॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 85-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഭരത-ഗുഹ സംവാദത്തിൽ ഭരതന്റെ ശോകം

ഗുഹനോടു ഭരതന്റെ മറുപടി, വഴിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം, ഗുഹന്റെ ശങ്കയും അതിന്റെ നിവാരണവും, രാത്രിയിൽ ഭരതന്റെ ശോകാഗ്നി

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ നിഷാദാധിപതിയായ ഗുഹൻ ഭരതനു മീനും മാംസവും തേനും പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും പാർപ്പിടവും സമർപ്പിക്കുകയും, ‘ഈ ദേശം അങ്ങയുടെ ഗൃഹോദ്യാനമാണ്; അങ്ങയുടെ വരവ് അറിയാതിരുന്നതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഒരുങ്ങാത്തവരായിപ്പോയി’ എന്നു പറയുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഈ സർഗത്തിൽ മഹാപ്രാജ്ഞനായ ഭരതൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഗുഹനോട് യുക്തിയും ലക്ഷ്യവും ചേർന്ന വാക്കുകളാൽ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘സഖേ, നീ എന്റെ ഗുരുവായ രാമന്റെ സുഹൃത്താണ്; ഇത്രയും വലിയ ഒരു സൈന്യത്തെപ്പോലും പൂജിക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നതിനാൽ നിന്റെ ആ ആഗ്രഹം മഹത്തരംതന്നെ. നിന്റെ ശ്രദ്ധകൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാവർക്കുമുള്ള സത്കാരം നടന്നുകഴിഞ്ഞു.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — ശോകവ്രതത്തിലായതിനാൽ ഭരതൻ ഭക്ഷണമോ ആതിഥ്യമോ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ ഗുഹന്റെ സൗഹാർദം പൂർണമായി സ്വീകരിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലെ ശീലദർശനം. പിന്നെ ശ്രീമാനും മഹാതേജസ്വിയുമായ അദ്ദേഹം പോകേണ്ട വഴി കൈകൊണ്ടു ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച് വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു: ‘ഏതു വഴിയിലൂടെയാണ് ഞാൻ ഭരദ്വാജന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോകേണ്ടത്? ഗംഗാതീരത്തുള്ള ഈ ചതുപ്പുപ്രദേശം അത്യന്തം നിബിഡവും കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്.’ ഈ ജിജ്ഞാസതന്നെയാണ് സർഗത്തിന്റെ ഗതി നിർണയിക്കുന്നത്. ബുദ്ധിമാനായ ആ രാജകുമാരന്റെ വാക്കുകേട്ട് നിബിഡവനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഗുഹൻ കൈകൂപ്പി മറുപടി നൽകുന്നു: ‘ദേശമറിയുന്ന, ശ്രദ്ധാലുക്കളായ ദാശന്മാർ അങ്ങയെ അനുഗമിക്കും; മഹാബലനായ രാജകുമാരാ, ഞാനും അങ്ങയോടൊപ്പം വരും.’ കാട്ടിൽ ജനിച്ചു കാട്ടിൽ വളർന്നവനാണ് വഴികാട്ടിയാകാൻ അർഹൻ. ഇങ്ങനെ ആദ്യത്തെ ആറു ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഭരതന്റെ വിനയവും ഗുഹന്റെ സഹായബുദ്ധിയും — ഇരുവരുടെയും സൗഹാർദത്തിന് ഉറച്ച അടിത്തറ — സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.

തുടർന്ന് ഗുഹൻ പെട്ടെന്ന് തന്റെ ഉള്ളിലുള്ള സംശയം തുറന്നുപറയുന്നു: ‘ക്ലേശമില്ലാതെ കർമം ചെയ്യുന്ന രാമനോടു ദുഷ്ടഭാവത്തോടെയല്ലല്ലോ അങ്ങു പോകുന്നത്? അങ്ങയുടെ ഈ മഹത്തായ ചതുരംഗസൈന്യം എന്റെ മനസ്സിൽ ശങ്ക ജനിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.’ ഗുഹൻ രാമന്റെ പ്രിയസഖാവാണ്, അതിനാൽ ഈ ശങ്ക സ്വാഭാവികംതന്നെ; സൈന്യവുമായി വന്ന അനുജൻ എന്തിനു വരുന്നു എന്ന ചോദ്യം ലോകത്തിനും ഉണ്ടാകാം. ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്ന ഗുഹനോട് ആകാശംപോലെ നിർമലനായ ഭരതൻ മിനുസമാർന്ന മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘അത്രയും കഷ്ടമായ ഒരു കാലം ഒരിക്കലും വരാതിരിക്കട്ടെ; നീ എന്നെ ശങ്കിക്കരുത്. ആ രാഘവൻ എന്റെ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനാണ്, ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ പിതാവിനു തുല്യനായി കരുതുന്നു. കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന ആ കാകുത്സ്ഥനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ മാത്രമാണ് ഞാൻ പോകുന്നത്. ഗുഹാ, എന്നെക്കുറിച്ചു മറ്റൊരു വിചാരം വേണ്ട; ഞാൻ നിന്നോടു സത്യം പറയുന്നു.’ ശങ്കയ്ക്കുള്ള ഉത്തരം കോപംകൊണ്ടല്ല, മാധുര്യംകൊണ്ടും സത്യവചനംകൊണ്ടുമാണ് നൽകിയത് — ഇവിടെയാണ് ഭരതന്റെ മഹത്ത്വം പ്രകാശിക്കുന്നത്. ‘ആകാശംപോലെ നിർമലൻ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — മനസ്സിൽ മാലിന്യം ഒട്ടുമില്ലാത്തവനാണ് ശങ്ക സഹിക്കുന്നത്, കോപിക്കാതിരിക്കുന്നത്.

ഭരതന്റെ വാക്കുകേട്ട് ഗുഹന്റെ മുഖം ആനന്ദത്താൽ വിടർന്നു; സന്ദേഹം വേരോടെ നീങ്ങി; സന്തുഷ്ടനായ അദ്ദേഹം വീണ്ടും ഭരതനോടു പറഞ്ഞു: ‘അങ്ങ് ധന്യനാണ്! പ്രയത്നംകൂടാതെ വന്നുചേർന്ന രാജ്യംപോലും ത്യജിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന അങ്ങയെപ്പോലെ ഒരാളെ ഈ ഭൂതലത്തിൽ ഞാൻ കാണുന്നില്ല. സാധാരണക്കാരൻ പ്രയത്നിച്ചുപോലും രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അങ്ങാകട്ടെ പ്രയത്നംകൂടാതെ ലഭിച്ചതുപോലും ത്യജിക്കുന്നു. കഷ്ടത്തിലായ രാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ അങ്ങ് ആഗ്രഹിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അങ്ങയുടെ കീർത്തി ശാശ്വതമായി ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കും.’ ഗുഹൻ ഭരതനോട് ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ സൂര്യൻ പ്രഭ മങ്ങി, രാത്രി വന്നെത്തി — സംവാദത്തിന്റെ സമാപ്തിയെ കവി ദിവസത്തിന്റെ സമാപ്തിയോടു ചേർക്കുന്നു. പിന്നെ ഗുഹനാൽ സന്തുഷ്ടനാക്കപ്പെട്ട ശ്രീമാനായ ഭരതൻ ആ സൈന്യത്തെ യഥാസ്ഥാനം പാർപ്പിച്ച് ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം വീണ്ടും ശയനസ്ഥലത്തേക്കു വന്നു. ദിവസം അവസാനിച്ചു, എന്നാൽ ഭരതന്റെ രാത്രി അവസാനിക്കുന്നില്ല — തുടർന്നുള്ള ശ്ലോകങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉറക്കമില്ലായ്മയാണ് വർണിക്കുന്നത്. സൈന്യത്തിനു വിശ്രമം ലഭിച്ചു, രാജാവിന്റെ പുത്രനു ലഭിച്ചില്ല.

ശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന മഹാത്മാവായ ഭരതന്റെ മനസ്സിൽ രാമചിന്ത നിറഞ്ഞ ശോകം വന്നെത്തി — ധർമത്തിൽ ദൃഷ്ടിയുറപ്പിച്ച, അതിന് അർഹനല്ലാത്ത അദ്ദേഹത്തിന് അത്തരമൊരു ശോകം ഉചിതമായിരുന്നില്ല, എങ്കിലും അതു വന്നു; അപരാധം ചെയ്യാത്തവൻതന്നെ ശിക്ഷ അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ. കാട്ടുതീയാൽ ചുട്ടുപൊള്ളിയ മരത്തെ അതിന്റെതന്നെ പൊത്തിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഗ്നി കൂടുതൽ എരിക്കുന്നതുപോലെ, അന്തർദാഹമാകുന്ന അഗ്നി ആ രാഘവനെ തപിപ്പിക്കുന്നു — പുറമേയുള്ള ദുഃഖംപോലും ഉള്ളിലേതിനെക്കാൾ ചെറുതാണ്. സൂര്യരശ്മികളാൽ തപിച്ച ഹിമവാൻ മഞ്ഞുരുക്കിയൊഴുക്കുന്നതുപോലെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിൽനിന്നും ശോകാഗ്നിയിൽനിന്നുണ്ടായ വിയർപ്പ് ഒഴുകി. പിന്നെ കവി ദുഃഖത്തെയാകെ ഒരൊറ്റ വിശാലമായ രൂപകത്തിലൂടെ കാണിക്കുന്നു — ഒരു മഹാദുഃഖപർവതം കൈകേയീപുത്രനെ ആക്രമിച്ചു. ആ പർവതത്തിന്റെ ഗുഹകൾ ധ്യാനം, ധാതുക്കൾ നെടുവീർപ്പുകൾ, വൃക്ഷസമൂഹം ദൈന്യം, ശിഖരങ്ങൾ ശോകജന്യമായ ആയാസം, എണ്ണമറ്റ ജന്തുക്കൾ മോഹാലസ്യം, ഓഷധികളും മുളകളും അകത്തും പുറത്തുമുള്ള സന്താപങ്ങൾ. ഒരൊറ്റ രൂപകത്തിൽത്തന്നെ ഭരതന്റെ സമ്പൂർണമായ മാനസികാവസ്ഥ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ഇതു വാല്മീകിയുടെ വിശിഷ്ടരീതിയാണ്. ‘കൈകേയീസുതൻ’ എന്ന പേരിലും സൂചനയുണ്ട് — ആരുടെ അമ്മയുടെ വരംമൂലമാണോ ഇതെല്ലാം സംഭവിച്ചത്, അവളുടെതന്നെ പുത്രനാണ് ഇപ്പോൾ അതിന്റെ ഭാരം ചുമക്കുന്നത്.

നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട്, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി, ബോധം മങ്ങി, ആ നരശ്രേഷ്ഠൻ പരമമായ ആപത്തിലകപ്പെട്ടു; ഹൃദയജ്വരത്താൽ പീഡിതനായി, കൂട്ടത്തിൽനിന്ന് അകറ്റപ്പെട്ട കാളക്കൂറ്റനെപ്പോലെ, അദ്ദേഹത്തിനു ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല. ഉപമ മർമസ്പർശിയാണ് — കൂട്ടത്തിന്റെ നായകനാകേണ്ടവൻതന്നെ കൂട്ടമില്ലാത്തവനായിത്തീർന്നു. ഒടുവിൽ മഹാനുഭാവനായ ഭരതൻ തന്റെ ആളുകളോടൊപ്പം, ഏകാഗ്രചിത്തനായി, ഗുഹനെ ചെന്നുകണ്ടു; അപ്പോൾ ജ്യേഷ്ഠനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയിൽ മുഴുകി അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ ഭരതനെ ഗുഹൻ വീണ്ടും ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഈ ആശ്വാസവചനത്തോടെയാണ് അടുത്ത സർഗം ആരംഭിക്കുന്നത് — അവിടെ ഗുഹൻ ലക്ഷ്മണന്റെ സദ്ഭാവവും വിലാപവും വർണിക്കും. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം സംവാദത്തോടെ ആരംഭിച്ച് ശോകത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു; അടുത്തതിന്റെ കഥാസൂത്രം ഗുഹന്റെ വായിൽത്തന്നെ ഏൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे पञ्चाशीतितमः सर्गः॥ ८५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക