॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 68-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വസിഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദൂതന്മാർ രാജഗൃഹത്തിലേക്ക്

വസിഷ്ഠന്റെ മറുപടി, അഞ്ചു ദൂതന്മാരെ അയയ്ക്കൽ, ഭരതനുള്ള രഹസ്യസന്ദേശം, ദീർഘമായ വഴിയുടെ വർണന, രാത്രിയിൽ ഗിരിവ്രജപ്രവേശം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ മാർക്കണ്ഡേയാദികളായ ദ്വിജന്മാർ അരാജകത്വത്തിന്റെ ദോഷങ്ങൾ വിസ്തരിച്ചു വർണിച്ചിട്ട് വസിഷ്ഠനോടു പ്രാർഥിച്ചു: ‘അങ്ങുതന്നെ ഏതെങ്കിലും ഇക്ഷ്വാകുകുമാരനെ അഭിഷേകം ചെയ്യുക.’ ഈ സർഗത്തിൽ വസിഷ്ഠൻ മറുപടി നൽകുന്നു. അവരുടെ ആ വാക്കുകേട്ട് അദ്ദേഹം മിത്രങ്ങളോടും അമാത്യജനങ്ങളോടും ആ ബ്രാഹ്മണരോടെല്ലാവരോടും ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘രാജ്യം നൽകപ്പെട്ട ആ ഭരതൻ അത്യന്തം സുഖിയായി, സഹോദരനായ ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ മാതുലകുലത്തിൽ വസിക്കുന്നതിനാൽ, ആ രണ്ടു വീരസഹോദരന്മാരെയും കൊണ്ടുവരാൻ വേഗമേറിയ ദൂതന്മാർ കുതിക്കുന്ന കുതിരകളിൽ ഉടൻ പോകട്ടെ; ഇതിൽ കൂടുതൽ എന്താണ് നാം ആലോചിക്കാനുള്ളത്?’ ഇതിലൂടെ വസിഷ്ഠൻ തർക്കം ആരംഭിക്കുന്നില്ല, ധർമാനുസൃതമായ അവകാശക്രമത്തെത്തന്നെ പിന്തുടരുന്നു — ആർക്കു രാജ്യം നൽകപ്പെട്ടുവോ അവനെത്തന്നെയാണ് വിളിക്കേണ്ടത്. ‘പോകട്ടെ’ എന്ന് എല്ലാവരും വസിഷ്ഠനോടു പറഞ്ഞു. അവരുടെ ആ വാക്കുകേട്ട് വസിഷ്ഠൻ ദൂതന്മാരെത്തന്നെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: ‘വരൂ സിദ്ധാർഥാ, വിജയാ, ജയന്താ, അശോകാ, നന്ദനാ! ചെയ്യേണ്ടതെന്തെന്നു കേൾക്കുക; നിങ്ങളോടെല്ലാവരോടുമായി ഞാൻ പറയുന്നു.’ അഞ്ചു ദൂതന്മാരുടെയും പേരു പറയുന്നതിലൂടെ കവി കാര്യത്തിന്റെ ഗൗരവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യം — വസിഷ്ഠൻ ആരുടെയും അഭിഷേകം ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ല, ഭരതനെ കൊണ്ടുവരുന്നതു മാത്രമാണ് വിധിക്കുന്നത്; തീരുമാനം അവൻ വന്നശേഷമേ എടുക്കാവൂ എന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവേകം.

വസിഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞ മൂന്നായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — പോകേണ്ടിടം, പറയേണ്ടത്, പറയരുതാത്തത്. ആദ്യം അദ്ദേഹം പറയുന്നു: ‘അതിവേഗമുള്ള കുതിരകളിൽ രാജഗൃഹനഗരത്തിലെത്തി, ശോകം വെടിഞ്ഞ നിങ്ങൾ എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഭരതനോട് ഇങ്ങനെ പറയണം.’ ‘ശോകം വെടിഞ്ഞ’ എന്ന പദം പ്രധാനമാണ് — ദൂതന്മാരുടെ മുഖത്തുപോലും ശോകം കാണരുത് എന്നാണ് നിയമം. പറയേണ്ടത് ഇതാണ്: ‘പുരോഹിതനും എല്ലാ മന്ത്രിമാരും നിനക്കു കുശലം നേരുന്നു; വേഗം പുറപ്പെടുക, നിന്നെക്കൊണ്ട് അടിയന്തരമായ ഒരു കാര്യമുണ്ട്.’ പറയരുതാത്തതും വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു: ‘രാമൻ നാടുവിട്ടുപോയതും പിതാവു മരിച്ചതും അവനോടു പറയരുത്; ചെന്ന് ഇവിടെ രാഘവന്മാർക്കുണ്ടായ നാശം അറിയിക്കരുത്.’ വഴിയിൽവച്ചുതന്നെ പിതൃമരണവും രാമന്റെ വനവാസവും കേട്ടാൽ ഭരതൻ ശോകത്താൽ തളർന്നുപോകും, യാത്ര വൈകും — ഇതാണ് രഹസ്യമാക്കുന്നതിന്റെ കാരണം. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം ഉപഹാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു: ‘പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും ശ്രേഷ്ഠമായ ആഭരണങ്ങളും വേഗം എടുത്ത് കേകയരാജാവിനും ഭരതനുമായി കൊണ്ടുപോകുക.’ ഇങ്ങനെ ദൂതകർമം രാജനീതിയോടൊപ്പം ശിഷ്ടാചാരംകൂടി ചേർന്നതാണെന്നു കാണിക്കപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ഒരു സൂക്ഷ്മവൈരുധ്യവും ശ്രദ്ധിക്കണം — വസിഷ്ഠൻ കുശലാന്വേഷണം അയയ്ക്കുന്നു, പക്ഷേ അയോധ്യയിൽ കുശലമായി ഒന്നുമില്ല; ഇതാണ് ദൂതവാക്യത്തിന്റെ കരുണ.

ആജ്ഞ ലഭിച്ച്, വഴിച്ചെലവും ഭക്ഷണവും ലഭിച്ച ദൂതന്മാർ താന്താങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു പോയി; കേകയദേശത്തേക്കു പോകാനാഗ്രഹിച്ച് ഉത്തമമായ കുതിരകളിൽ കയറി തയ്യാറായി. പിന്നെ യാത്രാരംഭത്തിനുള്ള വിധി ചെയ്ത്, ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്ന കാര്യങ്ങൾ തീർത്ത്, വസിഷ്ഠന്റെ അനുമതിയോടെ അവർ തിടുക്കത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. ഇവിടെനിന്ന് കവി വഴിയുടെ വർണന ആരംഭിക്കുന്നു; അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ ഭൂമിശാസ്ത്രസംബന്ധിയായ പ്രസിദ്ധസ്ഥലമാണിത്. ആദ്യം അവർ അപരതാലപർവതത്തിന്റെ താഴ്ഭാഗത്തുകൂടിയും പ്രലംബപർവതത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്കും പോയി, ആ രണ്ടു പർവതങ്ങൾക്കുമിടയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന മാലിനീനദിയെ പിന്തുടർന്നു യാത്ര ചെയ്തു. പിന്നെ അവർ ഹസ്തിനപുരത്തുവച്ച് ഗംഗ കടന്ന് പടിഞ്ഞാറോട്ടു പോയി; പാഞ്ചാലദേശത്തെത്തി കുരുജാംഗലത്തിന്റെ മധ്യത്തിലൂടെ യാത്ര തുടർന്നു. ഇങ്ങനെ യാത്രയുടെ ദിശ വ്യക്തമാണ് — അയോധ്യയിൽനിന്നു വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, ഗംഗയ്ക്കക്കരെ, പാഞ്ചാലവും കുരുദേശവും കടന്ന് കേകയത്തിലേക്ക്. ഓരോ പദത്തിലും സ്ഥലനാമങ്ങൾ എണ്ണിക്കൊണ്ട് കവി ദൂതന്മാരുടെ വേഗവും വഴിയുടെ ദൈർഘ്യവും ഒരുപോലെ ശ്രോതാവിന്റെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു. ‘പ്രാസ്ഥാനികം’ എന്ന പദത്താൽ യാത്രയ്ക്കു മുമ്പുള്ള മംഗളകർമം സൂചിതമാണ്; തിടുക്കത്തിലും വിധി ഉപേക്ഷിച്ചില്ല എന്നതാണ് ശിഷ്ടാചാരം.

വഴിയിൽ നന്നായി പൂത്ത തടാകങ്ങളും തെളിനീരുള്ള നദികളും കണ്ടുകൊണ്ട് ആ ദൂതന്മാർ കാര്യത്തിന്റെ അടിയന്തരതയാൽ വേഗത്തിൽ പോയി; സൗന്ദര്യം കാണുന്നുണ്ട്, പക്ഷേ അവിടെ തങ്ങുന്നില്ല എന്നാണ് ഭാവം. പിന്നെ തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ളതും ദിവ്യവും നാനാപക്ഷികൾ സേവിക്കുന്നതും ജലസമൃദ്ധവുമായ ശരദണ്ഡാനദിയെ അവർ വേഗത്തിൽ കടന്നു. അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറേ കരയിൽ ‘സത്യോപയാചനം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഒരു നികൂലവൃക്ഷമുണ്ടായിരുന്നു — അവിടെ ചെയ്യുന്ന യാചന സത്യമായിത്തീരും എന്ന്; ആ ദിവ്യവൃക്ഷത്തെ സമീപിച്ച് വന്ദിച്ച് അവർ കുലിംഗാനഗരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. തുടർന്ന് അഭികാലം എന്ന സ്ഥലത്തെത്തി, തേജോഭിഭവനത്തിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ട്, അവർ പിതൃപിതാമഹന്മാരുടേതായ പുണ്യനദി ഇക്ഷുമതി കടന്നു — ‘പിതൃപൈതാമഹി’ എന്ന പദത്താൽ, ഈ നദി ദശരഥന്റെ പിതാക്കന്മാരും പിതാമഹന്മാരും സേവിച്ചതാണെന്ന് കവി ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ ദൂതന്മാരുടെ വഴിയും ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ സ്മരണയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പിന്നെ കൈക്കുമ്പിളിൽ വെള്ളം കുടിച്ചു ജീവിക്കുന്ന വേദപാരഗരായ ബ്രാഹ്മണരെ കണ്ടുകൊണ്ട് അവർ ബാഹ്ലീകദേശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലൂടെ സുദാമാപർവതത്തിലേക്കു പോയി. ഇങ്ങനെ തീർഥങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും നദികളും തപസ്വികളും വഴിയുടെ പുണ്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു. സ്ഥലനാമങ്ങളുടെ ബാഹുല്യത്താൽ ഈ സർഗം പ്രാചീനഭാരതത്തിന്റെ വഴിവിജ്ഞാനത്തിന് ഒരു പ്രധാന സാക്ഷിയാണെന്നു വിദ്വാന്മാർ കരുതുന്നു.

സുദാമാപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ വിഷ്ണുപദം ദർശിച്ചുകൊണ്ട് അവർ വിപാശയിലും ശാല്മലിയിലുമെത്തി; പിന്നെ നദികളും കിണറുകളും കുളങ്ങളും ചെറുപൊയ്കകളും തടാകങ്ങളും, പലതരം സിംഹങ്ങളെയും പുലികളെയും മാനുകളെയും ആനകളെയും കണ്ടുകൊണ്ട് അത്യന്തം വിശാലമായ വഴിയിലൂടെ അവർ പോയി — സ്വാമിയുടെ ശാസനം നിറവേറ്റാൻ ഉത്സുകരായി. ഇവിടെ കവി രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങളിലായി ഒരേ വാക്യം വിസ്തരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ വഴിയുടെ വിസ്താരവും വായനക്കാരന് അനുഭവപ്പെടുന്നു. നീണ്ട വഴിയിലൂടെ പോകുന്ന അവരുടെ വാഹനങ്ങൾ തളർന്നു; എങ്കിലും അവർ നേരിട്ട് വേഗത്തിൽ നഗരശ്രേഷ്ഠമായ ഗിരിവ്രജത്തിലെത്തി. അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ ലക്ഷ്യം സംഗ്രഹിക്കുന്നു — സ്വാമിയുടെ പ്രിയത്തിനായി, കുലരക്ഷയ്ക്കായി, സ്വാമിയുടെ വംശത്തെ നിലനിർത്താനായി, ‘അഹേഡമാനാഃ’ — അതായത്, അനാദരമോ ക്രോധമോ കാട്ടാതെ — ആ ദൂതന്മാർ തിടുക്കത്തിൽ രാത്രിയിൽത്തന്നെ ആ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ‘രാത്രിയിൽത്തന്നെ അവർ ആ നഗരത്തിലെത്തി’ എന്ന പാദം അടുത്ത സർഗത്തിന്റെ ഭൂമിക രചിക്കുന്നു — അവർ പ്രവേശിച്ച അതേ രാത്രിയിലാണ് ഭരതൻ ദുഃസ്വപ്നം കാണുന്നത്. ‘അഹേഡമാനാഃ’ എന്ന പദത്താൽ ദൂതന്മാരുടെ സേവനഭാവം സൂചിതമാകുന്നു — ദീർഘമായ അധ്വാനത്തിലും അവർ മടുത്തില്ല, കോപിച്ചുമില്ല.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डेऽष्टषष्टितमः सर्गः॥ ६८॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക