂര്യൻ മേഘമണ്ഡലത്തിലേക്കെന്നപോലെ, വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഉപമ ഇവിടെ ഇരട്ടയർഥമുള്ളതാണ് — മേഘമണ്ഡലത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന സൂര്യൻ ഒരു നിമിഷം മറയ്ക്കപ്പെട്ടതുപോലെയാകുന്നു, എന്നാൽ അതിന്റെ തേജസ്സ് നശിക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന രാമൻ ലോകദൃഷ്ടിയിൽനിന്നു മറയുന്നു, എന്നാൽ തേജസ്സു കുറഞ്ഞവനാകുന്നില്ല. ഈ ശ്ലോകത്തോടെതന്നെ അയോധ്യാകാണ്ഡം അവസാനിക്കുന്നു; അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ ഒന്നാം സർഗം ‘പ്രവിശ്യ തു മഹാരണ്യം ദണ്ഡകാരണ്യമാത്മവാൻ’ (ആത്മവാനായ രാമൻ ദണ്ഡകാരണ്യമെന്ന മഹാവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്) എന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് കഥ മുറിയാതെ തുടരുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे एकोनविंशत्यधिकशततमः सर्गः॥ ११९॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക