॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 56-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ചിത്രകൂടത്തിൽ പർണശാലാനിർമാണം

പ്രഭാതത്തിൽ പുറപ്പാട്, വഴിയിലെ വനശോഭയുടെ വർണന, ചിത്രകൂടപ്രാപ്തി, വാല്മീകിദർശനം, ലക്ഷ്മണൻ പർണശാല നിർമിക്കുന്നു, വാസ്തുശമനം, കുടീരപ്രവേശം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമാദികൾ യമുനാതീരത്ത് താമസത്തിനെത്തി; ഇവിടെ അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തുന്നതു വർണിക്കുന്നു. രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രഘുശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ, തന്റെ പിന്നാലെ ഉറങ്ങിയിരുന്ന ലക്ഷ്മണനെ പതുക്കെ ഉണർത്തി: ‘സൗമിത്രേ, കാട്ടുജീവികൾ മധുരമായി ശബ്ദിക്കുന്നതു കേൾക്കൂ; പരന്തപാ, നമുക്കു പുറപ്പെടാം, യാത്രയ്ക്കുള്ള സമയമായി.’ തക്കസമയത്ത് ജ്യേഷ്ഠനാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ട, ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ലക്ഷ്മണൻ ഉറക്കവും മയക്കവും കെട്ടിക്കിടന്ന ക്ഷീണവും ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നെ അവരെല്ലാവരും എഴുന്നേറ്റ് നദിയിലെ മംഗളകരമായ ജലം തൊട്ട്, ഋഷിമാർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ചിത്രകൂടത്തിലേക്കുള്ള ആ വഴിയിലൂടെ പോയി. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: രാമൻ അനുജനോട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ല, പതുക്കെ ഉണർത്തുന്നു, കാട്ടിലെ പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞപോലും മധുരമാണ്. ‘സമയേ പ്രതിബോധിതഃ’ (തക്കസമയത്ത് ഉണർത്തപ്പെട്ട) എന്ന പദംകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ പെട്ടെന്നുള്ള എഴുന്നേൽപ്പ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു — അദ്ദേഹം വൈകുന്നില്ല, എതിർത്തുപറയുന്നില്ല. ‘നദിയിലെ മംഗളജലം തൊട്ട്’ എന്ന പദംകൊണ്ട് പ്രഭാതകർമങ്ങൾ ചുരുക്കിപ്പറയുന്നു; കാട്ടിലും നിത്യാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. ‘ഋഷിമാർ സഞ്ചരിക്കുന്ന വഴി’ എന്നത് കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഭരദ്വാജൻ നിർദേശിച്ച വഴിതന്നെയാണ്; ഇങ്ങനെ കഥയുടെ തുടർച്ച മുറിയാതെ കാക്കുന്നു.

തക്കസമയത്തു പുറപ്പെട്ട രാമൻ സൗമിത്രിയോടൊപ്പം നടന്നുകൊണ്ട് താമരയിതൾപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ള സീതയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘വൈദേഹീ, ശിശിരം കഴിഞ്ഞതോടെ എല്ലായിടത്തും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന മരങ്ങളെ നോക്കൂ; സ്വന്തം പൂക്കളാൽതന്നെ മാലയണിഞ്ഞ പ്ലാശുമരങ്ങൾ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ ശോഭിക്കുന്നു. മനുഷ്യർ തൊട്ടിട്ടില്ലാത്ത, പഴങ്ങളും പൂക്കളുംകൊണ്ടു കുനിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ചേർമരങ്ങളെയും കൂവളങ്ങളെയും നോക്കൂ — ഇവകൊണ്ട് നമുക്കു നിശ്ചയമായും ജീവിക്കാനാകും. ലക്ഷ്മണാ, ഓരോ മരത്തിലും തേനീച്ചകൾ ശേഖരിച്ച, ഓരോ ദ്രോണം അളവുള്ള തേൻകൂടുകൾ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നതു നോക്കൂ.’ ഈ വർണന രണ്ടു പ്രയോജനങ്ങൾ സാധിക്കുന്നു — സീതയുടെ മനസ്സിനെ പ്രസന്നമാക്കുന്നു, കാട്ടിലെ ഉപജീവനമാർഗവും കാണിക്കുന്നു. ‘മനുഷ്യർ തൊട്ടിട്ടില്ലാത്ത’ എന്ന പദംകൊണ്ട് ജനശൂന്യത സൂചിതമാകുന്നു; അതുതന്നെയാണ് അവിടെ പഴങ്ങളുടെ സമൃദ്ധിക്കു കാരണം. ‘ശക്ഷ്യാമ ജീവിതും’ (നമുക്കു ജീവിക്കാനാകും) എന്നത് രാമന്റെ ആശ്വാസവാക്കാണ് — കാട്ടിലും ജീവിതം എളുപ്പമാണെന്ന്. ഇവിടെ രാമൻ തന്റെ ദുഃഖം പറയുന്നില്ല, ഭരതനെയോ കൈകേയിയെയോ ഓർക്കുന്നില്ല; മുന്നിൽ കാണുന്നതുമാത്രം സീതയ്ക്കു കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. ‘മാലിനഃ കിംശുകാഃ’ (മാലയണിഞ്ഞ പ്ലാശുകൾ) എന്ന ഉപമയാൽ പൂക്കളുടെ ഭാരത്താൽ കുനിഞ്ഞ മരങ്ങളെ മാലയണിഞ്ഞ പുരുഷന്മാരായി സങ്കല്പിക്കുന്നു.

‘പൂക്കൾ വിരിച്ചു നിറഞ്ഞ ഈ രമണീയമായ വനപ്രദേശത്ത് ഇതാ ഒരു നത്യൂഹം (നീർക്കോഴി) കരയുന്നു, മയിൽ അതിനു മറുപടിയായി കൂകുന്നു. ആനക്കൂട്ടങ്ങൾ ചുറ്റിനടക്കുന്ന, പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്ന, ഉയർന്ന കൊടുമുടികളുള്ള ഈ ചിത്രകൂടപർവതം നോക്കൂ. നിരപ്പുള്ള നിലമുള്ള, അനേകം മരങ്ങളാൽ മൂടിയ, പുണ്യമായ ചിത്രകൂടകാനനത്തിൽ നാം ആനന്ദിച്ചു കഴിയും, ഉണ്ണീ.’ ഇങ്ങനെ രാമൻ വഴിയിൽ ലക്ഷ്മണനെയും സീതയെയും സാന്ത്വനപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടു നടക്കുന്നു. ‘പുഷ്പസംസ്തരസങ്കടേ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് നിലം പൂക്കളാൽ വിരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു; ‘സമഭൂമിതലേ’ (നിരപ്പുള്ള നിലത്ത്) എന്നതുകൊണ്ട് താമസയോഗ്യത സൂചിതമാകുന്നു, കാരണം നിരപ്പില്ലാത്ത പാറയിൽ പർണശാല നിൽക്കില്ല. ഇങ്ങനെ രാമൻ മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ വാസസ്ഥലത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്നു — ഇതാണ് രാജപുത്രന്റെ വിവേകം. ‘താത’ (ഉണ്ണീ) എന്ന സംബോധന ജ്യേഷ്ഠൻ അനുജനോടു പ്രയോഗിക്കുന്ന സ്നേഹസൂചകമായ വിളിയാണ്. നത്യൂഹത്തിന്റെയും മയിലിന്റെയും മറുകൂവൽ കേട്ട് രാമൻ കാടിന്റെ ജീവസ്സുറ്റ സ്വരൂപം കാണിക്കുന്നു; ജനശൂന്യമായ കാട്ടിലും ഏകാന്തതയില്ല, പക്ഷികളും മൃഗങ്ങളും കൂട്ടുകാരായുണ്ട് എന്നാണ് ഭാവം.

പിന്നെ അവർ രണ്ടുപേരും സീതയോടൊപ്പം കാൽനടയായി ചെന്ന് രമണീയവും മനോഹരവുമായ ചിത്രകൂടപർവതത്തിലെത്തി. പലതരം പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും ധാരാളം കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളുമുള്ളതും രമണീയവും സ്വാദുള്ള ജലം നിറഞ്ഞതുമായ ആ പർവതത്തിലെത്തി രാമൻ പറഞ്ഞു: ‘സൗമ്യനായവനേ, ഈ മല മനോഹരമാണ്, പലതരം മരങ്ങളും വള്ളികളും നിറഞ്ഞതാണ്, ധാരാളം കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളുമുള്ളതും രമണീയവുമാണ്; ഇവിടെ സുഖമായി ഉപജീവനം നടക്കുമെന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു. ഈ പർവതത്തിൽ മഹാത്മാക്കളായ മുനിമാർ വസിക്കുന്നുണ്ട്; ഉണ്ണീ, ഇതുതന്നെയാകട്ടെ നമ്മുടെ വാസസ്ഥലം, നമുക്ക് ഇവിടെ വസിക്കാം.’ ഇവിടെ നാലു ഗുണങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — ജലം, കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും, മരത്തണൽ, സത്സംഗം; ഇവകൊണ്ടാണ് ഒരു സ്ഥലം താമസയോഗ്യമാകുന്നത്. വിശേഷിച്ചും ‘മുനിമാർ വസിക്കുന്നുണ്ട്’ എന്ന അവസാനഗുണമാണ് പ്രധാനം, കാരണം തപോവനത്തിൽ കൂടെ വസിക്കുന്നവർതന്നെയാണ് രക്ഷ. ‘പ്രതിഭാതി മേ’ (എനിക്കു തോന്നുന്നു) എന്ന പദംകൊണ്ട് രാമൻ തന്റെ അഭിപ്രായം വിനയത്തോടെ അറിയിക്കുന്നു, ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ല; ‘വയം അത്ര വസേമ’ (നമുക്ക് ഇവിടെ വസിക്കാം) എന്ന വിധിലിങ്പ്രയോഗത്താൽ സമ്മതം അഭ്യർഥിക്കുകയാണ്.

ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച് സീതയും രാമനും ലക്ഷ്മണനും കൈകൂപ്പി ആശ്രമത്തിലേക്കു ചെന്ന് എല്ലാവരും വാല്മീകിയെ വന്ദിച്ചു. ധർമജ്ഞനായ മഹർഷി സന്തോഷത്തോടെ അവരെ പൂജിച്ചു, സ്വാഗതമരുളി ‘ഇരുന്നാലും’ എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ മഹാബാഹുവും ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠനുമായ പ്രഭു ഋഷിയോടു യഥാവിധി സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തിയശേഷം ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു. ഈ ഭാഗം ഗീതാപ്രസ്സ് പാഠത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ് — സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇവിടെ വാല്മീകിദർശനമില്ല. കവി സ്വയം ആദികവിയാണ്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശ്രമം ചിത്രകൂടത്തിലാണ്; അതിനാൽ രാമൻ അദ്ദേഹവുമായി സംഗമിച്ചതു പാരമ്പര്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. ‘യഥാന്യായം ആത്മാനം സന്നിവേദ്യ’ (യഥാവിധി സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി) എന്ന പദംകൊണ്ട് ആശ്രമപ്രവേശത്തിന്റെ വിധി കാണിക്കുന്നു — വന്നുചേരുന്നവൻ സ്വന്തം പരിചയം സ്വയംതന്നെ അറിയിക്കണം, തന്റെ മഹത്ത്വം നിമിത്തം (മറ്റുള്ളവർ തിരിച്ചറിയുന്നതും) കാത്തുനിൽക്കരുത്. ‘ആസ്യതാം’ (ഇരുന്നാലും) എന്ന ഒറ്റ വാക്കിൽ മുനിയുടെ സത്കാരം പൂർണമാകുന്നു — ഇരിപ്പിടം, സ്വാഗതവചനം, പൂജ.

രാമൻ പറഞ്ഞു: ‘ലക്ഷ്മണാ, ഉറപ്പുള്ളതും നല്ലതുമായ തടികൾ കൊണ്ടുവരിക; സൗമ്യനായവനേ, ഒരു വാസസ്ഥലം നിർമിക്കുക — ഇവിടെ വസിക്കുന്നതിൽ എന്റെ മനസ്സ് രമിച്ചിരിക്കുന്നു.’ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്ന സൗമിത്രി പലതരം മരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു, പിന്നെ ഒരു പർണശാല നിർമിച്ചു. പണിതീർന്നതും പായകൾകൊണ്ടു ചുമരുകെട്ടിയതും കാണാൻ ഭംഗിയുള്ളതുമായ അതു കണ്ട്, ഏകാഗ്രനായി ശുശ്രൂഷിക്കാൻ ഒരുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനോടു രാമൻ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു. ‘ബദ്ധകടാം’ എന്ന പദംകൊണ്ട് കടങ്ങൾ (മുളകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ തട്ടികൾ) കെട്ടിയ ചുമരാണ് പറയുന്നത്; അതുകൊണ്ട് മഴയും കാറ്റും തടയപ്പെടുന്നു. ‘ഇവിടെ വസിക്കുന്നതിൽ എന്റെ മനസ്സ് രമിച്ചിരിക്കുന്നു’ എന്ന രാമന്റെ വാക്കും ചിന്തനീയമാണ് — പതിനാലു വർഷം ഇവിടെ കഴിയണമെന്ന നിശ്ചയത്തോടെയാണ് അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായ ഒരു വാസസ്ഥലം നിർമിപ്പിക്കുന്നത്, താത്കാലികമായ അഭയമല്ല. ‘ശുശ്രൂഷമാണം ഏകാഗ്രം’ (ഏകാഗ്രനായി ശുശ്രൂഷിക്കാൻ ഒരുങ്ങിനിൽക്കുന്നവൻ) എന്ന ലക്ഷ്മണന്റെ രണ്ടു വിശേഷണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവംതന്നെ വർണിക്കുന്നു — ജ്യേഷ്ഠന്റെ വാക്കു കേൾക്കാൻ അദ്ദേഹം എപ്പോഴും സജ്ജനാണ്. ഒരേ ദിവസംതന്നെ മരംമുറിക്കൽ, തടി ശേഖരിക്കൽ, ചുമരുകെട്ടൽ, മേൽക്കൂര മേയൽ — ഇതെല്ലാം അദ്ദേഹം ഒറ്റയ്ക്കു ചെയ്തു.

‘സൗമിത്രേ, ഐണേയമാംസം (കൃഷ്ണമൃഗത്തിന്റെ മാംസം) കൊണ്ടുവന്ന് നമുക്കു ശാലയ്ക്കുവേണ്ടി യജിക്കാം; ദീർഘായുസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ വാസ്തുശമനം ചെയ്യണം. ശുഭമായ കണ്ണുകളുള്ള ലക്ഷ്മണാ, ഒരു മൃഗത്തെ കൊന്ന് വേഗം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക; ശാസ്ത്രത്തിൽ കാണുന്ന വിധി അനുഷ്ഠിക്കണം — ധർമത്തെ ഓർക്കുക.’ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വാക്കു ഗ്രഹിച്ച് ശത്രുവീരന്മാരെ കൊല്ലുന്ന ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ചെയ്തു; രാമൻ അദ്ദേഹത്തോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ‘ഇതു പാകം ചെയ്യുക, നമുക്കു ശാലയ്ക്കായി യജിക്കാം; സൗമ്യനായവനേ, വേഗമാകട്ടെ, ഇതാണ് മുഹൂർത്തം, ഈ ദിവസം ധ്രുവവുമാണ്.’ ഗീതാപ്രസ്സ് പതിപ്പിലെ അടിക്കുറിപ്പിൽ ‘ഐണേയം മാംസം’ എന്ന പദത്തിന്റെ അർഥം ഗജകന്ദത്തിന്റെ (ഒരുതരം കിഴങ്ങിന്റെ) കാമ്പ് എന്നാണ് വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്, മൃഗമാംസം എന്നല്ല; അതിനു തെളിവായി രാമന്റെ ‘മൂലഫലാശനാഃ’ (കിഴങ്ങും പഴങ്ങളും ഭക്ഷിക്കുന്നവർ) എന്ന പ്രതിജ്ഞ അവിടെ ഉദ്ധരിക്കുന്നുമുണ്ട്. ‘ധ്രുവഃ ദിവസഃ’ എന്നത് മുഹൂർത്തശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു സംജ്ഞയാണ്; അങ്ങനെയുള്ള ദിവസം ഗൃഹശാന്തിക്കു പ്രശസ്തമാണ്; ഉത്തരത്രയം (ഉത്രം, ഉത്രാടം, ഉത്രട്ടാതി എന്നീ മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങൾ), രോഹിണി, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ ‘ധ്രുവം’ എന്നും ‘സ്ഥിരം’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ‘ചിരജീവിഭിഃ’ (ദീർഘായുസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാൽ) എന്ന പദംകൊണ്ട് വാസ്തുശാന്തിയുടെ ഫലംതന്നെ പറയുന്നു — ദീർഘായുസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അതു നിശ്ചയമായും ചെയ്യണം. ‘ശാസ്ത്രദൃഷ്ടഃ വിധിഃ’ എന്നത് രാമന്റെ നിർബന്ധമാണ്; കാട്ടിലും അദ്ദേഹം ശാസ്ത്രത്തെത്തന്നെ പ്രമാണമാക്കുന്നു.

പ്രതാപവാനായ ആ ലക്ഷ്മണൻ മേധ്യമായ ഒരു കൃഷ്ണമൃഗത്തെ കൊന്ന് ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിലിട്ടു. അതു വെന്തുവെന്നും നന്നായി ചുട്ടെടുത്തുവെന്നും രക്തം വാർന്നുവെന്നും ഉറപ്പാക്കി ലക്ഷ്മണൻ പുരുഷവ്യാഘ്രനായ രാഘവനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഈ കൃഷ്ണമൃഗത്തെ ഞാൻ മുഴുവനായി, എല്ലാ അംഗങ്ങളോടുംകൂടി, പാകം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; ദേവതുല്യനായവനേ, ദേവതകളെ യജിച്ചാലും — അങ്ങ് അതിൽ നിപുണനാണല്ലോ.’ ‘ഛിന്നശോണിതം’ എന്ന പദം അച്ചടിപ്പതിപ്പിലെ അടിക്കുറിപ്പിൽ ‘രക്തവികാരരൂപമായ രോഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നത്’ എന്നു വ്യുത്പാദിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ഗജകന്ദത്തിന്റെ ഔഷധഗുണം സൂചിതമാകുന്നു. ‘ദേവസങ്കാശ’ (ദേവതുല്യനായവനേ) എന്ന സംബോധനയിലൂടെ ലക്ഷ്മണൻ ജ്യേഷ്ഠനെ ദേവതുല്യനായി കരുതുന്നു; ‘അങ്ങ് നിപുണനാണല്ലോ’ എന്നതിലൂടെ യജ്ഞവിധിയിലുള്ള രാമന്റെ നൈപുണ്യം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ കർമവിഭജനം വ്യക്തമാണ് — കൊണ്ടുവരലും പാകംചെയ്യലും ലക്ഷ്മണന്റേത്, യജിക്കലും മന്ത്രവും രാമന്റേത്; ഇരുവരും തങ്ങളുടെ കർമം സന്തോഷത്തോടെ ചെയ്യുന്നു.

ഗുണവാനും ജപത്തിൽ നിപുണനുമായ രാമൻ കുളിച്ച്, നിയമനിഷ്ഠനായി, യജ്ഞത്തിന്റെ സമാപനത്തിലുള്ള എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളും സംക്ഷേപിച്ചു ചൊല്ലി. എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളെയും യജിച്ച് ശുചിയായി അദ്ദേഹം വാസസ്ഥലത്തു പ്രവേശിച്ചു; അമിതതേജസ്വിയായ രാമന്റെ മനസ്സിൽ ആഹ്ലാദം നിറഞ്ഞു. പിന്നെ വൈശ്വദേവബലി ചെയ്ത്, രുദ്രനും വിഷ്ണുവിനുമുള്ള യാഗങ്ങളും ചെയ്ത്, വാസ്തുശമനത്തിനുള്ള മംഗളകർമങ്ങൾ അദ്ദേഹം നടത്തി. ഇവിടെ ഗൃഹപ്രവേശത്തിന്റെ പൂർണമായ വിധി ക്രമത്തിൽ കാണിക്കുന്നു — സ്നാനം, നിയമം, മന്ത്രജപം, ദേവയജനം, വൈശ്വദേവബലി, രുദ്രന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും പൂജ, മംഗളപാഠം. രാജ്യത്തിൽനിന്നു ഭ്രഷ്ടനായിട്ടും രാമൻ ഗൃഹ്യധർമം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; പർണശാലയും അദ്ദേഹത്തിനു വീടുതന്നെ, അതിനാൽ അവിടെയും സമ്പൂർണമായ വാസ്തുശാന്തി അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ‘നിയതഃ’, ‘ശുചിഃ’ എന്നീ വിശേഷണങ്ങളാൽ ബാഹ്യവും ആന്തരികവുമായ ശൗചം സൂചിതമാകുന്നു. ‘മനസ്സിൽ ആഹ്ലാദം നിറഞ്ഞു’ എന്ന പദത്താൽ സർഗത്തിന്റെ ഭാവം മാറുന്നു — ഇതുമുതൽ രാമന്റെ ദുഃഖം ശമിച്ചു, വനവാസം ഒരു വ്രതമായി സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു.

വിധിപ്രകാരം ജപം ചെയ്ത്, നദിയിൽ യഥാവിധി സ്നാനം ചെയ്ത്, രാമൻ പാപം ശമിപ്പിക്കുന്ന ഉത്തമമായ ബലി അർപ്പിച്ചു. ആശ്രമത്തിന് അനുരൂപമായ വേദിസ്ഥാനങ്ങളും ചൈത്യങ്ങളും ആയതനങ്ങളും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. ‘ആശ്രമത്തിന് അനുരൂപമായ’ എന്ന പദം പ്രധാനമാണ് — വീട് എങ്ങനെയോ അങ്ങനെതന്നെ ദേവസ്ഥാനങ്ങളും; ചെറിയ പർണശാലയിൽ ചെറിയ വേദികൾ മാത്രം, രാജകൊട്ടാരത്തിലേതുപോലെ വിസ്തൃതമല്ല. ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനത്തിൽ വേദിസ്ഥാനങ്ങൾ ദിക്പാലകർക്കു ബലി അർപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളും, ചൈത്യങ്ങൾ ഗണപതി മുതലായവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളും, ആയതനങ്ങൾ വിഷ്ണു മുതലായവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളുമാണെന്നു വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വനവാസത്തിന്റെ ആദ്യദിവസംതന്നെ ധർമകർമത്തോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ‘പാപസംശമനം ബലിം’ എന്ന പദംകൊണ്ട് ഗൃഹസ്ഥൻ നിത്യം ചെയ്യേണ്ടതായ, പഞ്ചസൂനാദോഷങ്ങളുടെ (വീട്ടിലെ ദൈനംദിന പ്രവൃത്തികളിൽ അറിയാതെ ജീവികൾക്കുണ്ടാകുന്ന ഹിംസയുടെ) ശാന്തിയാണ് പറയുന്നത്; ഇതിലൂടെ രാമൻ കാട്ടിലും ഗൃഹസ്ഥധർമംതന്നെ പിന്തുടരുന്നു എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു.

മരങ്ങളുടെ ഇലകൾകൊണ്ടു മേഞ്ഞ, മനോഹരമായ, സ്ഥലത്തിനു യോജിച്ചവിധം നന്നായി നിർമിച്ച, കാറ്റുകയറാത്ത ആ ശാലയിൽ താമസിക്കാനായി എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു പ്രവേശിച്ചു — ദേവഗണങ്ങൾ സുധർമാസഭയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ. അതിരമണീയമായ ചിത്രകൂടത്തിലും നല്ല കടവുകളുള്ള ആ മാല്യവതീനദിയുടെ തീരത്തുമെത്തി, മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ ആ ഭൂമി കണ്ട്, ഹൃഷ്ടനായ രാമൻ ആനന്ദിച്ചു; നഗരം വിട്ടുപോന്നതിൽനിന്നുണ്ടായ ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. അവസാനത്തെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ ദീർഘവൃത്തത്തിൽ രചിച്ചവയാണ്; അതുകൊണ്ട് സർഗസമാപ്തി സൂചിതമാകുന്നു. ‘സുധർമാസഭ’ എന്ന ഉപമയാൽ പർണശാലയെ ദേവസഭയ്ക്കു തുല്യമാക്കുന്നു — വീടിന്റെ മഹത്ത്വം കല്ലുകൊണ്ടല്ല, അതിൽ വസിക്കുന്നവരെക്കൊണ്ടാണ്. ‘ജഹൗ ച ദുഃഖം പുരവിപ്രവാസാത്’ (നഗരം വിട്ടുപോന്നതിന്റെ ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ചു) എന്ന പദത്താൽ സർഗം സാന്ത്വനത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ കഥ വീണ്ടും അയോധ്യയിലേക്കു തിരിയുന്നു; അവിടേക്ക് ദുഃഖവാർത്തയുമായി സുമന്ത്രൻ മടങ്ങിയെത്തുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे षट्पञ्चाशः सर्गः॥ ५६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക