സർഗ്ഗം
നിഷാദരാജൻ ഗുഹന്റെ ശങ്കയും ആതിഥ്യസമർപ്പണവും
ഗംഗാതീരത്ത് ഭരതന്റെ സൈന്യത്തെ കണ്ട് ഗുഹന്റെ ആശങ്ക, ജ്ഞാതികളുടെ യുദ്ധസന്നാഹം, സുമന്ത്രന്റെ നിവേദനം, ഗുഹന്റെ വിനയവചനം
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഭരതന്റെ സൈന്യം ഗംഗാതീരത്ത് ശൃംഗിവേരപുരത്തിനടുത്ത് താവളമടിച്ചു. ഈ സർഗത്തിൽ ആ സൈന്യംതന്നെ ഗുഹന്റെ കണ്ണിൽപ്പെടുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ സന്ദേഹം ഉണരുന്നു. ഗംഗയെ ആശ്രയിച്ചു താവളമടിച്ച സൈന്യത്തെ കണ്ട ഉടൻ നിഷാദരാജൻ ചുറ്റും നിന്ന ജ്ഞാതികളോടു പറഞ്ഞു: ‘ഇവിടെനിന്നു കാണുന്ന ഈ മഹാസൈന്യം സമുദ്രംപോലെയാണ്; മനസ്സുകൊണ്ട് ആലോചിച്ചിട്ടും എനിക്കിതിന്റെ അറ്റം കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല. നിശ്ചയമായും ദുർബുദ്ധിയായ ഭരതൻ സ്വയം വന്നിരിക്കുകയാണ്; അയാളുടെ രഥത്തിലുള്ള ഈ വലിയ കോവിദാരക്കൊടിതന്നെ അതിനു തെളിവ്. അയാൾ നമ്മെ കയറുകൊണ്ടു ബന്ധിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ കൊല്ലും; പിന്നെ പിതാവ് രാജ്യത്തുനിന്നു പുറത്താക്കിയ ദാശരഥിയായ രാമനെയും പിന്തുടർന്നു കൊല്ലും. ആ രാജാവിന്റെ സമ്പന്നവും അതിദുർലഭവുമായ ശ്രീ ഒറ്റയ്ക്കു കൈക്കലാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാണ് കൈകേയീപുത്രനായ ഭരതൻ രാമനെ കൊല്ലാൻ വരുന്നത്.’ ഗുഹന്റെ ഈ ശങ്ക അകാരണമല്ല — ആരുടെ അമ്മയുടെ വരംമൂലം രാമൻ കാട്ടിലേക്കു പോയോ, അവന്റെതന്നെ കൊടിയാണ് ഇപ്പോൾ ഗംഗാതീരത്തു കാണുന്നത്. കോവിദാരക്കൊടിയാണ് തെളിവ്; എന്നാൽ ആ തെളിവ് വഴിതെറ്റിക്കുന്നതാണ്, കാരണം ഭരതന്റെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം നേരെ വിപരീതമാണ്. ഈ സർഗം മുഴുവൻ വിപരീതധാരണയിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു — വായനക്കാരന് സത്യമറിയാം, ഗുഹനറിയില്ല; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓരോ വാക്യവും കരുണവും ഹാസ്യം കലർന്നതുമായിത്തീരുന്നു. കവി ഇവിടെ ആദ്യമായി കഥയെ ഒരു പുറമേയുള്ള സാക്ഷിയുടെ കണ്ണുകളിലൂടെ കാണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ഭരതന്റെ ശുദ്ധി മറ്റൊരാളുടെ സന്ദേഹത്താലും പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
ഗുഹൻ ഇപ്പോൾ താൻ ആരുടെ പക്ഷത്താണെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: ‘ദാശരഥിയായ രാമൻ എന്റെ സ്വാമിയും സഖാവുമാണ്; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നന്മ ആഗ്രഹിക്കുന്ന നിങ്ങൾ യുദ്ധസന്നദ്ധരായി ഇവിടെ ഗംഗാതീരത്തെ ചതുപ്പുനിലത്തു നിൽക്കുവിൻ.’ ‘സ്വാമിയും സഖാവും’ എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾ ഒരേ വാക്യത്തിൽ — ഒന്ന് സ്വാമിഭാവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു, മറ്റേത് സമഭാവം; നിഷാദരാജന് രാമനോടുള്ള ഭക്തിയും മൈത്രിയും ഒപ്പത്തിനൊപ്പം നിലകൊള്ളുന്നു. പിന്നെ അദ്ദേഹം ക്രമീകരണങ്ങൾ നിർദേശിക്കുന്നു: ‘എല്ലാ ദാശന്മാരും സൈന്യസമേതം നദി കാത്തുകൊണ്ട്, മാംസവും കിഴങ്ങും പഴങ്ങളും ഭക്ഷിച്ച്, ഗംഗയെ ആശ്രയിച്ചു നിൽക്കട്ടെ. അഞ്ഞൂറു തോണികളിൽ ഓരോന്നിലും യുദ്ധസന്നദ്ധരായ നൂറുനൂറു യുവാക്കളായ കൈവർത്തന്മാർ നിൽക്കട്ടെ’ എന്ന് അദ്ദേഹം പ്രേരിപ്പിച്ചു. അഞ്ഞൂറു തോണികൾ, ഓരോന്നിലും നൂറു യോദ്ധാക്കൾ — ഈ കണക്കിലൂടെ കവി നിഷാദരാജന്റെ ബലം കാണിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം ഒരു വ്യവസ്ഥയും പറയുന്നു: ‘ഇവിടെ ഭരതൻ രാമന്റെ കാര്യത്തിൽ സന്തുഷ്ടമനസ്കനാണെങ്കിൽ മാത്രമേ ഈ സൈന്യം ഇന്നു സുരക്ഷിതമായി ഗംഗ കടക്കൂ.’ നദിതന്നെയാണ് ഇവിടെ പരീക്ഷ; അതു കടക്കാതെ രാമനിലെത്താൻ സാധ്യമല്ല. തോണികൾ നിഷാദരാജന്റെ കൈയിലാണ്, അതിനാൽ അദ്ദേഹംതന്നെയാണ് ദ്വാരപാലകൻ. ‘സ്വസ്തിമതീ’ (സുരക്ഷിതമായി) എന്ന പദത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം സൈന്യത്തിന്റെ ക്ഷേമവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഭരതന്റെ ഭാവം ശുദ്ധമാണെങ്കിൽ ആർക്കും ആപത്തില്ല.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം നിഷാദാധിപതിയായ ഗുഹൻ മീനും മാംസവും തേനും കാഴ്ചദ്രവ്യമായി എടുത്ത് ഭരതന്റെ അടുത്തേക്കു ചെന്നു — ഒരുവശത്ത് യുദ്ധസന്നാഹം, മറുവശത്ത് കാഴ്ച; സന്ദേഹം ഇതുവരെ നീങ്ങിയിട്ടില്ല, എന്നാൽ മര്യാദ കൈവിട്ടിട്ടില്ല. അദ്ദേഹം വരുന്നതു കണ്ട്, പ്രതാപവാനും സന്ദർഭജ്ഞനുമായ സൂതപുത്രൻ സുമന്ത്രൻ വിനീതനായി ഭരതനെ അറിയിച്ചു: ‘ആയിരക്കണക്കിനു ജ്ഞാതികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ സ്ഥപതി ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ നിപുണനും വൃദ്ധനുമാണ്; അങ്ങയുടെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ സഖാവുമാണ്. അതിനാൽ, കാകുത്സ്ഥാ, ഈ നിഷാദാധിപനായ ഗുഹൻ അങ്ങയെ കാണട്ടെ; രാമലക്ഷ്മണന്മാർ എവിടെയാണുള്ളതെന്ന് സംശയമില്ലാതെ അദ്ദേഹത്തിനറിയാം.’ സുമന്ത്രന്റെ വാക്കുകളിൽ മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങളുണ്ട് — ഗുഹന്റെ പരിചയം, അദ്ദേഹത്തിനു രാമനോടുള്ള സൗഹൃദത്തിന്റെ കഥനം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാർഗജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉപയോഗം. സുമന്ത്രനിൽനിന്ന് ഈ ശുഭവചനം കേട്ട ഭരതൻ ഉടൻ പറഞ്ഞു: ‘ഗുഹൻ എന്നെ കാണട്ടെ.’ രാജകുമാരന്റെ ഈ ഒരൊറ്റ വാക്കുതന്നെ സന്ദേഹമെല്ലാം തകർക്കാൻ മതിയായതാണ്. അദ്ദേഹം സൈന്യത്തെ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നില്ല, ആയുധമെടുക്കുന്നില്ല; ‘കാണട്ടെ’ എന്നു മാത്രം പറയുന്നു. സുമന്ത്രനും ഗുഹനെ ‘വൃദ്ധൻ’ എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ച് ആദരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ജാതിഭേദംപോലും അപ്രധാനമാക്കപ്പെടുന്നു.
അനുവാദം ലഭിച്ചപ്പോൾ അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ ഗുഹൻ ജ്ഞാതികളോടൊപ്പം ഭരതന്റെ അടുത്തെത്തി, വണങ്ങിനിന്നു പറഞ്ഞു: ‘ഈ ദേശം അങ്ങയുടെ ഗൃഹോദ്യാനംതന്നെയാണ്; അങ്ങയുടെ മുന്നിൽ ഞങ്ങൾ ഒരുങ്ങാത്തവരായിപ്പോയി, കാരണം അങ്ങയുടെ വരവ് മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞില്ല; അതിനാൽ സത്കാരം ഒരുക്കാനായില്ല. ഞങ്ങൾക്കുള്ളതെന്തും അങ്ങേക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു; സ്വന്തം ദാശഗൃഹത്തിലെന്നപോലെ വസിച്ചാലും. നിഷാദന്മാർ സ്വയം ശേഖരിച്ച കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളുമുണ്ട്, പച്ചയും ഉണങ്ങിയതുമായ മാംസമുണ്ട്, പലതരം കാട്ടുവിഭവങ്ങളുമുണ്ട്. ഞാൻ ആശിക്കുന്നു — നന്നായി ഭക്ഷിച്ച സൈന്യം ഈ രാത്രി കഴിച്ചുകൂട്ടും; പലവിധ ഇഷ്ടവസ്തുക്കളാൽ പൂജിതനായി അങ്ങ് നാളെ സൈന്യസമേതം പോകും.’ ഇങ്ങനെ ശങ്ക ആതിഥ്യമായി മാറുന്നു. ‘നിഷ്കുടം’ എന്ന പദം മധുരമാണ് — വീടിനോടു ചേർന്ന ഉദ്യാനംപോലെ ഈ ദേശം അങ്ങയുടേതുതന്നെ എന്ന്. യുദ്ധസന്നദ്ധരായ ദാശന്മാർ ഇപ്പോഴും നദീതീരത്തു നിൽക്കുന്നു, എന്നാൽ അവരുടെ രാജാവ് അതിഥിസത്കാരം ചെയ്യുന്നു — ഈ ഇരട്ടനിലയ്ക്ക് അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഭരതന്റെ മറുപടിയോടെ അറുതിവരും. സർഗം അനുഷ്ടുപ്പിൽത്തന്നെ അവസാനിക്കുന്നു, ദീർഘവൃത്തം എവിടെയുമില്ല — കഥ ഇവിടെ വിശ്രമിക്കുന്നില്ല, മുന്നോട്ടൊഴുകുന്നു എന്നതിന്റെ സൂചനയാണിത്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे चतुरशीतितमः सर्गः॥ ८४॥