സർഗ്ഗം
രാമൻ ഭരതനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു
രാജ്യശുൽകത്തിന്റെയും രണ്ടു വരങ്ങളുടെയും ചരിത്രം, പിതാവിന്റെ സത്യരക്ഷണം, ഗയൻ പാടിയ ശ്രുതി, അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങാൻ ഭരതനോടുള്ള ആജ്ഞ
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഭരതൻ വീണ്ടും വീണ്ടും യാചിച്ചു; ഋത്വിക്കുകളും അമ്മമാരും അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുണച്ചു. ഈ സർഗത്തിൽ രാമൻ മറുപടി നൽകുന്നു. വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറയുന്ന ഭരതനോട്, ബന്ധുക്കൾക്കിടയിൽ നന്നായി സത്കരിക്കപ്പെട്ട, ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ ശ്രീമാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. ആദ്യം അദ്ദേഹം ഭരതന്റെ വാക്കിനെ ഖണ്ഡിക്കുന്നില്ല, പ്രശംസിക്കുന്നു: ‘നീ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് ഉചിതംതന്നെ; കാരണം രാജശ്രേഷ്ഠനായ ദശരഥനു കൈകേയിയിൽ ജനിച്ച പുത്രനാണ് നീ.’ പിന്നെ അദ്ദേഹം തർക്കത്തിന്റെ മൂലം ചരിത്രത്തിലൂടെതന്നെ കാണിക്കുന്നു. പണ്ട് പിതാവ് നിന്റെ അമ്മയെ വിവാഹം ചെയ്തപ്പോൾത്തന്നെ അദ്ദേഹം നിന്റെ മാതാമഹനു അനുത്തമമായ രാജ്യശുൽകം വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നു — കൈകേയിയുടെ പുത്രനു രാജ്യം എന്ന വാഗ്ദാനം അന്നുതന്നെ നൽകപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ ആരാധിക്കപ്പെട്ട് സന്തുഷ്ടനായ പ്രഭുവായ രാജാവ് നിന്റെ അമ്മയ്ക്കു വരം നൽകി. പിന്നെ യശസ്വിനിയും സുന്ദരിയുമായ ആ അമ്മ അതു വീണ്ടും സമ്മതിപ്പിച്ചിട്ട് നരശ്രേഷ്ഠനോടു രണ്ടു വരങ്ങൾ യാചിച്ചു — ‘നരവ്യാഘ്രാ, നിനക്കു രാജ്യം, എനിക്കു പ്രവ്രാജനം’; ബാധ്യസ്ഥനായ രാജാവ് ആ രണ്ടു വരങ്ങളും അവൾക്കു നൽകി. ഇങ്ങനെ രാമൻ കാണിക്കുന്നത്, കൈകേയിയുടെ യാചന യാദൃച്ഛികമല്ല, പഴയൊരു വാഗ്ദാനത്തിന്റെതന്നെ ഫലമാണ് എന്നാണ്. ഇതിലൂടെ അദ്ദേഹം കൈകേയിയെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല, ഭരതനെ അപരാധിയായി എണ്ണുന്നുമില്ല; തർക്കത്തിന്റെ ഭൂമികതന്നെ മറ്റൊന്നായി സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഭരതൻ പിതാവിന്റെ കർമം ‘കോപമോഹസാഹസങ്ങളിൽനിന്നുണ്ടായത്’ എന്നു പറഞ്ഞു; രാമനോ അതേ കർമം ചിരകാലത്തെ ഒരു വാഗ്ദാനത്തിന്റെ പാലനമാണെന്നു കാണിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഇരുവരുടെയും ദൃഷ്ടിഭേദം.
പിന്നെ രാമൻ തന്റെ നില പറയുന്നു: ‘പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, അതേ പിതാവുതന്നെ എന്നെയും ഇവിടെ നിയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — വരദാനത്താലുള്ള പതിനാലു വർഷത്തെ വനവാസം. ആ ഞാൻതന്നെ ലക്ഷ്മണനോടും സീതയോടുംകൂടി, എതിർപ്പില്ലാതെ, പിതാവിന്റെ സത്യവചനത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നുകൊണ്ട് ഈ ആളൊഴിഞ്ഞ വനത്തിലെത്തി.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്, രാമൻ കൈകേയിയുടെ ദോഷമോ ഭരതന്റെ അപരാധമോ എണ്ണുന്നില്ല എന്നതാണ്; പിതാവിന്റെ വാക്കിന്റെ സംരക്ഷണം മാത്രമാണ് തന്റെ കർത്തവ്യമെന്ന് അദ്ദേഹം സ്ഥാപിക്കുന്നു. പിന്നെ ഭരതനു തുല്യമായ ഒരു കർത്തവ്യം നിർദേശിക്കുന്നു: ‘രാജേന്ദ്രാ, നീയും ‘അങ്ങനെതന്നെ’ എന്നു പറഞ്ഞ്, വേഗം അഭിഷേകം സ്വീകരിച്ച്, പിതാവിനെ സത്യവാദിയാക്കണം.’ ഒരു വരം രാമൻ പാലിക്കുന്നു, മറ്റേതു ഭരതൻ — അപ്പോൾ മാത്രമേ പിതാവിന്റെ വാക്ക് പൂർണമായി സത്യമാകൂ. ‘ഭരതാ, എനിക്കുവേണ്ടി പ്രഭുവായ രാജാവിനെ ഋണത്തിൽനിന്നു മോചിപ്പിക്കൂ; ധർമജ്ഞാ, പിതാവിനെ രക്ഷിക്കൂ, അമ്മയെ ആനന്ദിപ്പിക്കൂ.’ ഇതിലൂടെ രാമൻ ഭരതന്റെ തർക്കജാലം മുഴുവൻ നീക്കിക്കളയുന്നു — തർക്കം രാജ്യത്തെക്കുറിച്ചല്ല, പിതാവിന്റെ സത്യത്തെക്കുറിച്ചാണ്. രാമന്റെ യുക്തി ലളിതമാണ്, എന്നാൽ ഭേദിക്കാനാവാത്തതും — പിതാവിന്റെ വാക്കിനു രണ്ടു ഭാഗങ്ങളുണ്ട്, അതിനു രണ്ടു പാലകരും വേണം.
തുടർന്ന് രാമൻ തന്റെ അഭിപ്രായം ശാസ്ത്രംകൊണ്ടു സമർഥിക്കുന്നു. ‘കുഞ്ഞേ, ബുദ്ധിമാനും യശസ്വിയുമായ ഗയൻ ഗയാദേശത്തുവച്ചു യജ്ഞം ചെയ്യുമ്പോൾ പിതൃക്കളെക്കുറിച്ച് ഒരു ശ്രുതി പാടിയതായി കേൾക്കുന്നു.’ ആ ശ്രുതി ഇതാണ്: ‘പുത്രൻ പിതാവിനെ ‘പുത്’ എന്നു പേരുള്ള നരകത്തിൽനിന്നു രക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ, പിതൃക്കളെ എല്ലാവിധത്തിലും രക്ഷിക്കുന്നവനെ പുത്രൻ എന്നു പറയുന്നു.’ ഇതാണ് ‘പുത്രൻ’ എന്ന വാക്കിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ നിർവചനം; രാമൻ അതിലൂടെതന്നെ ഭരതന്റെ കർത്തവ്യം നിർദേശിക്കുന്നു — പിതാവിന്റെ വാക്കിന്റെ സംരക്ഷണംതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിനുള്ള രക്ഷ. ‘ഗുണവാന്മാരും ബഹുശ്രുതരുമായ അനേകം പുത്രന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കണം; ഒത്തുകൂടിയ അവരിൽ ഒരാളെങ്കിലും ഗയയിലേക്കു പോയേക്കാമല്ലോ.’ അനേകം പുത്രന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിന്റെ കാരണം ഇതുതന്നെയാണെന്നു ലോകം പറയുന്നു. ‘രഘുനന്ദനാ, എല്ലാ രാജർഷിമാരും ഇങ്ങനെ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് നരശ്രേഷ്ഠാ, പ്രഭോ, പിതാവിനെ നരകത്തിൽനിന്നു രക്ഷിക്കൂ.’ ഇങ്ങനെ രാമൻ ഭരതന്റെ രാജ്യസ്വീകരണം സ്വാർഥകർമമല്ല, പിതാവിനെ രക്ഷിക്കുന്ന ശ്രാദ്ധകർമംപോലെയാണെന്നു കാണിക്കുന്നു — ഈ യുക്തി ഭരതന്റെ എല്ലാ തർക്കങ്ങളെക്കാളും ബലമുള്ളതാണ്. ഇവിടെ രാമൻ ആദ്യമായി ശാസ്ത്രവചനംതന്നെ പ്രമാണമായി ഉദ്ധരിക്കുന്നു; മുമ്പ് അദ്ദേഹം പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയെ മാത്രമാണ് ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. അങ്ങനെ ഭരതന്റെ ശാസ്ത്രീയവാദത്തിനു ശാസ്ത്രീയമായിത്തന്നെ മറുപടി നൽകപ്പെട്ടു.
ഉപസംഹാരത്തിൽ രാമൻ ആജ്ഞതന്നെ നൽകുന്നു. ‘ഭരതാ, അയോധ്യയിലേക്കു പോകൂ, പ്രജകളെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ; വീരാ, ശത്രുഘ്നനോടും എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരോടുംകൂടി. ഞാനും താമസിയാതെ ഇവർ ഇരുവരോടും — വൈദേഹിയോടും ലക്ഷ്മണനോടും — കൂടി ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിക്കും.’ പിന്നെ നാലു ദീർഘവൃത്തശ്ലോകങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം ഇരുവരുടെയും മാർഗങ്ങൾ സമാനരൂപത്തിൽ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ‘ഭരതാ, നീ സ്വയം മനുഷ്യരുടെ രാജാവാകൂ; ഞാനും കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ രാജരാജനാകും. നീ ഇന്നു സന്തുഷ്ടനായി ശ്രേഷ്ഠനഗരത്തിലേക്കു പോകൂ; ഞാനും സന്തുഷ്ടനായി ദണ്ഡകങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കും.’ ഈ സമതതന്നെയാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം — അവിടെ ത്യാഗത്തിന്റെ വിലാപമില്ല, ഇരുവർക്കും ഹർഷംതന്നെ. ‘ഭരതാ, സൂര്യന്റെ പ്രഭയെ തടയുന്ന വെൺകൊറ്റക്കുട നിന്റെ ശിരസ്സിനു മുകളിൽ തണുത്ത തണൽ നൽകട്ടെ; ഈ കാട്ടുമരങ്ങളുടെ അതിലും മികച്ച തണലിനെ ഞാൻ മെല്ലെ ആശ്രയിക്കും.’ കുടയും വനച്ഛായയും — രണ്ടും തണൽതന്നെ എന്നതാണ് കവിയുടെ ശ്ലേഷം. ‘അതുല്യബുദ്ധിയായ ശത്രുഘ്നൻ നിനക്കു സഹായി; സൗമിത്രി എന്റെ അറിയപ്പെട്ട പ്രധാനമിത്രം. ശ്രേഷ്ഠപുത്രന്മാരായ നാം നാലുപേരും രാജാവിനെ സത്യത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചുനിർത്തും; ഭരതാ, വിഷാദിക്കരുത്.’ ഈ വാക്യത്തോടെ രാമൻ തർക്കം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു — നാലു സഹോദരന്മാരും ചേർന്ന് ഒരേ കാര്യമാണ് ചെയ്യുന്നത്, അതു പിതാവിന്റെ സത്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണമാണ്. ‘മാ വിഷീദ’ (വിഷാദിക്കരുത്) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളാണ് സർഗത്തിലെ അവസാനത്തേവ; അവയിലൂടെ രാമൻ ഒടുവിൽ ഭരതന്റെ ശോകത്തെ ശമിപ്പിക്കാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം ജയിക്കാനല്ല.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे सप्ताधिकशततमः सर्गः॥ १०७॥