॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 94-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ശ്രീരാമൻ സീതയ്ക്കു ചിത്രകൂടശോഭ കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു

ധാതുക്കളാൽ അലംകൃതമായ ശിഖരങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങളും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും, കിന്നരന്മാരും വിദ്യാധരസ്ത്രീകളും, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, രാത്രിയിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ഓഷധികൾ, വനവാസത്തിന്റെ രണ്ടു ഫലങ്ങൾ

മുൻസർഗങ്ങളിൽ ഭരതൻ ചതുരംഗസൈന്യത്തോടൊപ്പം ചിത്രകൂടത്തിനടുത്തെത്തി, പുകത്തുമ്പു കണ്ട് രാമന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോകാൻ ഒരുങ്ങിയിരുന്നു. ഈ സർഗത്തിലാകട്ടെ കവി ദൃഷ്ടി മാറ്റുന്നു — സൈന്യത്തിന്റെ കോലാഹലത്തിൽനിന്ന് വീണ്ടും പർവതത്തിന്റെ ശാന്തമായ താഴ്വരയിലേക്കു നയിക്കുന്നു; അവിടെ രാമൻ സീതയോടൊപ്പം സുഖമായി വസിക്കുന്നു. ഭരതൻ അടുത്തേക്കു വരുന്നുണ്ടെന്ന് രാമനറിയില്ല; അതിനാൽ ഈ സർഗത്തിലെ സൗന്ദര്യവർണനയെല്ലാം ശ്രോതാവിന്റെ മനസ്സിൽ ആസന്നമായ സമാഗമത്തിന്റെ നിഴലാൽ നിറംപകർന്നതാണ്. ഗിരിവനങ്ങളെ സ്നേഹിക്കുന്ന രാമൻ ആ പർവതത്തിൽ ഏറെക്കാലം പാർത്തു. വൈദേഹിക്കു പ്രിയം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചും സ്വന്തം ചിത്തത്തെ രമിപ്പിച്ചും അദ്ദേഹം ഭാര്യക്കു വിചിത്രമായ ചിത്രകൂടം കാണിച്ചുകൊടുത്തു — ദേവതുല്യനായ പുരന്ദരൻ ശചിക്കു പർവതശോഭ കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നതുപോലെ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യവാക്കുതന്നെ സർഗത്തിന്റെ സ്വരം സ്ഥാപിക്കുന്നു: ‘ഭദ്രേ, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതോ സുഹൃത്തുക്കളിൽനിന്നുള്ള വിരഹമോ എന്നെ അലട്ടുന്നില്ല; രമണീയമായ ഈ പർവതം കണ്ട് എന്റെ മനസ്സ് ശാന്തിതന്നെ നേടുന്നു.’ ഏതാണ്ട് സർഗം മുഴുവനും രാമന്റെ ഒരൊറ്റ ദീർഘമായ വാക്കാണ്; അതിൽ വനവാസം ശോകത്തിൽനിന്ന് സൗന്ദര്യാനുഭവത്തിലേക്കു പരിണമിക്കുന്നു.

‘ഭദ്രേ, ഈ പർവതത്തെ നോക്കൂ’ എന്നു തുടങ്ങി രാമൻ പർവതത്തിന്റെ രൂപം വർണിക്കുന്നു. അതു പലതരം പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളോടുകൂടിയതും ആകാശം തുളച്ചുയരുന്നതുപോലുള്ള ധാതുക്കൾ നിറഞ്ഞ ശിഖരങ്ങളാൽ അലംകൃതവുമാണ്. ഇവിടെ ‘ധാതു’ എന്നത് കാവിമണ്ണ്, അഞ്ജനം, അരിതാരം മുതലായ ഖനിജങ്ങളുടെ പേരാണ്; അവയുടെ ഞരമ്പുകളാണ് പാറകളിൽ നിറങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത്. പിന്നെ കവി വർണവൈചിത്ര്യം തുറന്നുകാട്ടുന്നു — ചില പ്രദേശങ്ങൾ വെള്ളിപോലെ, ചിലത് മുറിവിൽനിന്നുള്ള ചോരപോലെ അതായത് രക്തവർണം, ചിലത് മഞ്ഞയും മഞ്ചട്ടിച്ചുവപ്പും, ചിലത് ശ്രേഷ്ഠരത്നങ്ങളുടെ പ്രഭയുള്ളവ. മറ്റുചിലത് പുഷ്യരാഗത്തിന്റെയും സൂര്യന്റെയും കൈതപ്പൂവിന്റെയും ആഭയുള്ളവ, വേറെ ചിലത് ജ്യോതീരസമെന്ന രത്നത്തിന്റെ പ്രഭയുള്ളവ. ഇങ്ങനെ ധാതുക്കളാൽ അലംകൃതമായ ആ പർവതരാജന്റെ പ്രദേശങ്ങൾ വിളങ്ങുന്നു. ഇവിടെ കവി പർവതത്തെ വെറും ശിലാപിണ്ഡമായല്ല, നിറങ്ങളുടെ ഒരു തിരശ്ശീലയായാണ് കാണുന്നത് — വെള്ളി, ചോര, മഞ്ഞ, മഞ്ചട്ടി, രത്നപ്രഭ. ആറോ ഏഴോ നിറങ്ങളാൽ ഒരേ ശിഖരം ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വർണസൂചി ശ്രോതാവിന്റെ മനസ്സിൽ ചിത്രകൂടം എന്ന പേരിന്റെതന്നെ അർഥം ഉറപ്പിക്കുന്നു — ‘ചിത്രമായ (പല നിറങ്ങളുള്ള) കൂടം (ശിഖരം) ഉള്ളത്.’ ഉപമാനങ്ങളെല്ലാം രത്നങ്ങളെയും ധാതുക്കളെയും സംബന്ധിച്ചവയാണ്, പൂക്കളെ സംബന്ധിച്ചവയല്ല; പൂക്കളുടെ വർണന പിന്നാലെ വരും.

തുടർന്ന് രാമൻ പർവതത്തിലെ ജീവലോകം കാണിക്കുന്നു. പലതരം മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളാലും പുലികളാലും കഴുതപ്പുലികളാലും കരടിക്കൂട്ടങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടതാണ് ഈ പർവതം; എന്നാൽ അവയെല്ലാം ദുഷ്ടതയില്ലാത്തവയാണ് — ഹിംസ ഉപേക്ഷിച്ചു വസിക്കുന്നവ; അനേകം പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞും അതു ശോഭിക്കുന്നു. ‘അദുഷ്ടൈഃ’ (ദുഷ്ടതയില്ലാത്തവയാൽ) എന്ന ഒരൊറ്റ പദമാണ് ഇവിടെ മുഖ്യം — തപോവനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ പുലികൾ മുതലായവപോലും ശാന്തരാണ് എന്നു ഭാവം; ഹിന്ദിഭാഷ്യവും ഇങ്ങനെതന്നെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. പിന്നെ വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട പട്ടിക വരുന്നു — മാവ്, ഞാവൽ, വേങ്ങ, പാച്ചോറ്റി, മുരൾ, പ്ലാവ്, ധവം, അങ്കോലം (അഴിഞ്ഞിൽ), ഭവ്യം, തിനിശം, കൂവളം, പനച്ചി, മുള, കുമിഴ്, ഉറുഞ്ചി, നീർമാതളം, ഇലിപ്പ, തിലകം, ലന്ത, നെല്ലി, കടമ്പ്, ചൂരൽ, ധന്വനം, ബീജകം എന്നിങ്ങനെ ഇരുപത്തിനാലു പേരുകൾ. ഇവയെല്ലാം പൂത്തവയും കായ്ച്ചവയും തണലുള്ളവയും മനോഹരങ്ങളുമാണ്. ഇത്തരം വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ പർവതം ശ്രീ വർധിപ്പിക്കുന്നു. പട്ടികയുടെ ദൈർഘ്യംകൊണ്ടുതന്നെ വനത്തിന്റെ സമൃദ്ധി ശ്രോതാവിന്റെ മനസ്സിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നു — വനം ശൂന്യമല്ല, നഗരത്തെക്കാളും സമ്പന്നമാണ് എന്ന്.

പിന്നെ രാമൻ പർവതത്തിലെ ദിവ്യരായ നിവാസികളെ കാണിക്കുന്നു. രമണീയമായ പർവതത്തട്ടുകളിൽ ഇണകളായി രമിക്കുന്ന, കാമോദ്ദീപകരും മനസ്വികളുമായ കിന്നരന്മാരെ കാണാൻ അദ്ദേഹം സീതയെ വിളിക്കുന്നു. ‘ദ്വന്ദ്വശഃ’ (ഇണകളായി) എന്ന പദത്തിലൂടെ ദമ്പതികളുടെ സുഖംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രാമസീതമാരുടെ സ്വന്തം അവസ്ഥയും അതിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. മരക്കൊമ്പുകളിൽ തൂക്കിയിട്ട വാളുകളും ഉത്തമവസ്ത്രങ്ങളും കാണുന്നു — അവ വിദ്യാധരസ്ത്രീകളുടെ മനോഹരമായ ക്രീഡാസ്ഥലങ്ങളാണ്; വാളുകളും വസ്ത്രങ്ങളും കൊമ്പുകളിൽ വച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതിലൂടെ അവരുടെ ജലക്രീഡതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ ജലചിത്രം — ചിലയിടത്ത് വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ചിലയിടത്ത് ഉറവകൾ, ചിലയിടത്ത് നീർച്ചാലുകൾ; ഒഴുകുന്ന അവയാൽ ഈ പർവതം മദജലമൊഴുക്കുന്ന ആനയെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ ഗന്ധത്തിന്റെ വർണന — പലതരം പൂക്കളിൽനിന്നുണ്ടായ അനേകം ഗന്ധങ്ങൾ വഹിച്ചുകൊണ്ട് മൂക്കിനു തൃപ്തി നൽകി വരുന്ന ഗുഹകളിലെ കാറ്റ് ഏതു മനുഷ്യനെയാണ് ആനന്ദിപ്പിക്കാത്തത്? ഇങ്ങനെ രൂപവും ദൃശ്യവും ഗന്ധവും ക്രമമായി വർണിക്കപ്പെടുന്നു; വനവാസം എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും സുഖംതന്നെ എന്നു കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഇപ്പോൾ വർണനയിൽനിന്ന് രാമൻ തന്റെ ആന്തരികാവസ്ഥയിലേക്കു നീങ്ങുന്നു; ഇതാണ് സർഗത്തിന്റെ മധ്യബിന്ദു. ‘അനിന്ദിതേ, നിന്നോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ഇവിടെ അനേകം വർഷങ്ങൾ ഞാൻ വസിച്ചാലും ശോകം എന്നെ കീഴടക്കുകയില്ല’ എന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ധാരാളം പൂക്കളും ഫലങ്ങളുമുള്ള, രമണീയമായ, പലതരം പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, വിചിത്രശിഖരങ്ങളുള്ള ഈ പർവതത്തിൽ അദ്ദേഹം ആനന്ദിക്കുന്നു. പിന്നെ അദ്ദേഹം വനവാസത്തിന്റെ രണ്ടു ഫലങ്ങൾ എണ്ണുന്നു — ധർമത്തിൽ പിതാവിനോടുള്ള കടം വീട്ടലും ഭരതനു പ്രിയം ചെയ്യലും. ഓർക്കേണ്ടതാണ് — ആരുടെ പ്രിയം അദ്ദേഹം എണ്ണുന്നുവോ, ആ ഭരതൻതന്നെ ആ നിമിഷത്തിൽ സൈന്യത്തോടൊപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തേക്കു വരികയാണ്. ‘വൈദേഹീ, മനസ്സിനും വാക്കിനും ശരീരത്തിനും ഇഷ്ടമുള്ള പലവിധ ഭാവങ്ങൾ കണ്ടുകൊണ്ട് നീയും എന്നോടൊപ്പം ചിത്രകൂടത്തിൽ രമിക്കുന്നുവോ?’ എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം അവളുടെ അനുഭവവും ചോദിക്കുന്നു; വനവാസം ഒരാളുടേതല്ല, രണ്ടുപേരുടേതുമാണ് എന്ന് അതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം പൂർവികരുടെ പ്രമാണം കൊണ്ടുവരുന്നു: ‘രാജ്ഞീ, എന്റെ പ്രപിതാമഹന്മാരായ ശ്രേഷ്ഠരാജർഷികൾ ഈ വനവാസത്തെത്തന്നെ മരണാനന്തരം ശ്രേയസ്സിനുള്ള അമൃതം എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.’

വീണ്ടും വർണന തുടരുന്നു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ രാത്രിയും കടന്നുവരുന്നു. പർവതത്തിലെ വിശാലമായ പാറകൾ നൂറുകണക്കിനു ചുറ്റും ശോഭിക്കുന്നു — നീല, മഞ്ഞ, വെള്ള, ചുവപ്പ് എന്നിങ്ങനെ അനേകം നിറങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായി. രാത്രിയിലാകട്ടെ പർവതരാജന്റെ ഓഷധികൾ സ്വന്തം പ്രഭാശോഭയാൽ ആയിരക്കണക്കിനു ജ്വലിച്ച് അഗ്നിജ്വാലകൾപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു. ‘ഓഷധി’ എന്നത് ഇവിടെ സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്ന ഒരു വള്ളിയാണ്; പർവതം പകൽ നിറങ്ങളാലും രാത്രി ജ്യോതിസ്സുകളാലും ശോഭിക്കുന്നു എന്നിങ്ങനെ ഇരുകാലങ്ങളിലെയും സൗന്ദര്യം കവി കാണിക്കുന്നു. പിന്നെ സ്ഥലങ്ങളുടെ വൈചിത്ര്യം — ചില പ്രദേശങ്ങൾ ‘ക്ഷയനിഭം’ അതായത് വീടുപോലെ, ചിലത് ഉദ്യാനംപോലെ, ചിലത് ഒറ്റപ്പാറയായി ശോഭിക്കുന്നു; വനംതന്നെ വീടും ഉദ്യാനവും എന്ന ഭാവം ഇതിലടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ പർവതത്തിന്റെ സമഗ്രദർശനം — ഭൂമി പിളർന്ന് ഉയർന്നുവന്നതുപോലെ ഈ ചിത്രകൂടം ശോഭിക്കുന്നു; അതിന്റെ ശിഖരം എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും ശുഭമായി കാണപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ സൂക്ഷ്മവർണനയിൽനിന്ന് കവി വീണ്ടും സമഗ്രദർശനത്തിലേക്കു പോകുന്നു; ഒടുവിൽ പർവതം ഒരൊറ്റ വിശാലരൂപം ധരിക്കുന്നു.

അവസാനഖണ്ഡത്തിൽ കവി മനുഷ്യവിലാസത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു. കുഷ്ഠം, സ്ഥഗരം, പുന്നാഗം, ഭൂർജം എന്നിവയുടെ ഇലകൾ മേൽവിരിപ്പായുള്ള, താമരയിതളുകൾ നിറഞ്ഞ കാമികളുടെ ശയ്യകൾ കാണപ്പെടുന്നു. കാമികൾ ഉപേക്ഷിച്ച, ഞെരിഞ്ഞമർന്ന് എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞ താമരമാലകളും; പലതരം ഫലങ്ങൾ മരങ്ങളിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു. ആളുകളെ കാണുന്നില്ല, അവരുടെ അടയാളങ്ങൾ മാത്രം — ശയ്യകൾ, മാലകൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ; ഇതിലൂടെ വനത്തിലെ ഏകാന്തതപോലും സജീവമായതുപോലെ തോന്നുന്നു. പിന്നെ ഉപമാനം — കുബേരനഗരിയായ വസ്വൗകസാരയെയും നളിനിയെയും അതിശയിച്ച്, ഉത്തരകുരുക്കളെയും കടത്തിവെട്ടി, ധാരാളം കിഴങ്ങുകളും ഫലങ്ങളും വെള്ളവുമുള്ള ഈ ചിത്രകൂടം ശോഭിക്കുന്നു; ദേവന്മാരുടെ ഭോഗഭൂമികളെക്കാളും ഈ പർവതം ശ്രേഷ്ഠമാണ് എന്നാണ് രാമന്റെ നിർണയം. അവസാനശ്ലോകം വൃത്തം മാറ്റുന്നു — അനുഷ്ടുപ്പിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ദീർഘവൃത്തം; അതിൽ രാമൻ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെന്നപോലെ പറയുന്നു: ‘വനിതേ, സീതേ, നിന്നോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ഈ കാലം വിഹരിച്ച്, സജ്ജനങ്ങളുടെ വഴിയിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ സ്വന്തം നിയമങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട്, കുലധർമം വർധിപ്പിക്കുന്ന ആനന്ദം ഞാൻ പ്രാപിക്കും.’ ഈ ശാന്തമായ വാക്യത്തോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे चतुर्नवतितमः सर्गः॥ ९४॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക