॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 95-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ശ്രീരാമൻ സീതയ്ക്കു മന്ദാകിനിയുടെ ശോഭ വർണിക്കുന്നു

വിചിത്രമായ മണൽത്തിട്ടകളുള്ള മന്ദാകിനി, മുങ്ങിക്കുളിക്കുന്ന ഋഷിമാർ, കൈകളുയർത്തിനിൽക്കുന്ന മുനിമാർ, നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലുള്ള പർവതം, ചക്രവാകങ്ങൾ, സരയുവിന്റെ ഓർമ, അയോധ്യയോടും രാജ്യത്തോടുമുള്ള നിരപേക്ഷത

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ സീതയ്ക്കു ചിത്രകൂടത്തിന്റെ ശിഖരങ്ങളും ധാതുവർണങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും കിന്നരന്മാരെയും കാണിച്ചുകൊടുത്തു; ഈ സർഗം ആ വർണനയുടെതന്നെ രണ്ടാമത്തെ അങ്കമാണ് — ഇപ്പോൾ ദൃഷ്ടി പർവതത്തിൽനിന്നു നദിയിലേക്കു നീങ്ങുന്നു. കോസലേശ്വരനായ രാമൻ പർവതത്തിൽനിന്ന് ഇറങ്ങിവന്ന് മൈഥിലിക്കു ശുഭജലമുള്ള രമണീയമായ മന്ദാകിനീനദി കാണിച്ചുകൊടുത്തു. രാജീവലോചനനായ അദ്ദേഹം സുന്ദരിയും ചന്ദ്രനെപ്പോലെ മനോഹരമായ മുഖമുള്ളവളുമായ വിദേഹരാജപുത്രിയോടു പറയുന്നു: ‘വിചിത്രമായ മണൽത്തിട്ടകളുള്ള, രമണീയമായ, അരയന്നങ്ങളും സാരസപ്പക്ഷികളും സേവിക്കുന്ന, പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ ഈ മന്ദാകിനീനദിയെ നോക്കൂ.’ പിന്നെ തീരത്തെ വൃക്ഷങ്ങളുടെ വർണന — തീരത്തു വളരുന്ന പലതരം പൂമരങ്ങളാലും ഫലവൃക്ഷങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട അവൾ എല്ലാ ഭാഗത്തും രാജാധിരാജനായ കുബേരന്റെ നളിനിയെന്ന താമരപ്പൊയ്കപോലെ ശോഭിക്കുന്നു. ഇവിടെയും കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെന്നപോലെ ഉപമാനമായി കുബേരന്റെ ഉദ്യാനംതന്നെയാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്; വനവാസികളായ ദമ്പതികളുടെ അരികിലുള്ള ചെറിയ നദി ദേവന്മാരുടെ താമരപ്പൊയ്കയ്ക്കു തുല്യമാണ് എന്നാണ് രാമന്റെ ദൃഷ്ടി. ചിത്രകൂടത്തിന്റെ അരികിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഈ മന്ദാകിനി ഇന്നും അതേ പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; അതിന്റെ പേരിലൂടെ കവി സ്വർഗീയഗംഗയെയും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

തുടർന്ന് രാമൻ നദിയിലെ കടവുകൾ കാണിക്കുന്നു. മാൻകൂട്ടങ്ങൾ വെള്ളം കുടിച്ചതിനാൽ ഇപ്പോൾ ജലം കലങ്ങിയിരിക്കുന്നെങ്കിലും ആ കടവുകൾ രമണീയമാണ്; അവ അദ്ദേഹത്തിന് ആനന്ദം ജനിപ്പിക്കുന്നു — ജലത്തിന്റെ കലക്കംപോലും വനജീവിതത്തിന്റെ അടയാളമെന്നനിലയിൽ സൗന്ദര്യംതന്നെ. പിന്നെ മനുഷ്യർ — ജടയും മാൻതോലും ധരിച്ച, മരവുരി മേൽവസ്ത്രമാക്കിയ ഋഷിമാർ ഉചിതസമയത്ത് മന്ദാകിനിയിൽ മുങ്ങിക്കുളിക്കുന്നു. തീക്ഷ്ണവ്രതരായ മറ്റു മുനിമാർ നിയമപ്രകാരം കൈകളുയർത്തി സൂര്യനെ ഉപാസിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ നദി രമണീയം മാത്രമല്ല, തപോഭൂമികൂടിയാണ്. ഒടുവിൽ പർവതത്തിന്റെ വീണ്ടുമുള്ള ദർശനം, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നദിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽനിന്ന് — കാറ്റിനാൽ ഉലയ്ക്കപ്പെട്ട ശിഖരങ്ങളുള്ള ആ പർവതം നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു, കാരണം അതിലെ മരങ്ങൾ ചുറ്റും നദിയിലേക്കു പൂക്കളും ഇലകളും പൊഴിക്കുന്നു. കൊമ്പുകളുടെ ചലനം നൃത്തം, പുഷ്പവർഷം ആ നൃത്തത്തിന്റെ അർഘ്യം — ഇതാണ് ഉത്പ്രേക്ഷ. ഇങ്ങനെ ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ മൃഗങ്ങളും ഋഷിമാരും മുനിമാരും പർവതവും ക്രമമായി വരുന്നു — തിര്യക്കുകൾ, തപസ്വികൾ, സ്ഥാവരം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുവിധമുള്ള ലോകം ഒരൊറ്റ നദിയിൽ ഒന്നിച്ചുചേരുന്നു.

പിന്നെ രാമൻ നദിയുടെ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ എണ്ണുന്നു — ചിലയിടത്ത് അവൾ മണിപോലെ തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ളവൾ, ചിലയിടത്ത് മണൽത്തിട്ടകളാൽ ശോഭിക്കുന്നവൾ, ചിലയിടത്ത് സിദ്ധജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞവൾ. കാറ്റിൽ ഉലഞ്ഞുവീണ് പരന്നുകിടക്കുന്ന പൂക്കൂമ്പാരങ്ങൾ ഇരുകരകളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, മറ്റുചിലത് ജലമധ്യത്തിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നു — ‘തനുമധ്യമേ (നേർത്ത അരക്കെട്ടുള്ളവളേ), നീ നോക്കൂ’ എന്ന സംബോധനയോടെ അദ്ദേഹം അവ കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. മധുരമായ ശബ്ദമുള്ള ‘രഥാംഗാഹ്വയ’ പക്ഷികൾ അതായത് ചക്രവാകങ്ങൾ ശുഭമായ ശബ്ദങ്ങൾ കൂജനം ചെയ്തുകൊണ്ട് കരയിലേക്കു കയറുന്നു. ഇതെല്ലാം കണ്ട് അദ്ദേഹം നിർണയം പറയുന്നു: ‘ശോഭനേ, ചിത്രകൂടത്തിന്റെയും മന്ദാകിനിയുടെയും ദർശനവും നിന്റെ ദർശനവും നഗരവാസത്തെക്കാൾ മികച്ചതായി ഞാൻ കരുതുന്നു’ — അയോധ്യയുടെ ഓർമ ഇവിടെ ആദ്യമായി കടന്നുവരുന്നു, എന്നാൽ താരതമ്യത്തിൽ മാത്രം, ശോകത്തിലല്ല. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം അവളെ സ്നാനത്തിനു ക്ഷണിക്കുന്നു — പാപങ്ങൾ കഴുകിക്കളഞ്ഞ, തപസ്സും ദമവും ശമവും ഉള്ള സിദ്ധന്മാർ എപ്പോഴും ഇളക്കിമറിക്കുന്ന ജലമുള്ള ഈ നദിയിൽ എന്നോടൊപ്പം മുങ്ങിക്കുളിക്കൂ എന്ന്. സിദ്ധന്മാരുടെ സ്നാനത്താൽ ജലം പവിത്രമായിരിക്കുന്നു എന്നു ഭാവം; ഇവിടെ സംവാദത്തിന്റെ ഗതി വർണനയിൽനിന്ന് ക്ഷണത്തിലേക്കു മാറുന്നു.

തുടർന്ന് രാമന്റെ വാക്കുകൾ കൂടുതൽ ഗാഢമാകുന്നു. ‘സീതേ, കമലങ്ങളെയും താമരകളെയും മുക്കിക്കൊണ്ട് ഒരു തോഴിയെയെന്നപോലെ ഈ മന്ദാകിനിയിൽ മുങ്ങിക്കുളിക്കൂ’ എന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു — നദി വെറുമൊരു സ്ഥലമല്ല, സീതയുടെ തോഴിയാണ് എന്ന്. പിന്നെ അദ്ദേഹം അവൾക്ക് ഓർമയുടെ ഒരു മാറ്റം ഉപദേശിക്കുന്നു: ‘വനവാസികളായ വന്യമൃഗങ്ങളെ പൗരജനങ്ങളെപ്പോലെയും ചിത്രകൂടത്തെ അയോധ്യയെപ്പോലെയും ഈ നദിയെ സരയുവിനെപ്പോലെയും എപ്പോഴും കരുതൂ’ — വനംതന്നെ പുതിയ അയോധ്യ എന്നു ഭാവം; ഇതിലൂടെ സീതയുടെ നഗരശോകം നീങ്ങുന്നു. ‘ധർമാത്മാവായ ലക്ഷ്മണൻ എന്റെ നിർദേശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, നീയും അനുകൂലയാണ് — ഇരുവരും എനിക്കു പ്രീതി ജനിപ്പിക്കുന്നു’ എന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ സന്തോഷത്തിന്റെ കാരണം പറയുന്നു. ഒടുവിൽ നിശ്ചയവാക്യം: ‘മൂന്നുനേരം സ്നാനം ചെയ്തും തേനും കിഴങ്ങും പഴങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചും നിന്നോടൊപ്പം കഴിയുന്ന ഞാൻ അയോധ്യയെയോ രാജ്യത്തെയോ കൊതിക്കുന്നില്ല.’ ഈ വാക്യംതന്നെയാണ് ഈ രണ്ടു സർഗങ്ങളുടെയും സാരം — രാജ്യത്യാഗം ദുഃഖമല്ല, വരിക്കേണ്ടതാണ് എന്ന രാമന്റെ നില ഇവിടെ സ്പഷ്ടമാകുന്നു.

അവസാനത്തെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ വൃത്തം മാറ്റുന്നു — അനുഷ്ടുപ്പിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ദീർഘവൃത്തം; കവി സാധാരണ സർഗാന്തത്തിൽ ഇതു പ്രയോഗിക്കുന്നു. അവയിൽ ആദ്യത്തേതിൽ രാമൻ നദിയുടെ അന്തിമചിത്രം പറയുന്നു — ആനക്കൂട്ടങ്ങൾ ഇളക്കിമറിച്ച, ആനകളും സിംഹങ്ങളും വാനരന്മാരും ജലം കുടിച്ച, നന്നായി പൂത്ത പൂക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ അലംകൃതയായ ഈ രമണീയനദിയെ സമീപിച്ച് ക്ഷീണമകന്നു സുഖിയാകാത്തവനായി ആരുമില്ല. രണ്ടാമത്തേതിലാകട്ടെ കവി സ്വയം പറയുന്നു, രാമനല്ല: ‘ഇങ്ങനെ നദിയെക്കുറിച്ച് ഏറെ ഉചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, പ്രിയതമയോടൊപ്പം, രഘുവംശവർധനനായ അദ്ദേഹം കണ്ണിലെഴുതുന്ന അഞ്ജനത്തിന്റെ പ്രഭയുള്ള രമണീയമായ ചിത്രകൂടത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു.’ ഈ ശ്ലോകം രണ്ടു സർഗങ്ങളെയും പൂർണമായി അവസാനിപ്പിക്കുന്നു — സൗന്ദര്യവർണന, സന്തോഷം, ദമ്പതികളുടെ വിഹാരം. എന്നാൽ അതേ നിമിഷത്തിൽ ഭരതന്റെ സൈന്യം അടുത്തുവരുന്നുണ്ടെന്ന് ശ്രോതാവിനറിയാം; അതിനാൽ ഈ ശാന്തിയുടെ അവസാനം ആസന്നമാണ് എന്ന കരുണം ഇതിലടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ സൈന്യത്തിന്റെ പൊടിയും ശബ്ദവും കണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ രോഷം പ്രകടിപ്പിക്കും; അതിനാൽ ഈ സർഗംതന്നെയാണ് ചിത്രകൂടവാസത്തിലെ അവസാനത്തെ ശാന്തനിമിഷം.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः॥ ९५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക