॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 54-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഭരദ്വാജാശ്രമത്തിലെ ആതിഥ്യവും ചിത്രകൂടത്തിലേക്കുള്ള നിർദേശവും

പ്രയാഗയിൽ ഗംഗായമുനാസംഗമത്തിലെ ഭരദ്വാജാശ്രമത്തിലെത്തുന്നു, മുനിയുടെ അതിഥിസത്കാരം, രാമൻ ഏകാന്തമായ ഒരിടം യാചിക്കുന്നു, ചിത്രകൂടത്തിന്റെ വർണനയും നിർദേശവും

ആ മഹാവൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ ശുഭമായ രാത്രി കഴിച്ചശേഷം, നിർമലനായ സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, അവർ മൂവരും ആ സ്ഥലത്തുനിന്നു പുറപ്പെട്ടു. യമുന ഭാഗീരഥിയായ ഗംഗയിലേക്ക് ഒഴുകിച്ചേരുന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി, അതിവിശാലമായ ഒരു കാട്ടിലൂടെ അവർ കടന്നുപോയി. യശസ്വികളായ അവർ അങ്ങിങ്ങായി മുമ്പു കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത പലതരം ഭൂപ്രദേശങ്ങളും മനോഹരമായ ദേശങ്ങളും കണ്ടുകൊണ്ടു നടന്നു. ‘അദൃഷ്ടപൂർവാൻ’ (മുമ്പു കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത) എന്ന പദംകൊണ്ട് വനവാസത്തിന്റെ പുതുമ സൂചിതമാകുന്നു — അയോധ്യയിലെ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ജീവിതം കഴിച്ചവർക്ക് ഈ ഭൂമി തീർത്തും അപൂർവമാണ്. സുഖമായി നടന്ന്, പൂത്തുനിൽക്കുന്ന പലതരം മരങ്ങൾ കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ, പകൽ ഏതാണ്ട് കഴിയാറായപ്പോൾ രാമൻ സൗമിത്രിയോടു പറഞ്ഞു. ‘യഥാക്ഷേമം’ (സുഖമായി) എന്ന പദംകൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, യാത്ര തിടുക്കത്തിലായിരുന്നില്ല, ഇടയ്ക്കിടെ വിശ്രമിച്ച് സുഖമായിട്ടായിരുന്നു എന്നാണ്; ദുഃഖത്തിന്റെ ആവേഗം ശമിച്ചു, വഴിയും രമണീയമായിരുന്നു. ഇവിടെ മൂവരുടെയും യാത്ര ഒളിച്ചോട്ടമല്ല, ഒരു തീർഥയാത്രപോലെ ശാന്തമാണ്. ഭാഗീരഥിയുടെയും യമുനയുടെയും സംഗമം പ്രയാഗ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്; അവിടെയാണ് ഭരദ്വാജന്റെ ആശ്രമം. കവി ആദ്യം വഴിയുടെ ശോഭ വർണിക്കുന്നു, പിന്നെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇതാണ് യാത്രാവർണനയുടെ രീതി. ‘വിഗാഹ്യ’ (ഉള്ളിലേക്കു കടന്ന്) എന്ന പദംകൊണ്ട് കാടിന്റെ നിബിഡത സൂചിതമാകുന്നു; അവർ രാജപാതയിലൂടെയല്ല, കാടിന്റെ നടുവിലൂടെയാണ് പോകുന്നത്. ഈ സർഗം കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിനു തൊട്ടുപിന്നാലെ തുടരുന്നു — അതിൽ ആ വൻമരച്ചുവട്ടിലെ രാത്രി, ഇതിൽ അവിടെനിന്നുള്ള പുറപ്പാട്.

രാമൻ പറയുന്നു: ‘സൗമിത്രേ, പ്രയാഗയുടെ ചുറ്റുപാടും ഉയരുന്ന ഉത്തമമായ ആ പുക നോക്കൂ. അതു ഭഗവാനായ അഗ്നിയുടെ കൊടിയാണെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു; അതിനാൽ മുനി അടുത്തുണ്ടെന്ന് അറിയാം. നിശ്ചയമായും നാം ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും സംഗമത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു, കാരണം രണ്ടു ജലപ്രവാഹങ്ങളും പരസ്പരം ഉരസുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദം കേൾക്കുന്നുണ്ട്. കാട്ടിലെ വിഭവങ്ങൾകൊണ്ട് ഉപജീവനം നടത്തുന്നവർ പിളർന്ന വിറകുകൾ കാണുന്നു; ആശ്രമത്തിൽ മുറിച്ചിട്ട പലതരം മരങ്ങളും ഇതാ കാണുന്നു.’ ഇവിടെ രാമൻ മൂന്നു ലക്ഷണങ്ങൾകൊണ്ട് ആശ്രമത്തിന്റെ സാമീപ്യം അനുമാനിക്കുന്നു — പുക, ജലഘോഷം, മുറിച്ച വിറക്; ഈ അനുമാനരീതി കവിയുടെ യാഥാർഥ്യബോധം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ വില്ലാളികളായ ആ രണ്ടുപേരും സുഖമായി നടന്ന്, സൂര്യൻ ചായുമ്പോൾ, ഗംഗയും യമുനയും ചേരുന്നിടത്തുള്ള മുനിയുടെ വാസസ്ഥലത്തെത്തി. ‘ലംബമാനേ ദിവാകരേ’ (സൂര്യൻ ചായുമ്പോൾ) എന്ന പദങ്ങൾകൊണ്ട് സായാഹ്നം സൂചിതമാകുന്നു — അതിഥി വന്നുചേരാൻ ഉചിതമായ സമയംതന്നെ. ‘കേതും’ (കൊടി) എന്ന പദംകൊണ്ട് പുകയെ അഗ്നിയുടെ ധ്വജമായി ഉപചരിച്ചിരിക്കുന്നു — കൊടികൊണ്ട് രാജാവിനെ അറിയുന്നതുപോലെ പുകകൊണ്ട് അഗ്നിഹോത്രിയായ ഋഷിയെ അറിയുന്നു. ‘ഉപജീവിഭിഃ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് കാട്ടിൽ ഉണ്ടാകുന്നവകൊണ്ട് ഉപജീവനം നടത്തുന്ന താപസരെയോ ഗ്രാമീണരെയോ ആണ് പറയുന്നത്; അവർ മുറിച്ച വിറകുകൾ മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളാണ്. ഇങ്ങനെ കാട്ടിന്റെ നടുവിലും രാമൻ ലക്ഷണങ്ങൾകൊണ്ടുതന്നെ ദിശ നിശ്ചയിക്കുന്നു. ‘സുഖം ഗത്വാ’ (സുഖമായി നടന്ന്) എന്ന പദങ്ങൾകൊണ്ട് വഴിയിൽ ക്ലേശമില്ലായിരുന്നു എന്നു സൂചിതമാകുന്നു.

ആശ്രമത്തിലെത്തിയ രാമൻ മൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും പേടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു മുഹൂർത്തനേരത്തെ വഴി നടന്ന് ഭരദ്വാജന്റെ അടുത്തെത്തി. വില്ലേന്തിയ വേഷംകൊണ്ട് ആശ്രമത്തിലെ ശാന്തരായ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഭയന്നു എന്നത് സൂക്ഷ്മമായ നിരീക്ഷണമാണ്. പിന്നെ ആശ്രമത്തിലെത്തി, മുനിയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, സീത പിന്നാലെ വന്ന ആ രണ്ടു വീരന്മാരും ദൂരെത്തന്നെ നിന്നു — അനുവാദമില്ലാതെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കരുതെന്നതാണ് ശിഷ്ടാചാരം. പിന്നെ അകത്തുകടന്ന് അദ്ദേഹം ശിഷ്യഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനും കഠിനവ്രതനും ഏകാഗ്രനും തപസ്സുകൊണ്ട് ദിവ്യദൃഷ്ടി നേടിയവനുമായ മഹാത്മാവായ ഋഷിയെ കണ്ടു. ‘തപസാ ലബ്ധചക്ഷുഷം’ (തപസ്സുകൊണ്ട് കണ്ണു നേടിയവൻ) എന്ന പദംകൊണ്ട് മൂന്നു കാലങ്ങളിലെയും കാര്യങ്ങൾ അറിയാൻ സഹായിക്കുന്ന ദിവ്യദൃഷ്ടിയാണ് പറയുന്നത്. അഗ്നിഹോത്രം ഹോമിച്ചുകഴിഞ്ഞ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടമാത്രയിൽ മഹാഭാഗനായ രാമൻ കൈകൂപ്പി സൗമിത്രിയോടും സീതയോടുമൊപ്പം അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. അഗ്നിഹോത്രം കഴിഞ്ഞശേഷമുള്ള ദർശനം — ഈ സമയനിയമവും ശാസ്ത്രസമ്മതമാണ്. ‘ദൂരെത്തന്നെ നിന്നു’ എന്ന പദങ്ങളാൽ അതിഥിധർമം വെളിപ്പെടുന്നു — ആശ്രമത്തിന്റെ അതിർത്തിയിൽ നിന്ന് ശിഷ്യൻ മുഖേന വിവരമറിയിച്ചശേഷമേ പ്രവേശിക്കൂ. ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും ഇതുതന്നെ വിശദീകരിക്കുന്നു. ‘ശിഷ്യഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് ഭരദ്വാജന്റെ ആചാര്യത്വം സൂചിതമാകുന്നു; പ്രയാഗയിലെ ആശ്രമം അക്കാലത്ത് ഒരു മഹാവിദ്യാപീഠമായിരുന്നു എന്നാണ് പാരമ്പര്യം. ‘മുഹൂർത്തം അധ്വാനം’ (ഒരു മുഹൂർത്തനേരത്തെ വഴി) എന്ന പദംകൊണ്ട് ആശ്രമത്തിന്റെ അതിർത്തിമുതൽ പർണശാലവരെയുള്ള ചെറിയ ദൂരമാണ് പറയുന്നത്.

ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ തന്നെ പരിചയപ്പെടുത്തി: ‘ഭഗവാനേ, ഞങ്ങൾ ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരായ രാമലക്ഷ്മണന്മാരാണ്. ഇവൾ എന്റെ ഭാര്യ, കല്യാണിയും അനിന്ദിതയുമായ ജനകപുത്രി വൈദേഹി; ജനശൂന്യമായ തപോവനത്തിലേക്ക് ഇവൾ എന്നെ അനുഗമിച്ചിരിക്കുന്നു. അച്ഛൻ എന്നെ നാടുകടത്തിയപ്പോൾ വ്രതനിഷ്ഠനായ ഈ പ്രിയാനുജൻ, സൗമിത്രിയായ എന്റെ സഹോദരൻ, എന്നോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്കുതന്നെ പോന്നു. ഭഗവാനേ, അച്ഛന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങൾ തപോവനത്തിൽ പ്രവേശിക്കും; അവിടെ കിഴങ്ങും പഴങ്ങും ഭക്ഷിച്ച് ധർമംതന്നെ ആചരിക്കും.’ ഇവിടെ രാമൻ തന്റെ ദുഃഖമോ കൈകേയിയുടെ ദോഷമോ പറയുന്നില്ല — ‘അച്ഛന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം’ എന്ന കാരണം മാത്രമേ അറിയിക്കുന്നുള്ളൂ; ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മര്യാദ. ധീമാനായ രാജപുത്രന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ധർമാത്മാവായ മുനി പശുവിനെയും അർഘ്യത്തെയും ജലത്തെയും കൊണ്ടുവന്നു. തപസ്സിൽ തപിച്ച അദ്ദേഹം അവർക്കു കാട്ടുകിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളുംകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ പലതരം ഭക്ഷ്യപാനീയങ്ങൾ നൽകി, താമസസൗകര്യവും ഒരുക്കി — മധുപർക്കവിധിപ്രകാരമുള്ള പൂർണമായ ആതിഥ്യമാണിത്. ‘ഗാം അർഘ്യം ഉദകം’ (പശു, അർഘ്യം, ജലം) എന്ന മൂന്നും മധുപർക്കവിധിയുടെ അംഗങ്ങളാണ് — അതിഥിക്കു പശു, പാദ്യം, അർഘ്യം എന്നിങ്ങനെ. മുനി വാക്കുകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, വിധിപ്രകാരംതന്നെ സത്കാരം ചെയ്യുന്നു. ‘വാസം ചൈവ അഭ്യകല്പയത്’ (താമസവും ഒരുക്കി) എന്ന പദംകൊണ്ട് രാത്രി തങ്ങാനുള്ള ഏർപ്പാടും ചെയ്തു എന്നു സൂചിതമാകുന്നു; അതിഥിക്കു ഭക്ഷണവും ശയനവും — രണ്ടുംചേർന്നതാണ് ആതിഥ്യം. ‘അനിന്ദിതാ’ എന്ന സീതയുടെ വിശേഷണം മുനിയുടെ മുന്നിലും അവളുടെ ശീലം സ്ഥാപിക്കുന്നു.

മൃഗങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും മുനിമാരാലും ചുറ്റപ്പെട്ട് ഇരുന്നിരുന്ന ആ മുനി വന്നുചേർന്ന രാമനെ പൂജിച്ച് സ്വാഗതമരുളി അഭിനന്ദിച്ചു. ആ പൂജ സ്വീകരിച്ച് ഇരുന്ന രാഘവനോട് ഭരദ്വാജൻ അപ്പോൾ ധർമയുക്തമായ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘കാകുത്സ്ഥാ, ഏറെക്കാലത്തിനുശേഷമാണല്ലോ അങ്ങ് ഇവിടെ വന്നതു ഞാൻ കാണുന്നത്. കാരണമില്ലാതെ അങ്ങയെ നാടുകടത്തിയ വിവരവും ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു.’ ‘ചിരസ്യ ഖലു’ (ഏറെക്കാലത്തിനുശേഷമാണല്ലോ) എന്ന പദങ്ങൾകൊണ്ട് മുനിയുടെ ദീർഘമായ കാത്തിരിപ്പും ‘അകാരണം’ എന്നതുകൊണ്ട് നിരപരാധിയെയാണ് നാടുകടത്തിയത് എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിധിയും സൂചിതമാകുന്നു. ‘രണ്ടു മഹാനദികളുടെ സംഗമത്തിലുള്ള ഈ ഇടം ഏകാന്തവും പുണ്യവും രമണീയവുമാണ്; അങ്ങ് ഇവിടെ സുഖമായി വസിച്ചാലും.’ മുനിയുടെ ക്ഷണം വെറും ശിഷ്ടാചാരമല്ല, വാത്സല്യത്തിൽനിന്നുള്ളതാണ്; രാമനെ മകനെപ്പോലെ തന്റെ അടുത്തു പാർപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ‘ധർമയുക്തം’ എന്ന വാക്യവിശേഷണത്താൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, മുനിയുടെ വാക്ക് കൗതുകത്തിൽനിന്നുണ്ടായതല്ല, ധർമാനുസൃതമായ ക്ഷണമാണ് എന്നാണ്. ‘വിവിക്തഃ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് ജനസമ്പർക്കമില്ലായ്മയും ‘പുണ്യഃ’ എന്നതുകൊണ്ട് തീർഥത്വവും ‘രമണീയഃ’ എന്നതുകൊണ്ട് പ്രകൃതിശോഭയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — മൂന്നു വിശേഷണങ്ങളാൽ സ്ഥലത്തിന്റെ പൂർണമായ വർണന.

ഭരദ്വാജൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാവരുടെയും ഹിതത്തിൽ തത്പരനായ രാഘവൻ രാമൻ ശുഭമായ വാക്കുകളാൽ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, പൗരരും ജനപദവാസികളുമായ ജനങ്ങൾ ഇവിടെനിന്ന് അടുത്താണ്; അതിനാൽ എന്നെ ഇവിടെ എളുപ്പം വന്നുകാണാമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. ഈ ആശ്രമത്തെയും വൈദേഹിയെയും എന്നെയും കാണാൻ ജനങ്ങൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും; ഈ കാരണത്താൽ ഇവിടെ താമസിക്കുന്നത് എനിക്കിഷ്ടമല്ല.’ രാമന്റെ ആശങ്ക രണ്ടുവിധമാണ് — ഒരുവശത്ത് തപോവനത്തിന്റെ ശാന്തിഭംഗം, മറുവശത്ത് വനവാസവ്രതത്തിന്റെ അയവ്; പൗരന്മാർ നിരന്തരം വന്നുകൊണ്ടിരുന്നാൽ വനവാസം പേരിനു മാത്രമായിപ്പോകും. ‘ഭഗവാനേ, സുഖം അനുഭവിക്കാൻ യോഗ്യയായ ജനകപുത്രി വൈദേഹി ആനന്ദിക്കുന്ന, ഏകാന്തമായ ഒരു ഉത്തമ ആശ്രമസ്ഥാനം കണ്ടുപിടിച്ചുതരിക.’ ഇവിടെ രാമൻ തന്റെ സുഖം യാചിക്കുന്നില്ല, സീതയുടേതു മാത്രം; സുഖത്തിനു യോഗ്യയായിരുന്നിട്ടും അവൾ കാട്ടിലേക്കു വന്നു എന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യമായ ചിന്ത. ഇവിടെ രാമന്റെ വിനയം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — അദ്ദേഹം മുനിയുടെ ക്ഷണം നിരസിക്കുന്നില്ല, കാരണം അറിയിച്ച് മറ്റൊരു സ്ഥലം യാചിക്കുകയാണ്. ‘സുദർശം’ എന്നത് ഭാവത്തിലുള്ള പ്രയോഗമാണ് — എളുപ്പത്തിൽ കാണാനാകും എന്നർഥം. ഇതിലൂടെ, തന്നെ കാണാൻ വരുന്ന ജനങ്ങളുടെ ഭാരം മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നത് രാമൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല എന്നും സൂചിതമാകുന്നു. ‘സർവഹിതേ രതഃ’ (എല്ലാവരുടെയും ഹിതത്തിൽ തത്പരൻ) എന്ന രാമന്റെ വിശേഷണത്താൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരാകരണവും ലോകഹിതത്തിൽനിന്നുള്ളതാണെന്നു സൂചിതമാകുന്നു.

ഈ ശുഭമായ വാക്കു കേട്ട് മഹാമുനിയായ ഭരദ്വാജൻ രാഘവന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടുള്ള വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘ഉണ്ണീ, ഇവിടെനിന്നു പത്തു ക്രോശം അകലെ ഒരു മലയുണ്ട്, അവിടെ നീ വസിക്കും; മഹർഷിമാർ സേവിക്കുന്ന, പുണ്യവും ശുഭദർശനവുമായ പർവതമാണത്. ഗോലാംഗൂലങ്ങൾ (കരിങ്കുരങ്ങുകൾ) ചുറ്റിനടക്കുന്ന, വാനരന്മാരും കരടികളും പാർക്കുന്ന, ഗന്ധമാദനത്തിനു സമാനമായ അതു ചിത്രകൂടം എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. ചിത്രകൂടത്തിന്റെ ശൃംഗങ്ങൾ കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നിടത്തോളം മനുഷ്യൻ മംഗളകർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു, പാപത്തിൽ മനസ്സു വയ്ക്കുന്നില്ല. അവിടെ അനേകം ഋഷിമാർ നൂറു ശരത്കാലങ്ങൾ വിഹരിച്ച്, കപാലംപോലെ വെളുത്ത ശിരസ്സോടെ, തപസ്സുകൊണ്ട് സ്വർഗത്തിലേക്കു കയറിയിട്ടുണ്ട്. ആ വാസസ്ഥലം നിനക്ക് ഏകാന്തവും സുഖകരവുമാണെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ വനവാസത്തിനായി ഇവിടെത്തന്നെ എന്നോടൊപ്പം വസിക്കുക.’ ‘കപാലശിരസാ സഹ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് വാർധക്യത്താൽ നരച്ച് കപാലംപോലെ വെളുത്ത മുടിയാണ് പറയുന്നത്; അതിലൂടെ അവരുടെ ദീർഘമായ തപശ്ചര്യ സൂചിതമാകുന്നു. പത്തു ക്രോശം എന്ന അളവിനെപ്പറ്റി ഗീതാപ്രസ്സിന്റെ അടിക്കുറിപ്പിൽ അഭിപ്രായഭേദം പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട് — ചിലർ ‘ദശ ച ദശ ച ദശ ച’ (പത്തും പത്തും പത്തും) എന്ന വ്യുത്പത്തിയിലൂടെ മുപ്പതു ക്രോശമെന്നു കരുതുന്നു. ചിത്രകൂടവർണനയിൽ നാലു ഭാഗങ്ങളുണ്ട് — ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ദൂരം (പത്തു ക്രോശം), ജന്തുസമ്പത്ത് (ഗോലാംഗൂലങ്ങൾ, വാനരന്മാർ, കരടികൾ), മാഹാത്മ്യം (കാണുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ പാപനിവൃത്തി), തപഃസിദ്ധി (ഋഷിമാർ സ്വർഗത്തിലേക്കു കയറി). ഒടുവിൽ മുനി വീണ്ടും ‘ഇവിടെത്തന്നെ വസിക്കുക’ എന്ന വികല്പം നൽകുന്നു — അതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാത്സല്യം ശമിക്കുന്നില്ല എന്നു സൂചിതമാകുന്നു.

ഭരദ്വാജൻ പ്രിയപ്പെട്ട അതിഥിയായ ആ രാമനെ ഭാര്യയോടും അനുജനോടുംകൂടി എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി സന്തോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് സ്വീകരിച്ചു. പ്രയാഗയിൽ ആ മഹർഷിയുടെ അടുത്തെത്തിയ രാമൻ വിചിത്രമായ കഥകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ ആ പുണ്യരാത്രി വന്നെത്തി. സീതയെ മൂന്നാമത്തവളായി കൂട്ടിയ, സുഖത്തിനു ശീലിച്ച, എന്നാൽ ക്ഷീണിച്ച കാകുത്സ്ഥൻ രമണീയമായ ഭരദ്വാജാശ്രമത്തിൽ ആ രാത്രി സുഖമായി കഴിച്ചു. ‘സുഖോചിതഃ പരിശ്രാന്തഃ’ (സുഖത്തിനു ശീലിച്ചവൻ, ക്ഷീണിതൻ) എന്ന വിരോധാഭാസത്തിലൂടെ കവി രാമന്റെ അവസ്ഥ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സുഖത്തിനു യോഗ്യനായവൻ വഴിനടപ്പിന്റെ ക്ഷീണത്താൽ തളർന്നിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉറക്കം സുഖമായിരുന്നു. രാത്രി പുലർന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഭരദ്വാജന്റെ അടുത്തുചെന്നു; ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ള മുനിയോട് ആ നരശാർദൂലൻ പറഞ്ഞു: ‘സത്യശീലനായ ഭഗവാനേ, ഇന്നു രാത്രി ഞങ്ങൾ അങ്ങയുടെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചു; ഞങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്കു പോകാൻ അങ്ങ് അനുവാദം നൽകിയാലും.’ ആ രാത്രി പുലർന്നപ്പോൾ ഭരദ്വാജൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘തേനും കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞ ചിത്രകൂടത്തിലേക്കു പോവുക.’ ‘ചിത്രാഃ കഥാഃ’ (വിചിത്രമായ കഥകൾ) എന്ന പദങ്ങൾകൊണ്ട് രാത്രിയിൽ രാമനും ഭരദ്വാജനും തമ്മിൽ ദീർഘമായ സംഭാഷണം നടന്നുവെന്നു സൂചിതമാകുന്നു; അതിന്റെ വിഷയം പക്ഷേ കവി പറയുന്നില്ല. ‘സത്യശീല’ എന്ന സംബോധനയിലൂടെ മുനിയുടെ വാക്ക് ഒരിക്കലും പാഴാകാത്തതാണെന്ന് രാമൻ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം പറയുന്നതു സംഭവിക്കുകതന്നെ ചെയ്യും.

‘മഹാബലനായ രാമാ, ആ വാസസ്ഥലം നിനക്ക് ഉചിതമാണെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. പലതരം വൃക്ഷക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും കിന്നരന്മാരും സർപ്പങ്ങളും സേവിക്കുന്നതും മയിലുകളുടെ നാദംകൊണ്ട് രമണീയവും ഗജരാജന്മാർ വിഹരിക്കുന്നതുമാണത്. ഭവാനേ, ചിത്രകൂടം എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ പർവതത്തിലേക്കു പോവുക. അതു പുണ്യവും രമണീയവും ധാരാളം കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമാണ്; അവിടെ കാടുകളുടെ ഉള്ളിൽ ആനക്കൂട്ടങ്ങളും മാൻകൂട്ടങ്ങളും ചുറ്റിനടക്കുന്നു; രാഘവാ, നീ അവയെ കാണും. നദികളും നീരുറവകളും പീഠഭൂമികളും ഗുഹകളും മലയിടുക്കുകളും നിർഝരങ്ങളും സീതയോടൊപ്പം ചുറ്റിനടന്നു കാണുമ്പോൾ നിന്റെ മനസ്സ് ആനന്ദിക്കും. ആഹ്ലാദിക്കുന്ന കോയഷ്ടിപക്ഷികളുടെയും കുയിലുകളുടെയും നാദത്താൽ രസിപ്പിക്കുന്ന, പരമസുഖകരവും മംഗളകരവുമായ, മദിച്ച ധാരാളം മൃഗങ്ങളും ആനകളും നിറഞ്ഞ ആ അതിരമണീയമായ സ്ഥലത്തെത്തി ആശ്രമത്തിൽ വസിക്കുക.’ നാല്പത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകം ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ് — മൂന്ന് അർധങ്ങൾ ഒരേ അക്കത്തിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നു; നാല്പത്തിമൂന്നാമത്തേത് സർഗാന്തത്തിലെ കവിയുടെ രീതിയനുസരിച്ച് വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ്. ഈ സർഗത്തോടെ രാമന്റെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനം നിശ്ചിതമാകുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ യമുനാതരണവും ചിത്രകൂടത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയും വർണിക്കപ്പെടുന്നു. അവസാനശ്ലോകങ്ങളിൽ ഭരദ്വാജൻ ചിത്രകൂടത്തിന്റെ ശോഭ വീണ്ടും വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കുന്നു — വൃക്ഷക്കൂട്ടങ്ങൾ, കിന്നരന്മാർ, സർപ്പങ്ങൾ, മയിലുകൾ, ഗജരാജന്മാർ, ആനക്കൂട്ടങ്ങൾ, മാൻകൂട്ടങ്ങൾ, നദികൾ, നീരുറവകൾ, പീഠഭൂമികൾ, ഗുഹകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, നിർഝരങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ. ഇതിലൂടെ രാമന്റെ മനസ്സിനെ അങ്ങോട്ടു തിരിക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ‘നന്ദിഷ്യതി മനസ്തവ’ (നിന്റെ മനസ്സ് ആനന്ദിക്കും) എന്ന പദങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയം വ്യക്തമാണ്. ഇങ്ങനെ പ്രചാരത്തിലുള്ള (വൾഗേറ്റ്) പാഠത്തിൽ ചിത്രകൂടവർണന രണ്ടുതവണ ചേർത്തിരിക്കുന്നു — ഒരിക്കൽ ഇരുപത്തിയെട്ടുമുതൽ മുപ്പത്തിയൊന്നുവരെയും, രണ്ടാമത് മുപ്പത്തിയൊമ്പതുമുതൽ നാല്പത്തിമൂന്നുവരെയും ഉള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे चतुःपञ्चाशः सर्गः॥ ५४॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക